Theo báo Chosun của Hàn Quốc, các trận đấu bóng đá có sự góp mặt của đội tuyển Nhật Bản thường thu hút sự chú ý bởi hoạt động dọn dẹp sân vận động của người hâm mộ nước này. Hình ảnh đó được dự báo sẽ tiếp tục xuất hiện tại Giải vô địch bóng đá thế giới FIFA 2026 tổ chức ở Bắc Mỹ, khi người hâm mộ Nhật Bản có thể lại mang theo túi đựng rác và chủ động dọn dẹp khu vực chỗ ngồi của mình sau trận đấu.

Ngày 14/6, kênh thể thao toàn cầu ESPN đăng bài viết với tiêu đề “Tại sao người hâm mộ Nhật Bản dọn dẹp sân vận động?”, phân tích những yếu tố lịch sử và văn hóa đứng sau hành động thu gom rác, dọn dẹp khán đài của khán giả Nhật Bản sau các trận đấu.

Sự quan tâm của dư luận quốc tế đối với nét văn hóa này bắt đầu từ World Cup 1998 tại Pháp, kỳ World Cup đầu tiên đội tuyển Nhật Bản góp mặt ở vòng chung kết. Kể từ đó, hình ảnh người hâm mộ Nhật Bản thu dọn sạch sẽ khu vực khán đài đã trở thành một dấu ấn quen thuộc tại các sự kiện thể thao quốc tế lớn như World Cup hay Olympic mỗi khi nước này tham dự.

World Cup Qatar 2022 là một trong những giải đấu làm nổi bật thói quen đó. Sau chiến thắng ngược dòng 2-1 trước đội tuyển Đức - một trong những ứng cử viên vô địch, người hâm mộ Nhật Bản đã ăn mừng đầy phấn khích. Tuy nhiên, trước khi rời sân, họ vẫn dành thời gian thu dọn sạch sẽ khu vực khán đài nơi mình ngồi.

Đáng chú ý, người hâm mộ Nhật Bản còn được ghi nhận dọn dẹp khán đài trong trận khai mạc giữa Qatar và Ecuador, dù đây không phải trận đấu có sự tham gia của đội tuyển quốc gia Nhật Bản. Hành động này đã nhận được nhiều lời khen ngợi từ cộng đồng quốc tế.

Thói quen này không chỉ giới hạn ở người hâm mộ. Các cầu thủ Nhật Bản cũng thường dọn dẹp phòng thay đồ sau khi sử dụng và để lại những lời cảm ơn dành cho đội ngũ phục vụ, thể hiện sự trân trọng đối với những điều kiện thi đấu được chuẩn bị cho họ.

Truyền thông cho rằng nét văn hóa dọn dẹp này bắt nguồn từ câu tục ngữ Nhật Bản “Tatsu tori ato o dorosazu” (立つ鳥跡を濁さず), có nghĩa là “Chim bay đi không làm đục vũng nước”. Câu tục ngữ hàm ý rằng mỗi người cần có trách nhiệm với không gian mình sử dụng, rời đi trong sự gọn gàng và không để lại gánh nặng cho người khác. Đây được xem là một trong những quan niệm ứng xử đã ăn sâu trong đời sống xã hội Nhật Bản.

Theo các chuyên gia, nét văn hóa này được nuôi dưỡng từ môi trường giáo dục học đường, nơi học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn được rèn luyện ý thức giữ gìn không gian chung và tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng. Giáo sư xã hội học Scott North thuộc Đại học Osaka cho biết: “Việc dọn dẹp sau các trận đấu bóng đá là sự tiếp nối của giáo dục học đường, nơi học sinh được hướng dẫn tự dọn dẹp lớp học và hành lang”.

Ông nói thêm: “Ngay từ nhỏ, thói quen này đã được hình thành và củng cố nhiều lần, trở thành nếp sống của phần lớn người Nhật. Việc dọn dẹp tại World Cup cũng phản ánh niềm tự hào của họ về lối sống đó”.

Giáo sư lịch sử chính trị Nakano Koichi thuộc Đại học Chuo nhận định: “Những hành vi được hình thành khi tham gia các hoạt động thể thao ở trường vẫn được duy trì khi trưởng thành. Giáo dục thể chất ở Nhật Bản không chỉ chú trọng rèn luyện thể lực mà còn đề cao giáo dục đạo đức”.

Trong khi đó, bà Barbara Holtus, Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu Nhật Bản tại Tokyo (Đức), cho rằng văn hóa tránh gây phiền hà cho người khác đã tồn tại từ lâu trong xã hội Nhật Bản. Bà nhận định: “Cách lý giải hợp lý nhất từ góc độ học thuật là người Nhật được xã hội hóa theo một phương thức khác”.

Bà nói tiếp: “Ở phương Tây, nhiều người lớn lên với suy nghĩ rằng việc giữ gìn vệ sinh không gian công cộng là trách nhiệm của các dịch vụ công cộng hoặc nhân viên vệ sinh, do đó họ không cảm thấy cần phải tự dọn dẹp. Trong khi đó, người Nhật được dạy từ nhỏ rằng không nên gây bất tiện hoặc làm phiền người khác. Quan niệm đó được phản ánh qua những hành động tưởng chừng giản dị như việc chủ động thu gom rác và dọn dẹp sân vận động sau các trận đấu”.