Chúng tôi đến bản Chiềng Đen, xã Chiềng Sung, gặp bà Lò Thị Lưu, một người có kinh nghiệm làm tương thúa ố lâu năm, để tìm hiểu quy trình sản xuất tương thúa ố. Bà Lưu chia sẻ: Trong tiếng Thái, “thúa” nghĩa là hạt đậu, “ố” là ủ. “Thúa ố” là hạt đậu tương luộc được ủ lên men rồi giã với một số gia vị, tạo thành thứ nước chấm sền sệt, đặc sánh, sử dụng phổ biến trong bữa cơm thường ngày của người Thái. Để làm được tương thúa ố ngon, chuẩn vị, quan trọng nhất là khâu chọn nguyên liệu. Đậu tương phải là loại hạt chắc, mẩy, đều và không bị sâu, mốc. Sau khi rửa sạch, đậu được hầm liên tục từ 10-12 tiếng cho đến khi mềm nhừ. Khi đậu nguội thì đem ủ trong điều kiện tự nhiên, thường kéo dài từ 10-15 ngày, tuyệt đối không sử dụng men công nghiệp hay chất bảo quản. Thúa ố ngon thường có vị béo bùi của đậu, mặn dịu và thơm nhẹ của men tự nhiên, tương có màu nâu sánh, càng để lâu càng dậy mùi và đậm vị, có thể bảo quản trong khoảng 6 tháng.

Đưa thúa ố thành sản phẩm hàng hóa, HTX Nông nghiệp hữu cơ 86, xã Chiềng Sung, đã chuẩn hóa quy trình sản xuất, từ chọn nguyên liệu, lên men đến đóng gói, gắn nhãn mác truy xuất nguồn gốc, xây dựng thành công thương hiệu “Tương thúa ố Chiềng Sung” được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao đầu năm 2025, góp phần nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ. Chị Lò Thị Thanh, Giám đốc HTX, cho biết: HTX có 10 thành viên, mỗi năm sản xuất từ 700 - 1.000 kg tương. Kể từ khi sản phẩm được chứng nhận OCOP, đầu ra ngày càng ổn định, thị trường mở rộng hơn. Sản phẩm hiện đã được đóng gói thành hũ 250 ml, 500 ml; bao bì được thiết kế đồng bộ, có tem nhãn và mã QR truy xuất nguồn gốc. HTX đang từng bước mở rộng tiêu thụ sản phẩm ra thị trường Hà Nội, Lào Cai, Điện Biên…, đồng thời thử nghiệm bán hàng trên các nền tảng trực tuyến để tiếp cận thêm nhiều khách hàng.

Là một người rất thích món thúa ố, chị Vũ Huyền Linh, tổ 11, phường Tô Hiệu, chia sẻ: Tôi sinh ra và lớn lên ở vùng đất Sơn La nên rất quen thuộc và yêu thích món tương thúa ố. Đặc biệt khi sử dụng sản phẩm của HTX Nông nghiệp hữu cơ 86, xã Chiềng Sung, tôi thấy hương vị vẫn giữ được nét truyền thống, đậm đà, thơm đặc trưng của đậu lên men. Sản phẩm được đóng gói sạch sẽ, có thông tin rõ ràng nên rất yên tâm và thuận tiện khi sử dụng hoặc làm quà biếu.

Không dừng lại ở phát triển sản phẩm OCOP, xã Chiềng Sung đang định hướng gắn sản xuất tương thúa ố với du lịch trải nghiệm. Du khách khi đến địa phương có thể trực tiếp tham quan quy trình ủ tương, tìm hiểu cách chế biến tương thúa ố và thưởng thức các món ăn truyền thống. Trong thời gian tới, xã đặt mục tiêu nâng hạng sản phẩm lên OCOP 4 sao, đồng thời xây dựng vùng nguyên liệu đậu nành bản địa theo hướng hữu cơ, gắn với phát triển du lịch cộng đồng, tạo thêm sinh kế cho người dân.

Từ một món ăn dân dã, tương thúa ố đang dần trở thành sản phẩm hàng hóa có giá trị, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Việc gắn xây dựng sản phẩm OCOP với phát triển dịch vụ du lịch trải nghiệm sẽ là giải pháp giúp mở rộng thị trường tiêu thụ và góp phần gìn giữ, lan tỏa nét đẹp văn hóa ẩm thực đặc trưng của đồng bào Thái ở xã Chiềng Sung.