Hương nếp tan bên dòng sông Mã

Nhận lời mời của Đảng ủy xã Chiềng Sơ, chúng tôi về Nà Cần trong một ngày thu. Từ khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động, đây cũng là dịp để chúng tôi trở lại vùng đất này, gặp cán bộ, nhân dân và cảm nhận rõ hơn những đổi thay nơi bản làng.

Trước nhà văn hóa bản Nà Cần, gió từ sông Mã thổi lên mát rượi. Đồng chí Hoàng Thị Thu, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Chiềng Sơ, cùng cán bộ xã, bản đã có mặt từ sớm. Những câu chuyện về sản xuất, đời sống, về cách làm ăn của bà con nối dài trên con đường xuyên bản. Nà Cần hôm nay mang dáng dấp của một bản trù phú.

Cựu chiến binh Bạc Cầm Dung, đã có 26 năm làm Bí thư Chi bộ bản, thuộc từng con đường, thửa ruộng và nhớ gần như chính xác từng con số của bản. Ông Dung nói luôn: Bản có diện tích 883 ha, có quốc lộ 12 chạy qua khoảng 2 km, phía dưới là dòng sông Mã. Bản có 251 hộ, chủ yếu là đồng bào dân tộc Thái. Với sự hỗ trợ của Nhà nước, đến nay, bản đã hoàn thành xóa nhà tạm, hiện chỉ còn 2 hộ nghèo đang được xã và bản tiếp tục quan tâm, giúp đỡ vươn lên.Theo cán bộ bản ra cánh đồng, trước mắt chúng tôi là những thửa ruộng đang vào vụ. Nông nghiệp vẫn là sinh kế chính, nhưng cách làm của người Nà Cần đã khác trước. Máy cày, máy bừa, máy phát cỏ đã dần thay sức người. Người dân biết lựa chọn giống, áp dụng kỹ thuật vào sản xuất, chú trọng chất lượng và giá trị hàng hóa thay vì chỉ quan tâm đến năng suất. Một trong những sản phẩm được bà con gìn giữ và mở rộng diện tích là nếp tan - giống lúa truyền thống có hạt gạo trắng, dẻo và thơm. Cả bản hiện có 35,4 ha nếp tan, năng suất khoảng 60 tạ/ha. Một phần sản lượng phục vụ nhu cầu của các gia đình, phần còn lại trở thành hàng hóa bán ra thị trường.

Giữ giống lúa truyền thống nhưng thay đổi phương thức sản xuất là cách người dân Nà Cần đang nâng giá trị trên cùng một diện tích đất. Từ chỗ sản xuất chủ yếu để bảo đảm lương thực, bà con đã từng bước tính chuyện thị trường, lựa chọn cây trồng có giá trị và tìm đầu ra cho nông sản.

Mùa nhãn gọi người về bản

Nếu nếp tan tạo nên hương vị riêng của cánh đồng Nà Cần, thì trên những triền đồi, cây nhãn đã trở thành nguồn thu quan trọng của nhiều gia đình. Bản hiện có 217 ha cây ăn quả, chủ yếu là nhãn, với sản lượng hằng năm khoảng 250 tấn. Những giống nhãn chín sớm, nhãn miền, nhãn ánh vàng được trồng phổ biến. Người dân Nà Cần đã tích lũy nhiều kinh nghiệm từ chăm sóc, tưới nước, thu hái đến chế biến. Bởi thế, mỗi mùa nhãn chín, Nà Cần lại như bước vào ngày hội. Trên những con đường trong bản, xe chở hàng nối nhau ra vào. Trong các vườn, người hái, người lựa quả, đóng thùng. Nhãn tươi được thương lái thu mua, đưa đi nhiều nơi.

Những quả nhãn chưa bán tươi lại được bóc vỏ, tách hạt, đưa vào lò sấy để làm long nhãn. Toàn bản hiện có 19 lò sấy long. Các hộ, dòng họ liên kết đầu tư lò sấy, chú trọng vệ sinh và hạn chế ảnh hưởng đến môi trường. Vào vụ, long nhãn có giá dao động từ 150-200 nghìn đồng/kg.

Nhịp sống ở Nà Cần còn được tạo nên bởi những người trẻ đi làm ăn xa. Hiện bản có khoảng 150 lao động làm việc tại các công ty, cơ sở sản xuất ngoài địa phương, với thu nhập từ 10-15 triệu đồng/người/tháng. Điều thú vị là cứ đến mùa gieo cấy, thu hoạch hay mùa nhãn chín, họ lại trở về giúp gia đình thu hoạch, chăm sóc vườn cây. Nguồn thu nhập từ việc làm ngoài địa phương cùng với sản xuất nông nghiệp tại quê nhà đang bổ trợ cho nhau, góp phần làm cho nhiều gia đình có cuộc sống ngày càng ổn định.

Bình yên Nà Cần

Đi một vòng quanh Nà Cần, điều để lại ấn tượng không chỉ là những vườn nhãn hay ruộng nếp tan. Ven Quốc lộ 12, những ngôi nhà sàn của đồng bào Thái vẫn được gìn giữ bên những ngôi nhà xây kiên cố, khang trang. Nhãn, xoài tỏa bóng hai bên đường. Một “con đường cờ đỏ sao vàng” chạy dài qua bản, những lá cờ tung bay trong gió tạo nên nét tươi mới cho bản bên dòng Sông Mã.

Nhưng điều người dân Nà Cần quý hơn cả vẫn là sự bình yên. Tình bản, nghĩa mường và tinh thần đoàn kết được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Theo cán bộ bản, nhiều năm qua ở Nà Cần không xảy ra khiếu kiện, đơn thư. Người dân tin nhau, cùng nhau giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng đời sống văn hóa.

Chính từ những nền tảng ấy, Nà Cần đang được xã Chiềng Sơ định hướng nghiên cứu phát triển du lịch cộng đồng. Không gian văn hóa Thái, cảnh quan sông Mã, những vườn cây ăn quả cùng các điểm đến trên địa bàn như hang Ten Ư, thác Nà Sặng... là những tiềm năng để hình thành thêm sản phẩm du lịch, tạo sinh kế mới cho người dân.

Chiều muộn, đồng chí Thào A Sử, Bí thư Đảng ủy xã Chiềng Sơ, vừa trở về sau cuộc họp ở tỉnh cũng kịp đến gặp chúng tôi. Câu chuyện lại tiếp nối bằng những con số mới. Theo Bí thư Đảng ủy xã, 9 tháng qua, thu ngân sách của Chiềng Sơ đạt 2 tỷ đồng, vượt kế hoạch tỉnh giao; trong khi cùng kỳ năm trước đạt khoảng 300 triệu đồng. Kết quả ấy cùng những chuyển biến về kinh tế, văn hóa, quốc phòng, an ninh có sự đóng góp tích cực của nhân dân các bản, trong đó có Nà Cần.

Nắng cuối ngày nhạt dần trên dòng sông Mã. Chúng tôi rời Nà Cần khi những lá cờ đỏ sao vàng trên con đường xuyên bản vẫn bay trong gió. Phía sau là những mái nhà sàn, những vườn nhãn xanh, những thửa nếp tan đang nuôi dưỡng cuộc sống của bao thế hệ. Nà Cần đang đổi thay không phải bằng những điều quá xa xôi. Sự đổi thay bắt đầu từ chính cách người dân gìn giữ giống nếp tan, nâng giá trị quả nhãn, đưa máy móc xuống đồng ruộng, đi làm xa rồi mang vốn, kinh nghiệm trở về. Và trên hết, đó là sự đồng lòng của cán bộ, đảng viên và nhân dân để giữ một bản vừa khởi sắc, vừa bình yên bên dòng sông Mã.