Cựu chiến binh - “tấm bản đồ sống”

Điểm cao 685 thuộc thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang từng được ví là “lò vôi thế kỷ”. Nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh tại đây trong các trận chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Quân khu 2 và tỉnh Tuyên Quang xác định đây là địa bàn trọng điểm để TKQT HCLS.

Tháng 8-2026, trên cơ sở tư liệu về các trận đánh và thông tin do nhân chứng cung cấp, Ban chỉ đạo (BCĐ) Quân khu 2 về TKQT và xác định danh tính HCLS đưa các cựu chiến binh (CCB) Sư đoàn 356, 316, 313 trở lại thực địa. BCĐ Quân khu 2 cũng phối hợp với BCĐ tỉnh Tuyên Quang tổ chức hội nghị thu thập tư liệu lịch sử, với sự tham dự của Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy, nguyên Phó tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân khu 2, nguyên Tham mưu trưởng Mặt trận Vị Xuyên cùng nhiều CCB và nhân chứng. Trong số đó có CCB Trịnh Xuân Hùng (trú tại xã Hoa Quân, tỉnh Nghệ An), nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 153, Sư đoàn 356.

Từ tháng 12-1984 đến tháng 1-1985, ông trực tiếp chỉ huy tiểu đoàn phòng ngự tại điểm cao 685. Trở lại chiến trường xưa, ông chỉ ra vị trí bố trí đội hình các phân đội. Đối chiếu lời kể của ông với thông tin từ đồng đội cũ, Đội TKQT HCLS thuộc Bộ CHQS tỉnh Tuyên Quang mở rộng phạm vi tìm kiếm tại các vị trí có diện tích từ 150m² đến 600m². Sau khi đào bới khoảng 7.500m³ đất, lực lượng tìm kiếm phát hiện nhiều di cốt, di vật. Đến ngày 22-9, tại điểm cao 685, các lực lượng đã quy tập được 5 mộ tập thể với 69 HCLS.

Ở Lào Cai, CCB Trần Minh Bài (trú tại tổ 22, phường Lào Cai, tỉnh Lào Cai) cung cấp thông tin về khu vực an táng liệt sĩ tại đồi Lò Vôi liên hoàn, nay là đồi Đá Vôi. Theo ông, trong những năm chiến đấu bảo vệ biên giới, nhiều cán bộ, chiến sĩ thuộc Trung đoàn 121, Trung đoàn 118, Công an vũ trang địa phương và lực lượng tự vệ khu mỏ Apatít Cam Đường đã hy sinh. Sau các trận đánh, đồng đội đã an táng hơn 200 liệt sĩ tại khu vực này. Nhiều phần mộ sau đó được di chuyển về các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Lào Cai, nhưng vẫn còn những liệt sĩ chưa tìm được hài cốt. Từ nguồn tin của ông Bài, Đội TKQT HCLS (lâm thời) thuộc Bộ CHQS tỉnh Lào Cai khảo sát các vị trí nghi có hài cốt, mở rộng tìm kiếm theo đường bình độ của quả đồi, bóc từng lớp đất để kiểm tra dấu tích. Theo số liệu trong bản thảo, đến cuối tháng 9-2026, đội đã tìm kiếm, cất bốc được 45 HCLS.

Tại Lai Châu, việc kết hợp các nguồn tin cũng đem lại kết quả rất đáng ghi nhận. Từ tư liệu lịch sử, lời kể của nhân chứng và kết quả hội thảo với Trung đoàn 148, Sư đoàn 316, BCĐ tỉnh Lai Châu xác định khu mộ tập thể tại khu vực Nghĩa trang Liệt sĩ Tam Đường, xã Bình Lư là nơi an táng 47 cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 920, Trung đoàn 148, Quân khu Tây Bắc (nay là Trung đoàn 148, Quân khu 2) và Ban Cán sự đảng huyện Phong Thổ (cũ). Các đồng chí hy sinh ngày 14-2-1951 tại bản Mường Cấu, nay thuộc thôn Thanh Bình, xã Bình Lư. Kết quả này có được từ việc đối chiếu hồ sơ, tài liệu đơn vị và lời kể của nhân chứng với khảo sát tại địa phương.

Mở rộng nguồn tin, ưu tiên xác minh tại thực địa

Trên địa bàn Quân khu 2 từng diễn ra nhiều chiến dịch, trận đánh ác liệt. Sau hàng chục năm, địa hình, địa vật và dấu tích chiến trường đã thay đổi; HCLS chịu tác động của thời gian, thời tiết. Thông tin về nơi chôn cất ban đầu ngày càng khó tìm, đòi hỏi các lực lượng phải thu thập từ nhiều nguồn và kiểm chứng thận trọng.

Cùng với tuyên truyền trên báo chí, mạng xã hội, BCĐ Quân khu 2 phát động cuộc vận động cung cấp thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ; ban hành “Thư ngỏ về việc cung cấp thông tin phục vụ TKQT và xác định danh tính HCLS”. Quân khu chỉ đạo 100% ban CHQS xã, phường trên địa bàn thành lập tổ tuyên truyền, xác minh thông tin, phát phiếu khảo sát đến từng hộ dân; đồng thời lập các tổ nghiên cứu chuyên sâu và tổ, đội tiếp nhận, xử lý nguồn tin. Từ tháng 7-2026, Quân khu triển khai thêm tin nhắn SMS kêu gọi cung cấp thông tin. Đến nay, cơ quan thường trực BCĐ Quân khu 2 tiếp nhận gần 1.500 thông tin; sàng lọc được 210 thông tin thuộc địa bàn quân khu, chuyển gần 600 thông tin đến cơ quan, đơn vị ngoài địa bàn và tiếp tục xử lý hơn 700 thông tin. Mỗi kênh tiếp nhận được mở rộng là thêm cơ hội ghi lại ký ức của những người từng chứng kiến sự việc.

Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Ngân, Phó chủ nhiệm Chính trị, Phó trưởng ban Thường trực BCĐ Quân khu 2 cho biết, Quân khu tiếp tục khai thác hồ sơ lịch sử, gặp nhân chứng, khảo sát thực địa để khoanh vùng tìm kiếm. Các cơ quan, đơn vị phối hợp thu thập lịch sử trận đánh, bản đồ tác chiến, sơ đồ chôn cất, nhật ký chiến đấu, thư từ, di vật; phân loại nguồn tin theo mức độ tin cậy. Việc xác minh được ưu tiên ở nơi có nhiều liệt sĩ, khu vực nghi có mộ tập thể hoặc có từ hai nguồn tin độc lập trở lên. Đặc biệt, lời kể của nhân chứng cao tuổi cần được ghi âm, ghi hình, gắn với tọa độ, bản đồ và hình ảnh thực địa. Lưu giữ, đối chiếu kịp thời từng nguồn tin sẽ giúp lực lượng tìm kiếm sử dụng hiệu quả những tư liệu còn lại, góp phần hoàn thành mục tiêu của “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện TKQT và xác định danh tính HCLS” trên địa bàn Quân khu 2.