Trực diện những khó khăn

Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, với phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, cấp xã trở thành tuyến đầu thực thi chính sách, là trung tâm điều hành trực tiếp. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng cách lớn giữa thẩm quyền được giao và nguồn lực thực tế.

Sau sáp nhập, toàn tỉnh có 35.017 cán bộ, công chức, viên chức; ở cấp xã, tổng số cán bộ, công chức, viên chức 26.398 người trên tổng định biên 29.138 người. Toàn tỉnh có tới 55 xã, phường rơi vào tình trạng thiếu hụt nhân lực với tổng số 239 công chức.

Nhiều xã sau sáp nhập diện tích tăng gấp đôi, dân số đông nhưng biên chế chưa bổ sung tương ứng, một cán bộ phải gánh vác 2 - 3 lĩnh vực. Khoảng trống nhân lực không chỉ là thiếu người, mà còn là thiếu người đúng chuyên môn. Nhiều nơi thiếu cán bộ chuyên sâu về kế toán, địa chính, xây dựng, công nghệ thông tin..., cán bộ phải kiêm nhiệm làm “trái tay”.

Tại xã Tà Xùa, sau khi sáp nhập 3 xã Tà Xùa, Làng Chếu, Háng Đồng của huyện Bắc Yên cũ, địa phương được giao 35 biên chế nhưng hiện mới có 30 người, thiếu 5 vị trí tại các bộ phận kinh tế, nông nghiệp và môi trường. Anh Nguyễn Minh Tuệ, chuyên viên Phòng Kinh tế, xã Tà Xùa, chia sẻ: Được đào tạo chuyên ngành xây dựng, nhưng tôi phải kiêm thêm lĩnh vực nông - lâm nghiệp. Thiếu người nên anh em trong phòng phải chia nhau gánh vác, nội dung nào trái chuyên môn thì chúng tôi vừa làm, vừa nghiên cứu, hỏi thêm để cùng hoàn thành nhiệm vụ.

Trong điều kiện chưa thể bổ sung ngay đủ biên chế, cách bố trí, sử dụng đội ngũ hiện có là giải pháp cấp thiết trước mắt. Nhiều địa phương đã chủ động rà soát vị trí việc làm, phân công lại nhiệm vụ, điều động, biệt phái nhân sự từ nơi thừa sang nơi thiếu, ưu tiên những lĩnh vực đang chịu áp lực lớn. Một số địa phương linh hoạt biệt phái phó hiệu trưởng các trường học về hỗ trợ các phòng chuyên môn khối nội vụ, giáo dục; với những lĩnh vực đòi hỏi chứng chỉ, chuyên môn sâu như địa chính, đầu tư, xây dựng, các xã chủ động tìm nhân sự phù hợp để ký hợp đồng, đáp ứng yêu cầu công việc.

Tại Chiềng Khoong, xã được giao 64 biên chế nhưng khối Nhà nước chỉ có 30/37 người, thiếu 7 biên chế. Trước áp lực công việc, UBND xã ký hợp đồng lao động với 5 nhân sự để xử lý công việc trước mắt, đồng thời làm tốt công tác tư tưởng, động viên cán bộ làm việc. Đồng chí Dương Hồng Quảng, Trưởng Ban Xây dựng Đảng, Đảng ủy xã Chiềng Khoong, chia sẻ: Khối lượng công việc lớn, trong khi đội ngũ còn thiếu nên áp lực đối với cán bộ khá rõ. Điều quan trọng là phải tạo được sự đồng thuận trong nội bộ, để mỗi người chủ động chia sẻ phần việc với nhau, không câu nệ việc đó trước đây thuộc bộ phận nào. Khi cán bộ cùng vì việc chung, sẽ khắc phục được những khó khăn, không để nhiệm vụ bị gián đoạn.

“Sức ép” đối với cán bộ cơ sở còn đến từ tâm lý e ngại. Khi thẩm quyền mở rộng, yêu cầu xử lý nhanh hơn nhưng trách nhiệm cao hơn. Đối với các nhiệm vụ phức tạp như xác minh nguồn gốc đất, quyết toán dự án, xử lý tài sản công..., không ít cán bộ có tâm lý “vừa làm vừa run”, chọn giải pháp an toàn là tiếp tục trình lên cấp trên thay vì chủ động quyết định.

Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số, hạ tầng số cũng là điểm nghẽn lớn tại một số xã. Đường truyền chưa ổn định, thiết bị thiếu, một số bản vùng sâu vẫn “lõm sóng” viễn thông; công chức vừa tiếp nhận hồ sơ trực tiếp, vừa hướng dẫn người dân nộp hồ sơ trực tuyến, tạo áp lực lớn lên tiến độ giải quyết thủ tục hành chính.

“Tiếp sức” cho cấp xã

Phân cấp, phân quyền chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng nguồn lực và cơ chế hỗ trợ phù hợp. Từ thực tế vận hành ở cơ sở, tỉnh tập trung rà soát đội ngũ theo vị trí việc làm, kịp thời bổ sung nhân lực cho những nơi còn thiếu, đồng thời tăng cường đào tạo, hướng dẫn chuyên môn để cấp xã có đủ điều kiện thực hiện nhiệm vụ được giao.

Theo đó, tỉnh điều chuyển cán bộ từ nơi thừa sang nơi thiếu, ưu tiên các lĩnh vực đang thiếu nhân lực như tài chính - kế toán, địa chính - xây dựng. Cùng với điều chuyển nội bộ, tỉnh đã tăng cường, điều động bố trí 88 cán bộ cấp tỉnh về cấp xã giữ vị trí cán bộ chủ chốt. Ngày 16/9/2026, tỉnh cũng đã thông báo về tuyển dụng công chức vào làm việc trong các cơ quan hành chính cấp tỉnh, cấp xã năm 2026 với tổng số 315 chỉ tiêu, đa số ưu tiên cho cấp xã.

Song song với bổ sung nhân lực, đào tạo được xác định là giải pháp lâu dài để nâng cao năng lực thực thi, tỉnh đã phối hợp tổ chức 283 lớp bồi dưỡng cho 21.190 lượt cán bộ. Các tổ công tác của tỉnh trực tiếp xuống địa bàn, hướng dẫn quy trình, tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Sự hỗ trợ từ cấp trên từng bước giúp cấp xã có thêm nhân lực, chuyên môn và điều kiện để chủ động thực hiện những nhiệm vụ được phân cấp. Khi những phần việc lớn phát sinh, cơ sở được trao quyền để trực tiếp giải quyết. Hiệu quả của cơ chế hỗ trợ này thể hiện rõ trong các dự án lớn. Dự án tuyến đường bộ cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu đoạn qua địa bàn tỉnh là một ví dụ. Tại xã Vân Hồ, tuyến đường đi qua địa bàn dài 17,5 km; khi nhiệm vụ được phân cấp, xã chủ động thực hiện từ kiểm kê, xác minh nguồn gốc đất, lập phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư đến tuyên truyền, vận động người dân bàn giao mặt bằng.

Ông Nguyễn Văn Bắc, Phó Chủ tịch UBND xã Vân Hồ, cho biết: Những phần việc thuộc thẩm quyền được xã chủ động triển khai ngay tại cơ sở; trường hợp phát sinh khó khăn, chúng tôi phối hợp với các cơ quan liên quan để cùng tháo gỡ. Nhờ đó, xã đã hoàn thành giải phóng mặt bằng các bãi đổ thải và đường công vụ phục vụ thi công tuyến cao tốc.

Ở cấp tỉnh, UBND tỉnh và các sở, ngành tập trung xử lý những nội dung vượt thẩm quyền của cơ sở, đồng thời điều phối nguồn lực, phối hợp với chủ đầu tư, nhà thầu và địa phương để tháo gỡ vướng mắc. Nhờ sự phối hợp này, các xã có điều kiện tập trung hoàn thành phần việc được giao. Đến nay, toàn tuyến đã bàn giao 33,2 km mặt bằng, đạt 99%, tạo điều kiện để các nhà thầu triển khai thi công.

Câu chuyện về xây dựng hệ thống Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS tại các xã biên giới cũng là một dẫn chứng sinh động cho việc đồng hành, trao quyền, trao nguồn lực cho cơ sở. Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, tỉnh đã triển khai đồng loạt 13 công trình trường nội trú tại 13 xã biên giới, với tổng mức đầu tư hơn 3.440 tỷ đồng. Sau gần 10 tháng thi công, các trường biên giới đã cơ bản hoàn thành, bàn giao đưa vào giảng dạy. Để dự án quy mô lớn này về đích trong thời gian ngắn, các địa phương chủ động điều chỉnh, lập phương án quy hoạch; phối hợp với chủ đầu tư hoàn thiện hồ sơ, các thủ tục liên quan đến đầu tư xây dựng; thường xuyên nắm tình hình tại công trường; giải quyết những vấn đề phát sinh, tạo điều kiện thuận lợi để nhà thầu thi công; đồng thời chuẩn bị phương án về tổ chức, nhân lực để tiếp nhận, vận hành công trình sau khi hoàn thành. Đồng hành cùng cơ sở, các đoàn công tác của tỉnh thường xuyên xuống kiểm tra thực địa tiến độ và tháo gỡ khó khăn; phát động “Chiến dịch 100 ngày đêm” yêu cầu huy động tối đa nhân lực hoàn thành các công trình trước năm học mới.

Qua thực tiễn cho thấy, phân cấp không phải là đẩy toàn bộ trách nhiệm xuống cơ sở, mà là trao quyền để địa phương chủ động thực hiện, đi kèm với nguồn lực và cơ chế phối hợp từ cấp trên. “Tiếp sức” cho cấp xã bằng việc bổ sung nhân lực, chuyên môn và tạo điều kiện để cơ sở chủ động giải quyết công việc. Sau hơn một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã từng bước tạo chuyển biến trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, mang lại những kết quả cụ thể, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở từng địa bàn.

(Còn nữa)