Sinh kế từ rừng

Suối Tọ đón chúng tôi bằng cái mát lạnh đặc trưng của vùng cao. Nhịp sống ở đây giờ đã khác xưa, không còn những khó khăn của vùng cao xa xôi cách trở thuở nào. Trung tâm xã công sở, trường học khang trang, tiếng trẻ nhỏ nô đùa. Nhưng điểm sáng nhất là Suối Tọ giờ Suối Tọ có trên 9.886 ha đất có rừng, trong đó, rừng tự nhiên chiếm trên 9.313 ha; diện tích rừng trồng gần 500 ha. Tỷ lệ che phủ rừng đạt 55,7%, thuộc nhóm địa phương có diện tích rừng lớn của tỉnh Sơn La. Trong cơ cấu rừng hiện nay, rừng đặc dụng chiếm gần 6.000 ha, còn lại là rừng phòng hộ và rừng sản xuất. Những con số trên cho thấy, tiềm năng rất lớn để Suối Tọ phát triển kinh tế gắn với bảo vệ và khai thác bền vững tài nguyên rừng.

Nếu như trước kia, nhiều hộ gia đình còn giữ tập quán phát nương làm rẫy, khai thác lâm sản tự nhiên một cách tự phát, thì nay, việc giữ rừng đã trở thành trách nhiệm gắn liền với sinh kế lâu dài của từng ngôi nhà. Ông Nguyễn Hoàng Hải, Trưởng phòng Kinh tế xã Suối Tọ, cho biết: Suối Tọ là xã vùng cao, có 11 bản, dân số trên 6.300 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông. Với điều kiện khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao, đất đai phù hợp, địa phương có nhiều lợi thế để phát triển các mô hình kinh tế dưới tán rừng, như: chè Shan tuyết, dược liệu, chăn nuôi và dịch vụ môi trường rừng. Đây là nền tảng quan trọng để xã định hướng nhân dân phát triển kinh tế xanh trong giai đoạn tới.

Từ trung tâm xã, vượt hơn chục cây số đường núi quanh co, chúng tôi đến bản Trò, có 140 hộ dân với 825 nhân khẩu, nằm giữa những cánh rừng tự nhiên còn khá nguyên vẹn. Anh Vàng A Vừ, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Trò, chia sẻ: Cả bản đang quản lý, bảo vệ khoảng 150 ha rừng. Hằng năm, bà con được chi trả khoảng 30 triệu đồng tiền dịch vụ môi trường rừng. Khoản tiền này dùng để hỗ trợ tuần tra, chăm sóc, bảo vệ rừng và chia cho các hộ tham gia. Nhờ có chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng mà người dân nâng cao ý thức giữ rừng hơn trước.

Bên cạnh nguồn thu từ khoán bảo vệ rừng, người dân bản Trò còn chủ động phát triển sinh kế dưới tán rừng. Hai năm qua, lực lượng kiểm lâm đã hỗ trợ cây thông giống cho các hộ dân; năm 2025, tiếp tục hỗ trợ mỗi hộ 15 cây dổi nếp để phát triển kinh tế lâu dài. Bà con trong bản cũng tự trồng khoảng 3 ha măng bát độ và măng vầu, tạo thêm nguồn thu nhập ổn định.

Giữ mãi màu xanh

Đến Suối Tọ, bên cánh rừng ở đây còn có 20 ha chè Shan tuyết, trong đó diện tích trồng mới là 5 ha. Thu nhập từ cây chè đã đạt mức bình quân 90 triệu đồng/hộ/năm - một con số mơ ước đối với đồng bào vùng cao. Tại bản Suối Khang, nhiều diện tích chè cổ thụ đang được người dân chăm sóc theo hướng an toàn. Chính quyền địa phương đang triển khai các quy trình xây dựng sản phẩm OCOP cho chè shan tuyết Suối Khang, từng bước hình thành thương hiệu đặc trưng của vùng cao.

Sự hồi sinh của những cánh rừng Suối Tọ có dấu chân thầm lặng của những người mang sắc phục xanh rêu. Chị Lò Thị Thảo, cán bộ Hạt Kiểm lâm khu vực XV và khu rừng đặc dụng Tà Xùa, phụ trách địa bàn xã Suối Tọ, cho biết: Lực lượng kiểm lâm thường xuyên phối hợp với chính quyền địa phương, các bản tuyên truyền pháp luật về quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy rừng. Các tổ, nhóm nhận khoán được duy trì hoạt động thường xuyên, nhất là trong mùa khô hanh. Việc chi trả dịch vụ môi trường rừng đem lại hiệu quả rõ nét nhất, giúp người dân có thêm khoảng 3 triệu đồng/người/năm; nguồn thu này được nhiều hộ dùng để mua cây, con giống, sửa chữa nhà cửa, đầu tư cho con em học tập, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ rừng trong cộng đồng.

Dù còn nhiều khó khăn, song Suối Tọ vẫn có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế rừng bền vững nhờ diện tích rừng lớn, cảnh quan tự nhiên đẹp, khí hậu mát mẻ và bản sắc văn hóa dân tộc Mông còn được gìn giữ. Xã đang xây dựng mô hình du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái gắn với bảo vệ rừng tại bản Suối Khang để từng bước nhân rộng. Giai đoạn 2026-2030, địa phương tiếp tục đẩy mạnh bảo vệ, phát triển rừng, trồng rừng phủ xanh đất trống, phát triển sinh kế dưới tán rừng, hướng tới nâng cao thu nhập và ổn định đời sống cho người dân.

Vùng cao Suối Tọ hôm nay, những cánh rừng xanh đang trở thành điểm tựa sinh kế cho người dân. Từ nguồn chi trả dịch vụ môi trường rừng, hay phát triển các mô hình kinh tế xanh, như: chè shan tuyết, măng bát độ, măng vầu đến trồng cây dổi nếp... đã giúp bà con từng bước nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống. Khi người dân sống được nhờ rừng, màu xanh sẽ tiếp tục được giữ gìn và phát triển bền vững.