Theo ghi nhận của phóng viên, dọc các vùng trồng cà phê ở Mai Sơn, Thuận Châu, Chiềng Mung…, không khí tại các vườn ươm giống rất nhộn nhịp. Từ sáng sớm đến chiều muộn, người lao động tất bật đóng bầu, vào hạt, chăm sóc cây giống để kịp giao đơn hàng. Một số cơ sở còn phải thuê thêm lao động từ tỉnh ngoài để kịp tiến độ. Nhu cầu tái canh, mở rộng diện tích cà phê tăng mạnh khiến thị trường cây giống “nóng” lên rõ rệt, buộc các HTX, cơ sở sản xuất tăng tốc để đáp ứng nhu cầu khách hàng.

Tại HTX Giống cây trồng Chiến Thắng, tiểu khu 11, xã Mai Sơn, quy mô sản xuất năm nay tăng mạnh để đáp ứng nhu cầu thị trường. Dẫn chúng tôi tham quan khu vườn ươm, chị Đinh Thị Ái Vân, Giám đốc HTX, cho biết: HTX có 13 thành viên, với khoảng 5 ha vườn ươm. Từ năm 2023 đến nay, trung bình mỗi năm, đơn vị cung ứng hàng triệu cây giống cà phê cho khách hàng trong và ngoài tỉnh. Vụ năm này, HTX đã ký kết hợp đồng cung ứng khoảng 5 triệu cây giống, có cả đơn hàng từ nước bạn Lào. Ngoài sản xuất nội bộ, nhiều thành viên còn liên kết với các cơ sở uy tín khác, bảo đảm đủ nguồn cung.

Các khu ươm giống cà phê của HTX tại đây luôn trong tình trạng kín đất. Giá cây giống THA1 khoảng 5.000 đồng/cây; giống catimor dao động 3.700 - 4.000 đồng/cây, tùy kích cỡ. Dù giá cao hơn, giống mới vẫn được nhiều khách hàng ưu tiên lựa chọn.

Lý giải điều này, nhiều nông dân cho biết, việc chuyển đổi giống không còn là xu hướng mà đã trở thành nhu cầu cấp thiết. Anh Lò Văn Mới, xã Chiềng Sung, chia sẻ: Gia đình đặt mua hơn 5.000 cây giống THA1 để trồng mới. Sau khi nhận cây, gia đình tiếp tục chăm sóc tại vườn trước khi đưa lên đồi trồng vào đầu mùa mưa. Giống THA1 được đánh giá cao về năng suất, chất lượng và khả năng tiêu thụ, nhất là phục vụ chế biến cà phê đặc sản.

Không chỉ ở Mai Sơn, tại thành phố Sơn La, các cơ sở cung ứng giống cũng đang làm việc hết công suất để đáp ứng các đơn hàng. HTX Cà phê Bích Thao, một trong những đơn vị tiên phong phát triển cà phê đặc sản, đã sớm đầu tư các vườn ươm giống mới từ nhiều năm trước.

Ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc HTX Cà phê Bích Thao Sơn La, phường Chiềng Cơi, cho biết: Từ khi đưa giống THA1 vào trồng thử nghiệm năm 2018, hiệu quả kinh tế được khẳng định rõ rệt. Năng suất đạt 30 - 35 tấn quả tươi/ha/năm, cao hơn đáng kể so với giống cũ. Chất lượng hạt đồng đều, phù hợp chế biến sâu và xuất khẩu. Qua đó, khuyến khích người dân mạnh dạn tái canh, mở rộng diện tích, kéo theo nhu cầu lớn về cây giống. Để đáp ứng nhu cầu, HTX xây dựng vườn ươm quy mô hàng trăm nghìn cây mỗi năm, đồng thời, mở rộng thêm các điểm ươm tại nhiều địa phương.

Qua thông tin các chủ vườn ươm cung cấp, dù đã chủ động nguồn giống, nhiều cơ sở vẫn chịu áp lực lớn về sản lượng. Đơn hàng tăng nhanh trong khi thời gian ươm cây phải bảo đảm đủ chu kỳ sinh trưởng, khiến việc cân đối cung - cầu gặp khó khăn. Một số nơi đã kín đơn hàng từ sớm, thậm chí phải hẹn khách sang vụ sau. Bên cạnh đó, yêu cầu về chất lượng giống được đặt lên hàng đầu. Các HTX phải tuân thủ nghiêm quy trình chọn hạt, ươm cây, kiểm định trước khi xuất bán. Điều này, làm tăng chi phí và công chăm sóc, trong khi giá bán khó điều chỉnh tăng tương ứng.

Ông Trần Dũng Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, cho biết: Nhu cầu cây giống cà phê tăng mạnh, do nhiều diện tích cà phê của Sơn La đã già cỗi, thoái hóa sau gần 30 năm canh tác. Việc tái canh là tất yếu nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 ổn định diện tích khoảng 30.000 ha, chú trọng phát triển cà phê đặc sản và sản xuất bền vững, gắn với truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu khi xuất khẩu vào thị trường châu Âu (EUDR). Riêng diện tích cần tái canh lên tới gần 10.000 ha, cho thấy nhu cầu cây giống tiếp tục tăng trong những năm tới. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải phát triển hệ thống vườn ươm và các cơ sở cung ứng giống chất lượng cao.

Có thể thấy, các dự án hỗ trợ đã góp phần hình thành một số vườn ươm quy mô tại các xã Mai Sơn, Mường Chanh, Phổng Lái, phường Chiềng Cơi… giúp người dân tiếp cận nguồn giống bảo đảm. Tuy nhiên, hệ thống sản xuất giống vẫn chưa đáp ứng hết nhu cầu ngày càng tăng của thị trường. Việc thiếu các vườn cây đầu dòng và nguồn giống đạt chuẩn vẫn là hạn chế cần sớm khắc phục. 

Nhu cầu cây giống cà phê đang tăng mạnh, người trồng cần giống tốt để nâng cao hiệu quả sản xuất, trong khi các cơ sở cung ứng phải gấp rút chuẩn bị nhân lực, nguồn lực để kịp đáp ứng. Dù áp lực lớn, song đây cũng là tín hiệu tích cực, cho thấy ngành cà phê Sơn La đang chuyển dần từ mở rộng diện tích sang nâng cao chất lượng, hướng tới phát triển bền vững./.