Bản tuyên ngôn độc lập là lời khẳng định đanh thép trước quốc dân và thế giới: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, sự thực đã thành một nước tự do độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mệnh và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy.”

Tháng 8/1945, cùng với nhân dân cả nước, tại Sơn La, từ Mường Chanh, “chiếc nôi” cách mạng của tỉnh, ngày 19/8, Trung đội du kích cùng với quần chúng bao vây nhà chánh phìa, buộc chính quyền tay sai đầu hàng. Chiến thắng này thành hiệu lệnh cho các địa phương khác. Từ ngày 22 đến ngày 24/8, phong trào lan nhanh sang Mường La, Thuận Châu, Mai Sơn, Yên Châu... Lực lượng cách mạng cùng quần chúng bao vây trụ sở cai trị, buộc tri châu, quan lại tay sai đầu hàng.

Tại đồi Khau Cả, tối 25/8, dưới sự lãnh đạo của đồng chí Chu Văn Thịnh, quần chúng và lực lượng vũ trang bao vây, vận động binh lính hạ vũ khí. Trưởng Bảo an binh Lò Văn Mười ra lệnh giải tán, bàn giao toàn bộ vũ khí. Sáng 26/8, một cuộc mít tinh lớn diễn ra trên đồi Khau Cả; Ủy ban cách mạng lâm thời tỉnh Sơn La ra mắt, tuyên bố chính quyền về tay nhân dân, đánh dấu thắng lợi hoàn toàn của Cách mạng Tháng Tám tại Sơn La.

Ngay sau khi giành chính quyền, nhân dân Sơn La đối mặt thử thách mới. Ngày 31/8/1945, quân Tưởng từ Lai Châu tràn vào dưới danh nghĩa “giải giáp quân Nhật”, thực chất là cướp bóc, dung túng phản động chống phá chính quyền. Thực dân Pháp cũng ráo riết tìm cách trở lại, biến Sơn La thành bàn đạp kiểm soát Tây Bắc.

Trước tình hình đó, quân dân Sơn La lập tức bước vào cuộc chiến mới, củng cố lực lượng vũ trang, phục kích quân Tưởng, bảo vệ bản làng; các châu, mường duy trì dân quân, chặn đứng nhiều mũi thâm nhập của địch. Thực hiện Chỉ thị Kháng chiến Kiến quốc (tháng 11/1945), Mặt trận Việt Minh và chính quyền địa phương vừa củng cố tổ chức, vừa huấn luyện cán bộ, chuẩn bị kháng chiến lâu dài.

Những tháng ngày ấy, Sơn La trở thành một trong những địa bàn tiền tiêu của vùng Tây Bắc, vừa giữ vững trật tự, vừa là hậu phương cung cấp lực lượng, lương thực và thông tin cho chiến trường. Nhiều thanh niên Sơn La hăng hái lên đường, góp phần tạo nên sức mạnh đoàn kết giữa đồng bào các dân tộc trong tỉnh và cả nước.

Trải qua hai cuộc kháng chiến chống xâm lược, chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và xây dựng đất nước theo đường lối đổi mới của Đảng, hôm nay, Sơn La đã khoác lên một diện mạo mới. Phường Tô Hiệu - trung tâm hành chính của tỉnh, với đường phố mở rộng, đèn điện sáng rực, các khu dân cư, trường học, bệnh viện được đầu tư đồng bộ. Các tuyến quốc lộ 6, 37, 279 được nâng cấp, nối liền Sơn La với Hà Nội, Điện Biên, Lai Châu, tạo động lực giao thương, du lịch và hội nhập kinh tế.

Sản xuất nông nghiệp chuyển mạnh sang hướng hàng hóa; cây ăn quả, cà phê, chè, cao su, đặc biệt là xoài, nhãn, mận hậu Mộc Châu đã trở thành thương hiệu, xuất khẩu đi nhiều quốc gia. Thủy điện Sơn La - công trình thế kỷ, không chỉ cung cấp nguồn điện lớn nhất cả nước, mà còn góp phần thay đổi sắp xếp lại dân cư, cơ cấu kinh tế, tạo điều kiện ổn định đời sống hàng chục nghìn hộ dân.

Giáo dục và y tế vùng cao được chú trọng: 100% xã, phường, thị trấn có trường học; tỷ lệ học sinh đến lớp tăng vượt bậc so với trước; Bệnh viện Đa khoa tỉnh và các trung tâm y tế huyện được trang bị máy móc hiện đại,... Bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc được gìn giữ và phát huy qua các lễ hội, làn điệu dân ca, trang phục truyền thống, góp phần đưa du lịch cộng đồng trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Lực lượng vũ trang Sơn La giờ đã chính quy, hiện đại, đủ sức bảo vệ an ninh biên giới dài hơn 274 km tiếp giáp với nước bạn Lào, giữ vững ổn định chính trị, tạo môi trường an toàn cho phát triển. Hệ thống chính trị các cấp vững mạnh, dân chủ cơ sở được phát huy, khối đại đoàn kết các dân tộc không ngừng được củng cố.

Sơn La hôm nay không chỉ là điểm sáng kinh tế - văn hóa - quốc phòng - an ninh của vùng Tây Bắc, mà còn là minh chứng sống động cho sức mạnh của Tuyên ngôn Độc lập: “Khi nhân dân làm chủ vận mệnh, mọi vùng đất, dù xa xôi, cũng có thể vươn lên mạnh mẽ”.