Đồng bào La Ha, Kháng chiếm chưa tới 1% dân số toàn tỉnh, dân tộc Khơ Mú chiếm khoảng 1,3% dân số. Đây đều là những dân tộc có lịch sử sinh sống lâu đời tại Sơn La, có tiếng nói riêng, thuộc danh sách các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn theo quyết định của Bộ Dân tộc và Tôn giáo. Do sinh sống cùng với đồng bào Thái, văn hóa của các dân tộc này ít nhiều cũng bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, đồng bào La Ha, Kháng, Khơ Mú hiện nay vẫn gìn giữ được những nét văn hóa đặc trưng với các nghi lễ, tín ngưỡng, trang phục, dân ca, dân vũ độc đáo. Trong đó, phải kể đến nghi lễ Xé Pang Á (cầu an) của người Kháng, lễ Pang A của đồng bào La Ha đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và đang lập hồ sơ di sản văn hóa Lễ đón năm mới của người Khơ Mú.

Những năm qua, công tác bảo tồn văn hóa đồng bào dân tộc ít người luôn được quan tâm triển khai với nhiều giải pháp. Tại xã Quỳnh Nhai, các bản đồng bào Kháng, La Ha được khuyến khích duy trì các đội văn nghệ quần chúng, đặc biệt là câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa dân tộc, giữ gìn bản sắc văn hóa. Chị Lò Thị Tỉnh, chủ nhiệm CLB sinh hoạt văn hóa dân tộc La Ha bản Bung Lanh, nói: CLB có 35-40 thành viên ở nhiều lứa tuổi, trong đó có 2 nghệ nhân ưu tú. Chúng tôi thường xuyên luyện tập các điệu múa truyền thống như “tăng bu”, “hưn mạy”, người già dạy cho người trẻ về văn hóa, tín ngưỡng, cách thực hành nghi lễ của dân tộc và cùng nhau chia sẻ để hiểu nhau hơn trong cuộc sống.   

Tại các bản đồng bào dân tộc La Ha, văn hóa truyền thống cũng luôn được tiếp nối, gìn giữ theo cách riêng và được chính quyền địa phương quan tâm. Như tại bản Phiêng Nong, xã Chiềng La, nhiều năm nay, bản duy trì đội văn nghệ và CLB sinh hoạt văn hóa dân gian dân tộc Khơ Mú, tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa, tập huấn hạt nhân văn nghệ quần chúng, các thành viên được tạo điều kiện tham gia các sự kiện văn hóa lớn của tỉnh, địa phương để giao lưu, học hỏi.

Nghệ nhân dân gian Lò Văn Ơn, người có uy tín của bản Phiêng Nong, xã Chiềng La, chia sẻ: Người Khơ Mú có nhiều nghi lễ truyền thống được gìn giữ như lễ cúng lúa mới, lễ cầu mùa (Magrơ), làn điệu dân ca thì có hát tơm, nhạc cụ có tăng bu, đàn tre, trống... Trong đó, các nghi lễ truyền thống không chỉ để tạ ơn thần linh, cầu mùa màng tốt tươi còn là dịp để răn dạy con cháu phải biết bảo vệ rừng, bảo vệ nguồn nước, gìn giữ sự đoàn kết cộng đồng làng bản. Vì thế, những người già chúng tôi luôn cố gắng truyền dạy lại cho con cháu gìn giữ văn hóa truyền thống của dân tộc.   

Những năm gần đây, tỉnh Sơn La đã tích cực phối hợp với các tổ chức, doanh nghiệp xây dựng những thiết chế văn hóa mang tính bền vững ngay tại các bản vùng khó khăn. Điển hình là Không gian văn hóa cộng đồng dân tộc La Ha tại xã Chiềng Lao với quy mô 365 m², tổng kinh phí gần 2,5 tỷ đồng do Tập đoàn Điện lực Việt Nam hỗ trợ xây dựng; Nhà văn hóa cộng đồng dân tộc La Ha tại xã Mường Khiêng do Hội LHTN Việt Nam và Ngân hàng Sacombank phối hợp thực hiện; Nhà văn hóa cộng đồng dân tộc Kháng tại xã Chiềng Lao được Tỉnh đoàn hỗ trợ thực hiện. Đây là không gian trưng bày, lưu giữ tư liệu, đạo cụ, tạo nơi hội họp, sinh hoạt cộng đồng, thắt chặt tình đoàn kết dân tộc và khơi dậy niềm tự hào, ý thức bảo tồn văn hóa truyền thống.  

Nói về định hướng bảo tồn văn hóa các dân tộc Sơn La, ông Phạm Hồng Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho biết: Sở hiện đang tích cực tham mưu thực hiện Đề án “Xây dựng và phát triển văn hoá, con người Sơn La đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững”; Đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị dân ca, dân vũ, dân nhạc của các dân tộc thiểu số tỉnh Sơn La gắn với phát triển du lịch” giai đoạn 2021-2030… Đồng thời, chỉ đạo, hướng dẫn cụ thể về thành lập và duy trì các CLB văn hóa, tổ chức các lớp tập huấn truyền dạy di sản, bồi dưỡng hạt nhân văn nghệ quần chúng, phát huy vai trò của các nghệ nhân; phục dựng, trình diễn các di sản văn hóa đã được công nhận để phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch cộng đồng.

Khi những chính sách đúng đắn của Đảng, Nhà nước, các giải pháp thiết thực được quan tâm triển khai cùng với niềm tự hào, trách nhiệm của chính những người nắm giữ di sản được khơi dậy, những giá trị văn hóa độc đáo của người La Ha, Khơ Mú, Kháng sẽ được gìn giữ, bảo tồn đúng hướng. Để từ đó, nét đẹp văn hóa độc đáo của đồng bào tiếp tục được tôn vinh, tỏa sáng, làm giàu đời sống tinh thần của bà con và làm phong phú thêm bức tranh văn hóa đa sắc của quê hương Sơn La.