Hồi ức trận đánh bảo vệ Đại hội Đảng bộ tỉnh

Vùng Mộc Hạ là vùng đất rộng lớn, nơi đứng chân của 6 xã Tô Múa, Mường Men, Quang Minh, Mường Tè, Song Khủa và Chiềng Khoa thuộc huyện Vân Hồ. Vùng Mộc Hạ có ý nghĩa hết sức quan trọng về mặt quân sự, đáp ứng được yêu cầu xây dựng căn cứ địa cách mạng, bởi từ đây có thể sang Thanh Hóa, qua bản Chiềng (xã Lóng Luông hiện nay) hoặc tới Mai Châu và Đà Bắc của tỉnh Hòa Bình. Nếu từ Mộc Hạ dọc sông Đà lên một đoạn đến bến Nhạc sẽ bắt vào đường sang Xuân Đài, Thu Cúc, tỉnh Phú Thọ, thuận cho liên lạc với chiến khu Việt Bắc.

 Trung tâm xã Tô Múa hôm nay, là một trong 6 xã thuộc Khu căn cứ Mộc Hạ.

Chúng tôi đến thăm cụ Hà Văn Định, ở bản Men, xã Mường Men, một trong 35 chiến sỹ du kích của xã Mường Men năm xưa. Năm nay đã gần 90 tuổi, khi biết chúng tôi muốn tìm hiểu về chiến tích của những du kích năm xưa, cụ Định như sống lại những năm tháng hào hùng. Theo lời cụ kể, với mục đích tổng càn quét khu tự do, đánh úp các cơ quan và phá hoại kinh tế của ta, từ ngày 26/3/1951, địch đã tập trung quân ở các châu phía bắc dồn về Mộc Lỵ và Vạn Yên. Ngày 28/3/1951, chúng huy động gần 1.500 tên lính với đầy đủ trang bị cá nhân, 15 súng máy, 10 Morchie, súng trường, tiểu liên và trang bị vô tuyến điện do tên quan tư Vaudrey (phụ trách tiểu khu Sơn La) cùng một tên quan ba thầy thuốc và 5 tên quan hai trực tiếp xuống chỉ huy. Chúng tổ chức thành 5 mũi thọc thẳng vào vùng Mộc Hạ bằng chiến thuật luồn rừng, leo núi, tấn công nhiều mặt, sục vào từng bản, từng lũng, đánh úp các cơ quan và lực lượng của ta. Đúng lúc này, Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ Nhất đang được tiến hành tại xã Mường Men, thuộc Khu căn cứ Mộc Hạ.   

Ngày 3/4/1951, Trung đội 78 thuộc Đại đội 310 phối hợp với du kích các xã Quang Minh, Song Khủa, Mường Tè, Quy Hướng chặn đánh bọn địch từ Suối Rút lên bản Páng. Tại đây, ta diệt được 4 tên và làm bị thương nhiều tên khác. Quân địch tháo chạy lên Mường Khoa. Lúc này, Đại đội 428 phối hợp với du kích tiếp tục bám sát địch, tổ chức phục kích, bắn tỉa ở khu vực Mường Khủa, Bó Bụt, Nà Bai. Tại Bó Bụt, một quan hai Pháp thiệt mạng và ở Mường Tè 10 lính khố đỏ bị tiêu diệt. Còn khu vực Mường Khủa, ta tiêu diệt 3 lính Pháp. Bị quân ta liên tiếp tấn công và tiêu diệt nhiều sinh lực, quân địch phải rút lui. Dự đoán chúng sẽ rút từ Nà Bai qua Mường Tè về Tô Múa, quân ta bố trí hai đại đội chủ lực, một trung đội của huyện Mộc Châu cùng du kích các xã Mường Tè, Tô Múa, Mường Men phục kích ở những đoạn đường hiểm yếu. Ngày 7/4/1951, gần 200 tên từ Nà Bai lên Tô Múa lọt vào trận địa mai phục. Trận này, hơn 100 tên địch chết và bị thương, trong đó có 10 tên chỉ huy Pháp; quân ta thu một số lớn vũ khí, quân trang, quân dụng...

Điều đặc biệt là, dù địch càn quét ác liệt, Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ Nhất vẫn được tổ chức thành công. Đại hội đã đánh giá quá trình lãnh đạo cách mạng của Đảng bộ từ khi thành lập; đề ra phương hướng nhiệm vụ, phương pháp lãnh đạo cuộc kháng chiến ở Sơn La trong thời kì mới. Đại hội đã bầu 7 đồng chí vào Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh và 2 đồng chí ủy viên dự khuyết. Đồng chí Bùi Thọ Chuyên được bầu làm Bí thư Tỉnh, đồng chí Trần Quyết được điều động về Liên khu ủy Việt Bắc.

“Hũ rượu bản Lòm” - Cách đánh địch của nhân dân

Để hiểu sâu sắc hơn về sự kiện “hũ rượu bản Lòm”, chúng tôi tìm gặp cụ Mùi Văn Sịnh, ở bản Hinh, xã Mường Tè (Vân Hồ). Gần 90 tuổi, nhưng khi kể chuyện dùng rượu độc để đánh giặc, giọng cụ Sịnh vẫn rất hào hứng: Trung tuần tháng 10/1947, một đơn vị lính Pháp và bọn ngụy binh gồm 36 tên thất trận từ dốc Cọ, Xuân Đài (huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ) tháo chạy về Pơ Tào. Chúng dừng chân tại bản Lòm, bắt nhân dân phục dịch. Nhân cơ hội này, đội du kích bản Lòm phối hợp cùng bà con dân bản dùng rượu ngâm củ ngàm (một loại củ rừng có chứa độc tố) chuốc cho chúng uống say rồi báo cho du kích Pơ Tào đến tiêu diệt địch. Thật tiếc, do phải vận động xa nên khi du kích Pơ Tào đến nơi thì địch đã tỉnh rượu, nên trận này ta tiêu diệt được 1 tên lính, thu 1 súng máy, 8 khẩu súng trường. Sự kiện “hũ rượu bản Lòm” chính là sự giác ngộ cách mạng của quần chúng, sự mưu trí, dũng cảm của nhân dân, sáng tạo ra cách đánh địch phù hợp. Chiến công bản Lòm có ý nghĩa lớn, cổ vũ mạnh mẽ nhân dân các dân tộc Sơn La quyết tâm kháng chiến, giải phóng quê hương.

Cũng ở đây, chúng tôi còn được nghe về tấm gương hy sinh anh dũng của những người con nơi đây, đó là đội viên võ trang tuyên truyền Lường Văn Nía hy sinh trong một trận càn của Pháp năm 1947 ở bản To Ngùi, xã Quang Minh (Vân Hồ); chiến sỹ du kích Hà Văn Luyện trúng đạn ở chân, bị địch bắt, chúng tra tấn dã man bắt anh phải khai báo, không khuất phục được anh, bọn chúng đã hèn hạ trói du kích Hà Văn Luyện vào cột nhà sàn của người dân bản To Ngùi, thiêu sống anh cùng căn nhà sàn đó...

Mộc Hạ sau 70 năm

Vùng Mộc Hạ bây giờ thật đẹp, những đồi chè Tô Múa uốn lượn trên sườn đồi đang vào vụ thu hoạch; những cánh rừng phủ màu xanh và thác nước Chiềng Khoa reo vang như mời gọi; ngôi đền Hang Miếng ở Quang Minh, nơi thờ bà Đinh Thị Vân (người có công giúp Vua Lê Thái Tổ cùng đoàn quân sỹ khi Vua và đoàn trùng tùng gặp mưa bão sau khi dẹp xong giặc Đèo Cát Hãn ở Lai Châu năm 1431) in hình bên lòng hồ thủy điện Hòa Bình... Tất cả tạo nên một bức tranh thủy mặc trên cao nguyên hấp dẫn và quyến rũ. Vân Hồ anh hùng trong kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, năng động, sáng tạo trong công cuộc đổi mới. Cuộc sống của người dân vùng căn cứ Mộc Hạ có nhiều đổi thay, nhân dân đoàn kết phát triển kinh tế, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc; cơ sở hạ tầng được đầu tư xây dựng từ đường giao thông, trạm y tế đến trường lớp học.

Nhằm phục hồi, bảo quản, tôn tạo và phát huy giá trị lịch sử Khu căn cứ cách mạng Mộc Hạ đầu tháng 8/2017, tỉnh ta vừa phê duyệt quy hoạch tổng thể Di tích khu căn cứ cách mạng Mộc Hạ, phạm vi gồm 9 điểm di tích lịch sử nằm trên địa bàn 6 xã: Quang Minh, Mường Tè, Song Khủa, Chiềng Khoa, Mường Men và Tô Múa của huyện Vân Hồ (quy mô gần 28 ha), đây sẽ là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước, lịch sử cách mạng dân tộc, phục vụ nghiên cứu khoa học gắn với phát triển du lịch, bảo tồn hệ sinh thái nguyên gốc và phát triển hệ sinh thái mới phù hợp với sự phát triển KT-XH của huyện Vân Hồ, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa của nhân dân, góp phần phát triển KT-XH vùng căn cứ cách mạng Mộc Hạ nói riêng, huyện Vân Hồ và các vùng lân cận nói chung.