Chuyển dịch cơ cấu 

Dưới sự lãnh đạo sát sao của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh cùng phương châm điều hành quyết liệt “5 rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả... cả hệ thống chính trị và nhân dân các dân tộc trong tỉnh đã đoàn kết, chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp hàng hóa. Vì vậy, chặng đường 2021-2025 và 10 tháng năm 2026, bức tranh kinh tế nông nghiệp, nông thôn và môi trường của tỉnh Sơn La ghi nhận những gam màu sáng.

Minh chứng rõ nét là tốc độ tăng trưởng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản giai đoạn 2021-2025 đạt bình quân 3,44%/năm và tiếp tục duy trì đà tăng hơn 4% trong 100 tháng năm 2026, đóng góp khoảng 22,8% trong cơ cấu kinh tế của tỉnh. Toàn tỉnh đã hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn với 96.248 ha cây công nghiệp và 85.050 ha cây ăn quả, sản lượng quả đạt trên 510.000 tấn. Nhiều mô hình chuyển đổi cây trồng trên đất dốc ứng dụng công nghệ cao mang lại giá trị kinh tế vượt trội, đạt doanh thu từ 250 triệu đồng đến 1 tỷ đồng/ha mỗi năm đối với các loại cây chủ lực, như: Cà phê, nhãn ghép, bơ ghép, chanh leo tím và na Hoàng hậu.

Với diện tích tự nhiên 164 km², địa hình bằng phẳng, đất đai màu mỡ, nguồn nước dồi dào, nhân dân xã Mai Sơn khai thác tiềm năng, lợi thế phát triển nông nghiệp, nhất là cây ăn quả, theo hướng vùng chuyên canh, ứng dụng công nghệ cao để nâng chất lượng và giá trị nông sản. Đến nay, xã Mai Sơn có gần 5.000 ha cây ăn quả; trong đó 694,5 ha thuộc 2 vùng sản xuất na và xoài ứng dụng công nghệ cao. Toàn xã có 48 HTX hoạt động hiệu quả trong trồng trọt, cung ứng vật tư và tiêu thụ nông sản. Nhân dân duy trì nhiều giống cây ăn quả năng suất, chất lượng cao như na Thái, na sầu riêng, nhãn ghép, xoài Đài Loan, xoài Úc, bưởi da xanh, bưởi Diễn, vú sữa và thanh long ruột đỏ.

Ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật đã giúp nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, sản lượng cây ăn quả của xã gần 80.000 tấn/năm. Một số HTX có thu nhập 7-20 tỷ đồng/năm, giá trị sản xuất ứng dụng công nghệ cao đạt 250-300 triệu đồng/ha/năm, tiêu biểu như HTX Dâu tây Xuân Quế, HTX Anh Trang, HTX Mé Lếch, HTX Thanh Sơn và HTX Tiểu khu 3/2. Ông Nguyễn Anh Thu, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết: Xã phấn đấu đến năm 2030, sản lượng cây trồng chủ yếu đạt 102.000 tấn; tiếp tục quy hoạch vùng nông nghiệp tập trung ứng dụng công nghệ cao, phát triển nông nghiệp hữu cơ gắn với chuyển đổi số,... bảo đảm an toàn thực phẩm và đáp ứng tiêu chuẩn tiêu dùng, xuất khẩu.

Trong bức tranh tổng thể của ngành nông nghiệp Sơn La giai đoạn 2021-2025, lĩnh vực chăn nuôi và thủy sản đã khẳng định bước chuyển mình mạnh mẽ từ chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ sang phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, an toàn dịch bệnh và gắn kết chặt chẽ với công nghiệp chế biến.

Hiện nay, hệ thống cơ sở chăn nuôi trên địa bàn đã từng bước được sắp xếp, kiểm soát chặt chẽ với khoảng 718 cơ sở chăn nuôi, gồm 15 cơ sở quy mô lớn, 449 cơ sở quy mô vừa và 254 cơ sở quy mô nhỏ. Toàn tỉnh đã tập trung đẩy mạnh công tác phòng chống dịch bệnh, tiêm phòng được hơn 5 triệu liều vắc-xin các loại và sử dụng khoảng 13.000 lít hóa chất tiêu độc khử trùng mỗi năm tại các vùng có nguy cơ cao, chợ buôn bán động vật nhằm hạn chế tối đa sự lây lan của các dịch bệnh nguy hiểm, như: Lở mồm long móng, dịch tả lợn châu Phi, viêm da nổi cục hay nhiệt thán. Nhờ đó, công tác kiểm soát dịch bệnh đạt hiệu quả cao, đồng thời tỉnh đã cấp giấy chứng nhận cơ sở an toàn dịch bệnh cho 27 cơ sở chăn nuôi, tạo nền tảng vững chắc để nâng cao chất lượng sản phẩm.

Cơ cấu đàn vật nuôi của tỉnh tiếp tục phát triển ổn định và có chiều sâu. Giai đoạn 2021-2025 ghi nhận tổng sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt 96.160 tấn, trong khi sản lượng sữa tươi đạt mức ấn tượng 92.800 tấn. Trong 10 tháng năm 2026, lĩnh vực chăn nuôi tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực: Đàn trâu đạt gần 97.200 con, đàn bò đạt trên 370.130 con, đàn lợn đạt gần 774.000 con và đàn gia cầm đạt 8,811 triệu con. Tổng sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt gần 58.000 tấn, sản lượng sữa tươi đạt gần 64.600 tấn. Bên cạnh đó, lĩnh vực thủy sản được đầu tư phát triển theo chiều sâu với diện tích nuôi trồng đạt 2.908 ha. 

Song hành với mở rộng quy mô sản xuất, tỉnh ta đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu nông sản gắn với chuyển đổi số. Toàn tỉnh công nhận 9 vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, duy trì 218 mã số vùng trồng, trong đó, có 202 mã phục vụ xuất khẩu và 262 chuỗi cung ứng nông sản an toàn. Hệ thống 560 nhà máy, cơ sở chế biến cùng hơn 40 kho lạnh đã góp phần giảm áp lực tiêu thụ quả tươi và nâng cao giá trị gia tăng.

Đặc biệt, tỉnh đã tiên phong thu thập dữ liệu định vị GPS đáp ứng Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) cho gần 6.100 ha cà phê tại các xã điểm, mở rộng cánh cửa hội nhập quốc tế. Nhờ đó, giá trị hàng nông sản tham gia xuất khẩu giai đoạn 2021-2025 tăng bình quân 17,1%/năm, vượt xa mục tiêu 12%/năm đề ra, đưa 17 mặt hàng nông sản chủ lực vươn tới 21 thị trường quốc tế như EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc. Diện mạo nông thôn mới khởi sắc rõ nét với 258 sản phẩm OCOP được chứng nhận, tạo động lực giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều xuống còn 7,87% năm 2026.

Kiến tạo động lực tăng trưởng xanh

Bên cạnh những thành tựu nổi bật, thực tiễn phát triển của ngành Nông nghiệp và Môi trường Sơn La vẫn còn bộc lộ một số nút thắt cần tập trung tháo gỡ. Quy mô kinh tế nông nghiệp có mặt chưa thực sự bền vững; hạ tầng logistics, giao thông kết nối vùng nguyên liệu và cơ sở chế biến sâu còn thiếu đồng bộ. Chất lượng nguồn nhân lực nông thôn còn hạn chế, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ mới đạt 31,5%, nhân lực công nghệ thông tin chỉ chiếm khoảng 0,6 - 0,7%, gây khó khăn cho quá trình chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao. Bên cạnh đó, những diễn biến cực đoan của biến đổi khí hậu, thiên tai, sạt lở đất cùng một số tồn đọng lịch sử về quản lý đất đai có nguồn gốc từ nông, lâm trường quốc doanh vẫn đang đặt ra nhiều thách thức lớn.

Bước vào giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050, quán triệt tinh thần Nghị quyết số 19-NQ/TW, Kết luận số 219-KL/TW của Bộ Chính trị và Kết luận số 75-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV, Sơn La xác định tiếp tục cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn và phát thải carbon thấp. Mục tiêu cụ thể đặt ra đến năm 2030, tốc độ tăng trưởng giá trị gia tăng khu vực nông, lâm, thủy sản đạt bình quân 3%/năm; năng suất lao động tăng trên 5,5%/năm; thu nhập bình quân của người dân nông thôn tăng gấp 2,5 lần so với năm 2020; tỷ lệ hộ gia đình nông thôn sử dụng nước sạch đạt từ 60% trở lên và độ che phủ rừng ổn định ở mức 48,5%. Tỉnh phấn đấu xây dựng Sơn La thực sự trở thành trung tâm chế biến nông sản của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, trung tâm phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao của vùng Tây Bắc.

Để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược này, tỉnh đề ra hệ thống giải pháp đồng bộ với ba đột phá trọng tâm về nguồn nhân lực, kết cấu hạ tầng và chuyển đổi số toàn diện. Trong tổ chức sản xuất, địa phương tập trung quy hoạch và phát triển 1 khu và 25 vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; thúc đẩy liên kết chặt chẽ “6 nhà” Nhà nước, nông dân, nhà khoa học, doanh nghiệp, ngân hàng, nhà phân phối nhằm hình thành các chuỗi giá trị khép kín từ vùng nguyên liệu đến chế biến, tiêu thụ. Công tác quản lý đất đai, tài nguyên được siết chặt gắn với đẩy mạnh tích tụ ruộng đất, xử lý dứt điểm các vướng mắc đất nông, lâm trường và hoàn thiện cơ sở dữ liệu địa chính chính quy.

Ông Dương Gia Định, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Tỉnh ta vừa ban hành Kế hoạch số 111/KH-UBND về triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu là đào tạo, tập huấn chuyên sâu cho 100% cán bộ quản lý nhà nước liên quan đến truy xuất nguồn gốc, đồng thời hỗ trợ 100% doanh nghiệp, hợp tác xã có nhu cầu được trang bị kỹ năng triển khai và vận hành hệ thống truy xuất. Theo định hướng đó, thời gian tới, các địa phương trong toàn tỉnh tiếp tục tập trung tuyên truyền, hỗ trợ nông dân, HTX thay đổi phương thức canh tác theo hướng sử dụng chế phẩm sinh học, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật hóa học, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường... góp phần thúc đẩy nông nghiệp địa phương phát triển theo hướng xanh, an toàn và bền vững.

Đặc biệt, tỉnh đang chủ động đón đầu xu thế kinh tế xanh thông qua việc triển khai Dự án thí điểm thị trường tín chỉ carbon rừng chất lượng cao với tiềm năng ước đạt hơn 1,08 triệu tín chỉ vào năm 2027, đồng thời, mở rộng chuẩn hóa bản đồ số vùng trồng cà phê theo tiêu chuẩn EUDR. Cùng với nỗ lực nội tại, tỉnh kiến nghị Trung ương ưu tiên nguồn lực hoàn thành tuyến cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu và triển khai đoạn Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên để giải quyết căn cơ điểm nghẽn logistics; đồng thời, hỗ trợ nguồn vốn triển khai Đề án bố trí ổn định dân cư vùng thiên tai, các công trình thoát lũ khẩn cấp và cơ chế đặc thù trong phân cấp quản lý chuyên ngành phù hợp với chính quyền địa phương 2 cấp.

Với quyết tâm chính trị cao, tư duy đổi mới sáng tạo và sự đồng thuận của nhân dân, ngành Nông nghiệp và Môi trường Sơn La đang đứng trước vận hội mới để bứt phá mạnh mẽ, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển nhanh, bền vững của vùng Tây Bắc và cả nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.