Người đầu tiên chúng tôi gặp là cựu chiến binh Trần Văn Dũng, bản Thẳm Mạy, phường Chiềng Sinh. Ông vẫn nhớ như in những ngày cuối tháng 4/1975, khi cùng đơn vị thuộc Quân đoàn 4 tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh tiến về Sài Gòn. Nhập ngũ giữa tháng 2/1975, chàng thanh niên quê Thiệu Hóa (Thanh Hóa) khi ấy vừa tròn 19 tuổi, chưa kịp quen thao trường đã hành quân thẳng vào chiến trường, vừa đi vừa huấn luyện, gặp địch là đánh.

Ông nhớ rõ nhất là trận đánh ngày 25/4/1975 tại khu vực mà người dân gọi là “suối Máu”, thuộc Biên Hòa - Long Khánh. Khi ấy, trời nhá nhem tối, đơn vị vừa tập kết thì nhận lệnh có địch phía trước. Xe tăng mở đường, pháo binh yểm trợ, bộ binh bám sát phía sau. Đạn nổ liên hồi, khói bụi mù mịt, cả khu vực chìm trong tiếng nổ. Trận đánh diễn ra ác liệt, giằng co suốt nhiều giờ. Địch chống trả quyết liệt, ta phải đánh từng bước, giữ từng vị trí.

Nói đến đây, ông Dũng trầm giọng, ánh mắt ông nhìn xa xăm: Trận chiến kéo dài khoảng 6-7 tiếng đồng hồ. Đến sáng hôm sau tập hợp quân số mới biết tổn thất quá lớn. Riêng quê tôi có 13 người hy sinh. Sau trận đánh, đơn vị tiếp tục hành quân qua Long Khánh, vượt Dầu Giây, tiến dần về Sài Gòn. Sáng 30/4/1975, ta chiến thắng, niềm vui vỡ òa, hai bên đường, người dân tay cầm cờ, cầm hoa, vẫy chào, reo vang khi đoàn quân đi qua.

Trong căn nhà nhỏ ở bản Thẳm Mạy, mỗi dịp tháng Tư về, ông Dũng lại đón những người đồng đội cũ và cựu chiến binh phường Chiềng Sinh đến thăm. Những câu chuyện chiến trường được ôn lại, có lúc lặng đi khi nhớ về đồng đội đã ngã xuống, có lúc rộn ràng tiếng cười khi ôn lại tình đồng chí, đồng đội gắn bó keo sơn. Với họ, ký ức ấy không chỉ là quá khứ, mà là phần máu thịt không thể tách rời.

Cũng mang trong mình ký ức thiêng liêng của một thời trận mạc, cựu chiến binh Cao Trần Ninh, tiểu khu 2, xã Mai Sơn, vẫn nhớ rõ những năm tháng quân ngũ. Ông nhập ngũ năm 1972, hành quân vào miền Nam đầu năm 1973, biên chế về Đại đội 1, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 9, Sư đoàn 711, chiến đấu tại chiến trường Quảng Nam - Đà Nẵng. Tháng 7/1974, trong một trận đánh tại Quảng Nam, đơn vị ông được giao nhiệm vụ tiến công lô cốt đầu cầu - một vị trí phòng ngự kiên cố của địch. Trận đánh giành thắng lợi, nhưng ông bị thương nặng và được đưa ra bệnh viện dã chiến điều trị. Sau nhiều tháng dưỡng thương, đến tháng 1/1975, ông được điều về trạm quân giới, làm nhiệm vụ sửa chữa vũ khí, chế tạo bom mìn.

Chia sẻ kỷ niệm về những năm tháng chiến đấu cho thế hệ trẻ tại địa phương, cựu chiến binh Cao Trần Ninh, tâm sự: Trận đánh cuối cùng tôi trực tiếp tham gia vào ngày 28/3/1975, đúng thời điểm chiến dịch giải phóng Đà Nẵng đi đến thắng lợi. Sau đó, đơn vị rút về khu vực chợ Quán Gò, huyện Thăng Bình (tỉnh Quảng Nam cũ) để củng cố lực lượng, chuẩn bị cho những nhiệm vụ tiếp theo. Những ngày ấy gian khổ, thiếu thốn, nhưng ai cũng tin chắc ngày toàn thắng đang đến rất gần.

Sau ngày đất nước hòa bình, những người lính trở về với cuộc sống đời thường. Mỗi người một hoàn cảnh, một con đường mưu sinh, nhưng đều mang theo hành trang ký ức không thể phai mờ. Và có những người cựu chiến binh tìm đến Sơn La sinh sống, gắn bó lâu dài, coi nơi đây như quê hương thứ hai, tiếp tục ổn định cuộc sống và đóng góp công sức xây dựng địa phương.

Nửa thập kỷ đã trôi qua, những người lính năm xưa nay đã bước vào tuổi xưa nay hiếm, nhưng vẫn giữ trọn phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, sống giản dị, nghĩa tình và tích cực tham gia các phong trào tại địa phương, giáo dục con cháu gìn giữ truyền thống. Tháng Tư, những ký ức năm xưa không chỉ để nhớ, mà còn nhắc nhở về giá trị của độc lập, tự do, thành quả được đánh đổi bằng biết bao máu xương của các thế hệ đi trước, để từ đó thêm trân trọng cuộc sống hòa bình hôm nay.