Trên những triền núi nơi vùng cao Tà Xùa, những cây chè cổ thụ thân xù xì phủ rêu xanh, đang trổ những búp chè non ngậm sương gió nơi đại ngàn, mang lại hương vị rất đặc trưng. Không chỉ là thức uống quen thuộc của người vùng cao, chè Shan tuyết giờ đây đang trở thành cây trồng mang lại sinh kế ổn định, từng bước thay đổi cuộc sống của nhiều hộ dân ở Tà Xùa.

Cây chè Shan tuyết bén rễ với vùng cao Tà Xùa từ rất lâu, nhưng trước kia người dân chủ yếu hái chè để uống hoặc bán búp tươi cho thương lái nên giá trị không cao. Những năm gần đây, khi hương vị đặc biệt của chè Tà Xùa được nhiều người biết đến, người dân cũng bắt đầu thay đổi cách làm. Từ khâu chăm sóc, sao chè đến đóng gói, xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm ra thị trường đều được chú trọng hơn. 

Gia đình anh Lù A Châu, bản Chung Trinh, xã Tà Xùa, là một trong những hộ gắn bó lâu năm với cây chè Shan tuyết. Với 7 ha chè hiện có, bình quân mỗi héc ta cho thu hoạch từ 30-50 kg chè khô/năm, mỗi năm gia đình anh thu nhập gần 300 triệu đồng từ bán chè. 
Chia sẻ về giá trị mà cây chè mang lại, anh Lù A Châu cho biết: Ngày trước làm ngô vất vả mà không đủ ăn. Từ khi chè được giá hơn, khách du lịch và thương lái tìm đến nhiều thăm quan, mua chè nhiều hơn nên gia đình có thêm nguồn thu nhập ổn định.

Hiện nay, toàn xã Tà Xùa có khoảng 400 ha chè Shan tuyết, trong đó có hơn 200 cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi đã được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây Di sản Việt Nam. Sản lượng chè khô toàn xã đạt từ 1,2-1,5 tấn/năm, với giá thành giao động từ 300.000-1.500.000 đồng/kg. Đặc biệt, có những sản phẩm chè cổ thụ lâu năm còn được bán với giá trên 5.000.000 đồng/kg.

Để nâng cao giá trị cây chè Shan tuyết, những năm gần đây, nhiều hợp tác xã và doanh nghiệp đã liên kết với người dân xây dựng vùng nguyên liệu, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, thu hái và chế biến chè theo hướng hữu cơ. Từ chỗ sản xuất nhỏ lẻ, nhiều hộ dân đã tham gia vào các mô hình liên kết, từng bước thay đổi tư duy sản xuất và nâng cao giá trị sản phẩm.

Nâng tầm thương hiệu chè Tà Xùa, năm 2022, Công ty TNHH Trà và Đặc sản Tây Bắc (Tafood) đã xây dựng Tổ hợp sản xuất kinh doanh chè đặc sản Tà Xùa kết hợp với mô hình du lịch trải nghiệm trà. Nằm giữa không gian mây núi của Tà Xùa, tổ hợp gồm khu sản xuất, chế biến, đóng gói và giới thiệu sản phẩm cùng khu tham quan, trải nghiệm trà và lưu trú. Không chỉ đầu tư máy móc hiện đại, doanh nghiệp còn kết hợp kỹ thuật chế biến truyền thống của người bản địa để tạo nên những dòng trà mang hương vị riêng của núi rừng Tây Bắc. 

Bà Nguyễn Thị Thắm, Giám đốc Công ty TNHH Trà và Đặc sản Tây Bắc, cho biết: Để giúp người dân nâng cao thu nhập và đưa hương chè Shan tuyết Tà Xùa bay xa, chúng tôi đã liên kết với 250 hộ dân để liên kết thu mua, chăm sóc 250 ha chè. Cùng với đó, Công ty cũng tạo việc làm cho 20 lao động thường xuyên và 25 lao động thời vụ với mức lương từ 6-20 triệu đồng/người/tháng.

Từ những búp chè cổ thụ nơi lưng chừng núi, nhiều sản phẩm trà, như: Trà Xanh Thiện, Trà Xanh Mây đã đạt chứng nhận OCOP 4 sao và được vinh danh trong nhiều cuộc thi trà quốc tế. Đặc biệt, sản phẩm trà Shan lên men, ép bánh của Tà Xùa hiện đang trở thành một trong những dòng trà đặc sản của Việt Nam.

Cây chè Shan tuyết còn đang mở ra hướng phát triển du lịch trải nghiệm cho vùng cao Tà Xùa. Du khách đến đây không chỉ để săn mây mà còn muốn được tận mắt nhìn thấy những cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi, trải nghiệm hái chè, sao chè và thưởng thức chén trà thơm ngát.

Ông Phạm Văn Phương, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ: Đây là lần đầu tiên tôi đến Tà Xùa, tôi cảm nhận trọn vẹn những nét đẹp ấn tượng của mảnh đất đầy gió trời, mây núi và đặc biệt là những chén trà Shan tuyết với hương vị rất riêng. Đây là những trải nghiệm đáng nhớ, tôi đã chọn mua chè Shan tuyết về làm quà cho người thân, bạn bè.

Giữa biển mây bồng bềnh của núi cao Tây Bắc, những cây chè Shan tuyết cổ thụ vẫn âm thầm vươn chồi này lộc. Trong hương trà phảng phất giữa tiết trời se lạnh, người ta cảm nhận được không chỉ vị của đất trời, mà còn cả niềm hy vọng về một cuộc sống đang dần đổi thay nơi vùng núi cao Tà Xùa.