Hiện nay, mạng lưới cấp nước sinh hoạt trên địa bàn tỉnh được vận hành bởi 3 doanh nghiệp, phục vụ hơn 69.200 hộ khách hàng, tăng hơn 1.000 hộ so với năm 2024. Tổng sản lượng nước thương phẩm năm 2025 đạt khoảng 11,9 triệu m3 (tăng 7% so với cùng kỳ), tỷ lệ dân số đô thị được cung cấp nước sạch tập trung đạt trên 94%.

Nhà máy nước bản Mòng, phường Chiềng Cơi, là dự án cấp nước quy mô lớn trên địa bàn tỉnh Sơn La. Nhà máy đã hoàn thành và đưa vào khai thác từ tháng 7/2025, đáp ứng nhu cầu sử dụng nước sinh hoạt của nhân dân. Ông Đào Thanh Thảo, Quản đốc Nhà máy nước bản Mòng, cho biết: Dự án Nhà máy nước bản Mòng hoàn thành đầu tư giai đoạn 1, tổng công suất đạt 10.000 m³/ngày đêm, đảm bảo cung cấp nước sạch ổn định cho khoảng 35.000-45.000 hộ gia đình tại các phường khu vực trung tâm tỉnh. Nguồn nước của nhà máy được lấy từ hồ bản Mòng, qua quy trình xử lý nước của Nhà máy được vận hành tự động với công nghệ tiên tiến, sử dụng công nghệ xanh, xử lý tuần hoàn khép kín. Các thông số, chỉ tiêu chất lượng nước được giám sát tự động online liên tục.

Hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ dân số đô thị được sử dụng nước sạch đạt trên 96% vào năm 2030, Sở Xây dựng đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 232/KH-UBND ngày 02/12/2025 về phát triển cấp nước sinh hoạt đô thị qua hệ thống tập trung trên địa bàn tỉnh, giai đoạn 2026 - 2030. Tỉnh dự kiến triển khai 100 công trình cấp nước tập trung, với tổng kinh phí 3.031 tỷ đồng từ nguồn ngân sách Nhà nước và vốn xã hội hóa. Ngay trong năm 2026, sẽ ưu tiên đầu tư đồng bộ phủ kín mạng lưới cấp nước tại các phường trong tỉnh, hoàn thiện hệ thống cấp nước cho xã Vân Hồ (trung tâm huyện cũ) chưa có hệ thống cấp nước tập trung hoàn chỉnh.

Hệ thống thoát nước đô thị trên địa bàn tỉnh cũng đã cơ bản được đầu tư đồng bộ với hơn 280 km cống rãnh và 12 hồ điều hòa, tổng diện tích khoảng 25,4 ha, đảm bảo tốt vai trò điều tiết nước và vệ sinh môi trường. Từ năm 2021 đến nay, các địa phương đã được bố trí 37 tỷ đồng cho công tác duy trì, nạo vét hệ thống thường xuyên, giúp xóa bỏ các điểm ngập úng trên các trục lộ chính. Đặc biệt, hoàn thành đầu tư đưa vào sử dụng 2 hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt tập trung, tổng công suất 11.300 m/ngày đêm.

Trong đó, Nhà máy xử lý nước thải thành phố Sơn La đã đưa vào khai thác vận hành gần 1 năm nay, tổng công suất 6.800 m3/ngày đêm. Nhà máy gồm hệ thống 7 trạm bơm công suất lớn và mạng lưới ống thu gom dài hơn 75 km, phục vụ khoảng 8.900 hộ dân tại các phường Tô Hiệu, Chiềng Cơi và Chiềng An, sử dụng công nghệ sinh học hiện đại. Nguồn nước sau xử lý cam kết đạt tiêu chuẩn, đảm bảo an toàn cho môi trường. Ông Trần Văn Bình, tổ 7, phường Tô Hiệu, cho biết: Từ khi nước thải gia đình được đưa vào hệ thống xử lý chung của tỉnh, môi trường sống xung quanh sạch sẽ hơn hẳn, chúng tôi không còn phải lo lắng về vấn đề nước thải ứ đọng hay gây ô nhiễm môi trường.

Còn hệ thống xử lý nước thải đô thị Mộc Châu có tổng công suất 4.500 m³/ngày đêm, bao gồm hai trạm xử lý tại phường Mộc Sơn và phường Mộc Châu. Dự án sử dụng công nghệ xử lý sinh học hiện đại, đảm bảo nước thải đầu ra đạt tiêu chuẩn cột A theo quy chuẩn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật của nhà máy được đầu tư đồng bộ với 7 trạm, 1.127 hố ga và mạng lưới đường ống thu gom dài hơn 69 km. Dự án đã triển khai đấu nối thành công cho 2.641 hộ gia đình, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ môi trường và phát triển đô thị bền vững tại địa phương.

Công tác quản lý nước thải đô thị trên địa bàn tỉnh đã có chuyển biến tích cực nhờ việc vận hành hai hệ thống xử lý tập trung thành phố Sơn La cũ và đô thị Mộc Châu. Nhờ đó, tỷ lệ nước thải sinh hoạt đô thị được thu gom và xử lý trên địa bàn tỉnh Sơn La đã tăng từ 0% vào năm 2020 lên 30,97% vào năm 2025. Hệ thống xử lý nước thải hoàn thành đi vào hoạt động đã góp phần giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước, cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường, hỗ trợ tăng cường khả năng tiêu thoát nước đô thị, duy trì cảnh quan và mỹ quan đô thị. Đồng thời, cải thiện điều kiện sống cho người dân và thu hút đầu tư vào lĩnh vực đô thị, du lịch tại các khu vực trung tâm.

Ông Nguyễn Đức Luyến, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Sơn La, cho biết: Sở Xây dựng đã tham mưu UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 247/KH-UBND ngày 23/12/2024 về đầu tư xây dựng mới, nâng cấp, cải tạo, sửa chữa hồ điều hòa trong đô thị trên địa bàn tỉnh Sơn La đến năm 2030, với tổng chi phí xây dựng 1.134 tỷ đồng, là cơ sở để các ngành, địa phương rà soát, bổ sung vào quy hoạch, chương trình, đề án, danh mục dự án ưu tiên và thu hút đầu tư. Đến nay, các địa phương đã hoàn thành cập nhật 25/31 hồ vào quy hoạch hiện hành, đang triển khai đầu tư 2 dự án tại xã Vân Hồ và phường Thảo Nguyên theo hình thức xã hội hóa, góp phần hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật đồng bộ cho tỉnh.

Đồng thời, thực hiện Quyết định số 2927/QĐ-UBND, ngày 31/12/2023 về Kế hoạch phát triển thoát nước thải đô thị theo tỉnh Sơn La, tỉnh đang triển khai 26 công trình thoát nước đô thị, với tổng vốn đầu tư 1.280 tỷ đồng. Đến nay, toàn bộ các dự án này đã được tích hợp vào quy hoạch và danh mục ưu tiên thu hút đầu tư. Sở Xây dựng cũng ban hành thiết kế mẫu công trình xử lý nước thải phi tập trung với nhiều quy mô công suất khác nhau, áp dụng rộng rãi tại các điểm tái định cư và cơ sở sản xuất, góp phần quan trọng vào việc thực hiện nghiêm túc Luật Bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống cho nhân dân. Ngoài ra, từ cuối năm 2024 đến nay, hệ thống quản lý thoát nước đô thị trực tuyến được Sở Xây dựng vận hành, số hóa tọa độ bản đồ cho 567/907 dữ liệu, góp phần xây dựng kho dữ liệu dùng chung thống nhất, giúp nâng cao tính chính xác trong công tác tra cứu, quản lý và hỗ trợ ra quyết định kịp thời cho các dự án hạ tầng kỹ thuật.

Thực hiện các mục tiêu về hạ tầng cấp, thoát nước đã góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao sức khỏe cộng đồng. Thời gian tới, tỉnh sẽ tranh thủ nguồn vốn đầu tư của Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng để tạo động lực xây dựng hạ tầng cấp thoát nước đô thị Sơn La hiện đại và phát triển bền vững.