Mô hình thâm canh nhãn theo hướng VietGAP tại xã Chiềng Khương (Sông Mã).

 Cùng với chính sách khuyến khích phát triển các sản phẩm nông sản an toàn của tỉnh và ngành Nông nghiệp, năm 2016, một số vùng rau, quả trên địa bàn tỉnh đã được cấp giấy chứng nhận VietGAP; từng bước khẳng định được vị thế, liên kết, ổn định trong sản xuất và tiêu thụ; nâng giá trị thu được trên cùng một diện tích canh tác; nông dân có thu nhập cao hơn nhờ đầu tư xây dựng mô hình sản xuất rau, quả an toàn theo VietGAP.

Vụ năm nay, sản phẩm na của Hợp tác xã Dịch vụ thương mại - Nông nghiệp Thanh Sơn (Mai Sơn) được cấp giấy chứng nhận VietGAP; lợi nhuận từ trồng na ước đạt 320-400 triệu đồng/ha/năm. Để đạt được kết quả đó, các hộ thành viên đã  tham gia các lớp tập huấn kiến thức về an toàn thực phẩm trong sản xuất quả na theo tiêu chuẩn VietGAP; có sổ sách theo dõi, ghi chép từng công đoạn sản xuất. Đặc biệt, HTX đã thành lập tổ giám sát, kiểm tra việc tuân thủ quy trình sản xuất và thực hiện tại các hộ; kiểm tra hiện trạng nơi sản xuất trên vườn, việc sử dụng phân bón, thuốc BVTV, thời gian cách ly trước khi thu hoạch, bao gói, đóng hộp trước khi xuất bán... Tại các điểm bán hàng, quả na của HTX có dán nhãn mác theo quy định, người bán hàng được cấp thẻ của HTX, cam kết đảm bảo chất lượng và không thu mua quả na tại các nơi khác chưa được cấp giấy chứng nhận VietGAP bán tại cửa hàng.

HTX Ngọc Hoàng, tiểu khu 7, xã Nà Bó (Mai Sơn) có 14 hộ thành viên, sản xuất trên tổng diện tích 50 ha đất nông nghiệp, chủ yếu trồng các loại cây ăn quả như: nhãn ghép, thanh long ruột đỏ và một số loại cây khác như chanh, táo, xoài ghép, bưởi da xanh. Tháng 8 vừa qua, 5,5 ha thanh long ruột đỏ của HTX đã được cấp giấy chứng nhận VietGAP. Thời gian tới, HTX sẽ mở rộng diện tích, trồng 30-50 ha cây thanh long ruột đỏ, hướng tới tất cả các sản phẩm sẽ được sản xuất theo quy trình VietGAP để mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Cùng với đó, quả nhãn, quả có múi và một số loại cây ăn quả khác cũng đang từng bước được các địa phương trong tỉnh thực hiện theo quy trình VietGAP, trong đó, sản phẩm nhãn của HTX Nhãn chín muộn (Mai Sơn) đã được cấp giấy chứng nhận VietGAP. Riêng đối với cây nhãn, tỉnh ta đã có chủ trương ghép cải tạo 100% diện tích nhãn kém hiệu quả; rà soát, quy hoạch, nâng tổng diện tích nhãn toàn tỉnh lên 13-14 nghìn ha. UBND tỉnh chỉ đạo Sở Khoa học & Công nghệ triển khai làm chỉ dẫn địa lý để xây dựng thương hiệu cho nhãn Sông Mã; thực hiện hỗ trợ xây dựng thí điểm 8 HTX cây ăn quả, trong đó có 4 HTX tại vùng nhãn Sông Mã, nhằm tiến tới hình thành các chuỗi hàng hóa lớn, xa hơn là phục vụ xuất khẩu.

Cùng với phát triển cây ăn quả, tỉnh và ngành Nông nghiệp luôn quan tâm chỉ đạo các địa phương tăng cường sản xuất rau theo quy trình VietGAP, góp phần thúc đẩy sự kết nối giữa sản xuất với thị trường, mang lại lợi ích, thu nhập cao hơn cho người sản xuất, từng bước xây dựng thương hiệu rau an toàn Sơn La và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng... Theo tính toán: Nếu trồng lúa, mỗi năm thu khoảng 35-40 triệu đồng/ha, trong khi đó, trồng các loại rau theo tiêu chuẩn VietGAP, nông dân có thể thu lãi trên 200-300 triệu đồng/ha/năm. Hiện, toàn tỉnh đã có trên 50 ha rau, củ được cấp giấy chứng nhận VietGAP, tập trung ở địa bàn Mai Sơn, Yên Châu, Mộc Châu và Thành phố. Rau VietGAP của tỉnh ta đã từng bước có chỗ đứng trên thị trường tiêu thụ trong và ngoài tỉnh.

Ngoài hiệu quả về kinh tế, mô hình sản xuất rau, quả theo tiêu chuẩn VietGAP còn tạo sự chuyển biến tích cực về nhận thức, tư tưởng, hành động của người nông dân, giúp họ hiểu, trong sản xuất, kinh doanh, chất lượng sản phẩm là điều kiện tiên quyết và sống còn để duy trì và phát triển. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện cũng gặp không ít khó khăn, như: Đầu ra cho sản phẩm còn hạn chế, đa số sản phẩm phải bán tự do, giá cả phụ thuộc vào thị trường; sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ nên việc áp dụng quy trình VietGAP chưa rộng rãi, mới dừng lại ở một số ít HTX; nhận thức của người tiêu dùng về các sản phẩm của VietGAP còn hạn chế, sự chênh lệch về giá giữa sản phẩm thông thường và VietGAP chưa được nhiều người tiêu dùng chấp nhận. Áp dụng quy trình VietGAP, người sản xuất phải đầu tư cao, tuân thủ các quy định ngặt nghèo, trong khi sản xuất thông thường vẫn tiêu thụ được sản phẩm dễ dàng nên nông dân chưa mặn mà với tiêu chuẩn VietGAP; trình độ sản xuất, tay nghề của nông dân còn hạn chế nên khi tiếp cận với quy trình sản xuất mới còn lúng túng. Bên cạnh đó, nông sản chủ yếu đang được bán qua trung gian, khiến sản phẩm nông nghiệp chưa có thương hiệu...

Để hàng hóa nông sản có đầu ra ổn định, tiến tới thị trường trong nước và xuất khẩu, thời gian tới, tỉnh cần có sự đầu tư thỏa đáng cho chương trình sản xuất nông sản theo tiêu chuẩn VietGAP, nhằm khắc phục những tồn tại, hạn chế, giúp nông dân áp dụng quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp thực sự hiệu quả.