Nâng cao giá trị nông sản từ liên kết sản xuất

Xã Mai Sơn được thành lập trên cơ sở sáp nhập thị trấn Hát Lót, xã Hát Lót và xã Cò Nòi. Địa bàn rộng, được thiên nhiên ưu đãi với khí hậu, đất đai màu mỡ, phù hợp để phát triển các loại cây ăn quả nên đang trở thành một trong những vùng cây trọng điểm của tỉnh, với nhiều loại quả có “tên tuổi” được người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh biết đến, như: Na sầu riêng, na Thái Mai Sơn ngọt sắc tự tin chinh phục các siêu thị, dâu tây có mặt trên suất ăn hàng không của VietNam Airlines... Nhiều sản phẩm đặc trưng địa phương đã được xếp hạng, với 12 sản phẩm OCOP, trong đó, 7 sản phẩm đạt 4 sao gồm: Nấm Linh Chi, long nhãn, cao Sâm Ngọc Linh Thành Long, rượu sâm Ngọc Linh Thành Long, rượu cao sâm Ngọc Linh Thành Long; 6 sản phẩm đạt 3 sao gồm: Hạt macca, cà phê rang xay, na Đại Sơn, dâu tây, mật ong Bảo Tín, Delica - Mắc ca Tây Bắc và nấm đông trùng hạ thảo...

Phía sau thành công ấy là cuộc chuyển mình từ những Hợp tác xã (HTX) kiểu mới đã và đang xây dựng nên chuỗi liên kết bền chặt, kéo người nông dân chuyển tư duy sản xuất manh mún, tự phát sang sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP. Chuỗi liên kết từng bước nâng tầm giá trị của sản phẩm, giúp người nông dân vững tâm khi thu nhập ngày một được nâng cao.

Một trong những chuỗi liên kết tiêu biểu là mô hình hoạt động hiệu quả của HTX OHAYO ở tiểu khu Bình Minh. Trước đây, các hộ trồng na của tiểu khu sản xuất chủ yếu dựa theo kinh nghiệm, chưa có kỹ thuật, nên năng suất, chất lượng thấp, mẫu mã không đẹp. Năm 2021, 22 hộ dân của tiểu khu đã liên kết thành lập HTX OHAYO, trồng 55 ha na và dâu tây, sản xuất theo quy trình VietGAP, hữu cơ; trong đó, 35 ha na đã cho thu hoạch, chủ yếu là các giống na Đài Loan, Thái Lan, na sầu riêng và na dai truyền thống; sản phẩm được hỗ trợ tem truy xuất đảm bảo nguồn gốc. Ông Trần Ngọc Bằng, Giám đốc HTX, cho biết: Nhờ áp dụng kỹ thuật trong quá trình chăm sóc, năng suất trung bình đạt 20 tấn/ha; riêng giống na Đài Loan cho thu hoạch 2 vụ/năm. Tổng sản lượng đạt hơn 600 tấn, doanh thu trên 30 tỷ đồng/năm. Đến nay, toàn bộ vùng trồng na của HTX được công nhận là vùng ứng dụng công nghệ cao; sản phẩm được người tiêu dùng tin tưởng, tiêu thụ ổn định ở các tỉnh Thanh Hóa, thành phố Hà Nội, Hải Phòng...

Còn tại HTX Cựu chiến binh Mai Sơn, tiểu khu 1, trồng 30 ha na hoàng hậu, 25 ha nhãn, 5 ha xoài, cùng 650 đàn ong mật. Các thành viên luôn chủ động đổi mới tư duy sản xuất, thành lập tổ sản xuất giúp các thành viên trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ nhau trong quy trình chăm sóc, thu hoạch và bảo quản nông sản. Năm 2025, doanh thu HTX đạt hơn 7 tỷ đồng, lợi nhuận trên 4,6 tỷ đồng, tạo việc làm cho khoảng 100 lao động thời vụ. Năm nay, HTX tiếp tục mở rộng thị trường tiêu thụ, đầu tư chế biến sản phẩm nhằm nâng cao giá trị gia tăng.

Bà Vũ Thị Lương, thành viên HTX Cựu chiến binh Mai Sơn, cho hay: Gia đình có 7 ha na, trong đó, gần 4 ha đã cho thu hoạch. Quá trình chăm sóc cây ăn quả, gia đình luôn nhận được sự hỗ trợ của HTX, cơ quan chuyên môn của xã về khoa học kỹ thuật từ cắt tỉa cành, bón phân, thụ phấn và thu hái đảm bảo. Dự kiến sản lượng năm nay khoảng 20 tấn quả, đầu tháng 7, bắt đầu thu hoạch lứa na đầu tiên.

Xã Mai Sơn hiện có 77 HTX, trong đó, 71 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, với 856 thành viên. Thông qua HTX, nông dân được tiếp cận các tiến bộ khoa học kỹ thuật, quy trình sản xuất an toàn, tiêu chuẩn và chất lượng đáp ứng yêu cầu của thị trường. Cũng từ đó, các nông hộ chuyển đổi tư duy từ “Sản xuất những gì mình có” sang “sản xuất những gì thị trường cần”; ứng dụng khoa học kỹ thuật, bảo đảm an toàn thực phẩm và nâng cao giá trị nông sản. Đến nay, xã có gần 4.500 ha cây ăn quả; trong đó, có 25 ha xoài được cấp chứng nhận VietGAP; 124 ha xoài, nhãn được cấp mã số vùng trồng; 1.120 ha cây ăn quả ứng dụng công nghệ cao và 30 ha sản xuất theo hướng hữu cơ. Dự kiến năm 2026, sản lượng cây ăn quả đạt gần 35.000 tấn.

Đồng hành cùng HTX phát triển

Đồng hành cùng HTX, xã Mai Sơn tập trung hỗ trợ HTX về tập huấn sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP; quy hoạch và xây dựng vùng sản xuất tập trung và thúc đẩy liên kết trong phát triển kinh tế nông nghiệp. Tăng cường tuyên truyền về vai trò của HTX kiểu mới, tạo điều kiện để các HTX tiếp cận nguồn vốn vay; tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại, tìm kiếm thị trường tiêu thụ.

Ông Lò Văn Hưởng, Giám đốc HTX Đại Phát, bản Nhạp, cho biết: HTX hiện nay có 26 thành viên, sản xuất 35 ha nhãn, 45 ha xoài GL4, 20 ha na Thái, 5 ha chanh leo vàng Thái Bảo và 5 ha trồng rau, dâu tây theo mùa vụ. HTX được xã hỗ trợ chuyển giao khoa học kỹ thuật; tem nhãn và tham gia các hoạt động quảng bá nông sản. Ngoài ra, HTX được hỗ trợ trên 130 triệu đồng làm nhà màng, 300 triệu đồng đổ bê tông 3 km đường nội đồng. Vừa qua, HTX có 4 thành viên được vay nguồn vốn ưu đãi từ Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX tỉnh thông qua Phòng Giao dịch NHCSXH Mai Sơn, với mức vay 100 triệu đồng/hộ. Đây là điều kiện để thành viên đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Mai Sơn, nhiệm kỳ 2025-2030 cũng đã xác định rõ một trong những khâu đột phá là thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, lực lượng sản xuất mới và các mô hình kinh doanh đổi mới, sáng tạo. Phấn đấu đến năm 2030, số lượng doanh nghiệp, HTX và hộ kinh doanh tăng từ 10-20% so với nhiệm kỳ trước; không còn hộ nghèo...

Ông Nguyễn Anh Thu, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết: Hiện thực hóa mục tiêu này, xã đang tập trung cải thiện môi trường đầu tư, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tăng cường đối thoại với doanh nghiệp và HTX nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn ngay từ cơ sở. Triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ, hướng dẫn các HTX chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa tập trung, gắn với chuỗi giá trị. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, tạo việc làm và nâng cao hiệu quả kinh tế. Đồng thời, xây dựng và nhân rộng các mô hình HTX kiểu mới hoạt động hiệu quả, mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.

Với định hướng cụ thể, các HTX trên địa bàn xã Mai Sơn sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là động lực quan trọng trong phát triển nông nghiệp bền vững. Đây cũng là nền tảng để xã Mai Sơn nâng cao chất lượng các tiêu chí nông thôn mới, hướng tới mục tiêu xây dựng xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu vào năm 2030 theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã đề ra.