Trang chủ

Nghệ thuật trên trang phục Dao Tiền

Trong không gian văn hóa đa sắc màu của các dân tộc Sơn La, trang phục của người Dao Tiền không quá rực rỡ nhưng vẫn dễ nhận ra bởi vẻ đẹp nền nã, tinh tế. Màu đỏ, trắng điểm trên nền chàm, kết hợp những đồng bạc, hạt cườm, tua chỉ, mỗi họa tiết còn chứa đựng câu chuyện về nguồn cội, tín ngưỡng và đời sống của cộng đồng, tạo nên vẻ đẹp riêng có của trang phục truyền thống người Dao Tiền.

Giọng nữ
Đồng bào dân tộc Dao Tiền trong trang phục truyền thống tham gia các hoạt động văn hóa, lễ hội.

Đồng bào Dao ở Sơn La có khoảng 24.418 người, chiếm 1,76% dân số toàn tỉnh, cư trú chủ yếu tại khu vực Vân Hồ, Mộc Châu và Phù Yên, với ba ngành Dao là Dao Đỏ, Dao Tiền và Dao Quần Chẹt, mỗi ngành có những sắc thái văn hóa riêng. Trong đó, trang phục Dao Tiền nổi bật bởi nghệ thuật in sáp ong trên váy, hệ thống hoa văn đặc trưng, những đồng bạc trang trí và cách phối màu tinh tế.

Để có một bộ trang phục hoàn chỉnh là cả quá trình công phu, được thực hiện bởi đôi bàn tay khéo léo của những người phụ nữ Dao Tiền. Từ trồng bông, se sợi, dệt vải đến trồng chàm, nhuộm chàm, thêu, ghép vải, phối màu, đính bạc... đều đòi hỏi sự kiên trì và cẩn thận trong từng khâu. Riêng việc nhuộm chàm có thể kéo dài hàng chục ngày mới tạo được sắc xanh đen đặc trưng, bền màu. Để tạo những hoa văn trên chiếc váy, sáp ong được nung chảy ở nhiệt độ thích hợp. Người phụ nữ dùng dụng cụ chấm vào sáp rồi tỉ mỉ tạo từng đường nét trên mặt vải. Tấm vải sau đó được nhuộm chàm nhiều lần. Khi màu đã đạt yêu cầu, vải được luộc trong nước sôi để sáp tan ra, làm hiện lên những hoa văn trắng ngà trên nền chàm.

Phụ nữ Dao Tiền tỉ mỉ thêu những họa tiết trên trang phục truyền thống.

Điều đặc biệt là những người phụ nữ Dao Tiền không cần bản vẽ mẫu. Các họa tiết được ghi nhớ, truyền từ bà sang mẹ, từ mẹ sang con. Từ khoảng 10 tuổi, các bé gái đã được bà, mẹ hướng dẫn kéo sợi, dệt vải, nhuộm chàm, thêu và tạo hoa văn, từ những thao tác đơn giản, đến những kỹ thuật khó hơn. Đến khi trưởng thành, mỗi cô gái có thể tự làm trang phục để mặc trong lễ hội, ngày cưới và những dịp quan trọng của cuộc đời.

Chị Bàn Thị Thanh, Tổ dân phố Piềng Sàng, phường Vân Sơn, chia sẻ: Làm một bộ trang phục truyền thống không thể nhanh được, bởi mỗi công đoạn đều cần sự tỉ mỉ. Tôi được bà, mẹ dạy làm trang phục từ khi còn nhỏ, ban đầu chỉ là những việc đơn giản rồi dần dần mới biết làm những họa tiết khó hơn. Với người Dao Tiền, tự tay làm được bộ trang phục cho mình là điều rất đáng tự hào, bởi trong đó có công sức của mình và cả những giá trị văn hóa được ông bà, cha mẹ truyền lại.

Phụ nữ Dao Tiền giới thiệu kỹ thuật thêu, trang trí hoa văn trên trang phục truyền thống.

Nếu sắc chàm và những đường hoa văn tạo nên vẻ đẹp của trang phục thì những đồng bạc là dấu hiệu nhận diện đặc trưng của người Dao Tiền. Bạc được đính trên khăn đội đầu, mũ trẻ em và phía sau cổ áo. Theo quan niệm truyền thống, bạc tượng trưng cho sự thịnh vượng, may mắn; đồng thời mang ý nghĩa bảo vệ sức khỏe, cầu mong sự che chở của thần linh, tổ tiên. Hình đồng xu thể hiện ước vọng về cuộc sống no đủ. Sóng nước gợi nhớ nguồn sống và hành trình của tổ tiên. Cây cỏ biểu trưng cho sức sống của núi rừng. Những hình con chim, chó, cừu gắn với truyền thuyết về Bàn Vương. Biểu tượng mặt trời thể hiện niềm tin vào thần linh...

Ông Lường Văn Yệu, cử nhân dân tộc học, người thường xuyên nghiên cứu văn hóa các dân tộc tỉnh Sơn La, cho biết: Giá trị của trang phục Dao Tiền không chỉ nằm ở vẻ đẹp tinh tế mà còn chứa đựng cả một hệ thống tri thức dân gian. Đặc biệt là những đồng bạc trắng đính phía sau cổ áo và các họa tiết gắn với truyền thuyết, tín ngưỡng của người Dao. Vì vậy, bảo tồn trang phục phải gắn với bảo tồn kỹ năng, tri thức làm ra trang phục. Di sản cần được thực hành thường xuyên để tiếp tục trao truyền trong cộng đồng.

Trang phục truyền thống của đồng bào Dao Tiền được trưng bày tại Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026.

Trong nhịp sống hiện đại, trang phục truyền thống không còn được sử dụng hằng ngày nhiều như trước. Song tại các lễ hội, lễ cưới, lễ cấp sắc và những sự kiện văn hóa, du lịch, sắc chàm vẫn hiện diện, giúp du khách hiểu thêm về nét đẹp văn hóa của đồng bào Dao Tiền. Điều đáng mừng hơn là Nghệ thuật trang trí hoa văn trên trang phục truyền thống của người Dao Tiền đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 469/QĐ-BVHTTDL ngày 6/3/2023 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Sự ghi nhận ấy đã khẳng định giá trị của một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc và đặt ra yêu cầu tiếp tục gìn giữ những tri thức, kỹ năng đã làm nên di sản.

Giữa nhịp sống hiện đại, sắc chàm vẫn hiện hữu trên những bộ váy áo Dao Tiền. Những đồng bạc vẫn ngân lên trong ngày hội. Những đường kim, mũi chỉ vẫn nối tiếp từ bàn tay người bà, người mẹ sang những cô gái trẻ. Mỗi bộ trang phục được hoàn thành là thêm một lần tri thức dân gian được thực hành, ký ức cộng đồng được tiếp nối và những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp được bảo tồn và phát huy.

Bài, ảnh: Ngọc Dung
BÌNH LUẬN

Bạn còn 500/500 ký tự

Bạn vui lòng nhập từ 5 ký tự trở lên !!!

Tin mới

  • 'Chiềng Mung đưa chuyển đổi số vào đời sống

    Chiềng Mung đưa chuyển đổi số vào đời sống

    Chuyển đổi số đang từng bước làm thay đổi phương thức hoạt động của chính quyền và cách người dân tiếp cận các dịch vụ thiết yếu tại xã Chiềng Mung. Từ ứng dụng công nghệ trong quản lý, điều hành, giải quyết thủ tục hành chính đến phổ cập kỹ năng số ở khu dân cư, địa phương đang triển khai nhiều giải pháp đưa công nghệ vào thực tiễn, hướng tới xây dựng chính quyền số, phát triển kinh tế số và xã hội số.
  • 'Chuyển đổi số, nâng cao chất lượng công tác xây dựng Đảng

    Chuyển đổi số, nâng cao chất lượng công tác xây dựng Đảng

    Xây dựng Đảng -
    Đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số, Đảng ủy xã Chiềng Khoong tập trung đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ chức đảng, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Qua đó, từng bước đơn giản hóa quy trình xử lý công việc, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở.
  • 'Chuẩn hóa dữ liệu đất đai phục vụ người dân

    Chuẩn hóa dữ liệu đất đai phục vụ người dân

    Xã hội -
    Thực hiện chuẩn hóa dữ liệu đất đai, xã Phù Yên đã đồng bộ lên VNLIS Trung ương 39.205 thửa đất thuộc nhóm 1 đạt chuẩn “đúng - đủ - sạch - sống”, chiếm trên 76,9%; số thửa đất nhóm 2 chưa đạt chuẩn, cần làm sạch chiếm 12,6%; số thửa đất nhóm 3 chưa xây dựng cơ sở dữ liệu vùng “trắng” cần tạo lập mới chiếm 10,4%. Xã đang nỗ lực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm đảm bảo tiến độ, chất lượng và tính chính xác của dữ liệu đất đai.
  • 'Chủ động phòng cháy, chữa cháy trong mùa khô

    Chủ động phòng cháy, chữa cháy trong mùa khô

    Alo 114 -
    Bước vào mùa khô hanh, nhu cầu sử dụng điện, lửa và các thiết bị sinh nhiệt tăng cao, tiềm ẩn nhiều nguy cơ cháy nổ tại khu dân cư. Trước thực tế đó, cấp ủy, chính quyền và các lực lượng chức năng xã Nậm Lầu đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao ý thức phòng ngừa, hạn chế thấp nhất thiệt hại do cháy, nổ gây ra.
  • 'Góp ý thiếu công tâm - hành vi "mượn gió bẻ măng"

    Góp ý thiếu công tâm - hành vi "mượn gió bẻ măng"

    Góp ý là một trong những hình thức phê bình. Nếu góp ý khách quan, trung thực và mang tính xây dựng sẽ góp phần cải thiện, sửa đổi những khuyết điểm, làm cho cá nhân hoặc tổ chức trở nên tốt hơn, nhiệm vụ được hoàn thành với chất lượng cao hơn. Tuy nhiên, hiện nay, có không ít kiểu góp ý sai sự thật, thiếu khách quan, góp ý kiểu hùa theo, thiếu cơ sở khoa học... làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của cán bộ, đảng viên và các cơ quan, đơn vị...
  • 'Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

    Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

    Thời sự - Chính trị -
    Chiều 18-11, tại Thủ đô Manila (Philippines), trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị viện ASEAN lần thứ 47 (AIPA-47), đã diễn ra Phiên toàn thể thứ nhất do Chủ tịch Hạ viện Philippines, Chủ tịch AIPA-47 Faustino "Bojie" De Guzman Dy III chủ trì, với sự tham dự của đại biểu Quốc hội/Nghị viện các nước thành viên, Nghị viện quan sát viên, khách mời và đối tác phát triển của AIPA. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng.