Những ngày cuối tháng 9, cánh đồng bản Nhọt đang vào thời điểm lúa làm đòng, trổ bông. Trên diện tích thực hiện mô hình sản xuất theo hướng hữu cơ, lúa sinh trưởng khá đồng đều, tỷ lệ sâu bệnh thấp. Đó là nhờ sự thay đổi trong cách canh tác của người dân, thay vì thói quen sử dụng nhiều phân bón hóa học và phun thuốc bảo vệ thực vật, bà con bắt đầu chăm sóc lúa theo từng giai đoạn sinh trưởng, theo dõi sâu bệnh để xử lý đúng thời điểm.

Gia đình chị Lò Thị Hinh, bản Nhọt, có 1.000 m² ruộng tham gia mô hình. Những vụ trước, gia đình thường sử dụng phân bón hóa học và phải phun thuốc phòng trừ sâu cuốn lá, bệnh bạc lá từ 2-3 lần/vụ. Vụ này, được hướng dẫn áp dụng phương pháp SRI, sử dụng phân bón hữu cơ, đến giữa tháng 9, gia đình mới phun thuốc một lần để phòng bệnh bạc lá. Theo đánh giá bước đầu, nếu thời tiết thuận lợi ở giai đoạn cuối vụ, năng suất dự kiến đạt khoảng 68 tạ/ha, tăng 4-5% so với phương thức canh tác truyền thống. Chị Hinh chia sẻ: Những vụ trước, gia đình phải mua nhiều phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Năm nay được hỗ trợ phân hữu cơ, cán bộ thường xuyên hướng dẫn kỹ thuật nên chi phí giảm, lúa phát triển đều, ít sâu bệnh.

Mô hình “Ứng dụng phương pháp canh tác lúa cải tiến SRI kết hợp sử dụng phân bón hữu cơ trong sản xuất lúa theo hướng hữu cơ” được xã Gia Phù triển khai tại bản Nhọt với quy mô 9,63 ha, có 75 hộ tham gia và cam kết duy trì mô hình trong 2 năm. Tổng kinh phí thực hiện mô hình hơn 218 triệu đồng; trong đó, ngân sách nhà nước hỗ trợ hơn 156 triệu đồng, nhân dân đối ứng 61,5 triệu đồng. Các hộ cùng sử dụng giống lúa Đài Thơm 8, thực hiện thống nhất quy trình kỹ thuật, áp dụng phương pháp SRI từ làm đất, gieo cấy, điều tiết nước, bón phân đến quản lý sâu bệnh. Phân hữu cơ vi sinh được tăng cường sử dụng; thuốc bảo vệ thực vật chỉ dùng khi thực sự cần thiết.

Chị Lê Lan Hương, cán bộ kỹ thuật Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Gia Phù, cho biết: Trước khi triển khai mô hình, các hộ được tập huấn về phương pháp SRI, kỹ thuật sử dụng phân bón hữu cơ và nhận biết, phòng trừ sâu bệnh. Trong quá trình sản xuất, cán bộ kỹ thuật kiểm tra đồng ruộng hằng tuần, hướng dẫn bà con xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh, hạn chế việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo thói quen.

Qua theo dõi, cây lúa trên diện tích mô hình sinh trưởng tương đối đồng đều, khả năng đẻ nhánh tốt. Sâu cuốn lá, bệnh bạc lá xuất hiện ở mật độ thấp hơn so với một số diện tích canh tác thông thường; tại thời điểm kiểm tra giữa tháng 9, mật độ sâu cuốn lá chưa đến ngưỡng phải phòng trừ bằng thuốc. Theo tính toán sơ bộ, số lần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật giảm khoảng 2-3 lần/vụ. Việc giảm lượng giống và thuốc bảo vệ thực vật giúp chi phí vật tư trực tiếp giảm khoảng 2,5-3 triệu đồng/ha/vụ, chưa tính phần phân bón hữu cơ được Nhà nước hỗ trợ.

Bà Nguyễn Huyền Trang, Phó Chủ tịch UBND xã Gia Phù, cho biết: Mục tiêu của địa phương là thông qua mô hình giúp người dân thay đổi phương thức sản xuất, giảm chi phí, bảo vệ đất và môi trường, từng bước nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm lúa gạo. Sau thu hoạch, xã sẽ tổ chức nghiệm thu, đánh giá để xác định khả năng nhân rộng. Đây cũng là cơ sở để xã đánh giá khả năng xây dựng vùng sản xuất tập trung và liên kết tiêu thụ sản phẩm trong những năm tới. 

Mô hình thí điểm trồng lúa hữu cơ tại xã Gia Phù là nền tảng để xây dựng vùng lúa hàng hóa theo hướng an toàn, bền vững. Để hướng tới mục tiêu này, hiện nay xã đang rà soát các cơ sở xay xát, doanh nghiệp và hợp tác xã có nhu cầu liên kết thu mua; đồng thời nghiên cứu xây dựng nhãn hiệu, bao bì và giới thiệu sản phẩm khi bảo đảm các điều kiện về chất lượng. Trước mắt, xã xác định ổn định quy trình sản xuất, chất lượng và sản lượng, sau đó từng bước mở rộng diện tích trồng gắn với thị trường tiêu thụ, nâng cao chuỗi giá trị hạt gạo, mở ra hướng đi bứt phá cho kinh tế nông nghiệp địa phương.