Hạt Kiểm lâm khu vực III được giao quản lý, bảo vệ rừng trên địa bàn 6 xã: Thuận Châu, Chiềng La, Mường Khiêng, Bình Thuận, Mường É và Long Hẹ. Hiện nay, toàn khu vực có gần 37.884 ha đất có rừng, trong đó, trên 34.358 ha rừng tự nhiên, hơn 3.200 ha rừng trồng đã thành rừng, gần 325 ha rừng trồng chưa thành rừng. Mấy năm gần đây, giá cà phê tăng cao đã tạo áp lực và ảnh hưởng lớn đối với công tác quản lý, bảo vệ rừng tại một số xã. Cùng với đó, đời sống nhân dân trong vùng nhiều nơi còn khó khăn, hầu hết phụ thuộc vào sản xuất nương rẫy; phong tục, tập quán canh tác phát đốt nương và nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế nên vẫn còn xảy ra tình trạng phát vén rừng làm nương, lấn chiếm đất lâm nghiệp...

Trực tiếp tham gia kiểm tra rừng tại xã Thuận Châu, ông Phạm Văn Hóa, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực III, chia sẻ: Khó khăn lớn nhất của đơn vị là địa bàn quản lý rộng, diện tích rừng lớn, địa hình phức tạp, lực lượng kiểm lâm mỏng, trong khi các hành vi vi phạm thường diễn ra nhỏ lẻ, phân tán, vào thời điểm chiều tối hoặc tại khu vực xa trung tâm, dẫn đến việc tuần tra, kiểm tra phát hiện các vụ vi phạm đôi khi chưa kịp thời. Các vụ vi phạm phần lớn các hộ dân thực hiện phát cây bụi dưới tán rừng để trồng cây cà phê (không chặt cây gỗ), do vậy, rất khó phát hiện vụ việc vi phạm.

Trước thực trạng trên, Hạt Kiểm lâm khu vực III đã chỉ đạo kiểm lâm địa bàn tích cực phối hợp với các phòng chuyên môn, các hội, đoàn thể của xã, Ban quản lý bản tuyên truyền về vai trò và tác dụng của rừng nhằm nâng cao ý thức và trách nhiệm của người dân về bảo vệ và phát triển rừng. Cùng với đó, Hạt tăng cường lực lượng phối hợp với các xã, bản và lực lượng chức năng tổ chức đấu tranh, truy quét các hành vi phá rừng, khai thác rừng và lấn chiếm đất rừng trái phép. Chú trọng quản lý chặt các vùng giáp ranh, phát hiện kịp thời các lô rừng có biến động qua ảnh vệ tinh hoặc có dấu hiệu phát dọn thực bì để ngăn chặn kịp thời các hành vi xâm hại đến rừng. Từ năm năm 2025 đến nay, lực lượng kiểm lâm đã phát hiện và xử lý 13 vụ liên quan đến việc phá rừng làm nương, trong đó xử lý hành chính 12 vụ, khởi tố hình sự 1 vụ.

Bản Lùa, xã Mường É hiện có 80 hộ đều là đồng bào dân tộc Thái, hiện nay được giao khoanh nuôi, bảo vệ hơn 100 ha rừng, được coi là “lá phổi xanh” của bản. Ông Lò Văn Hoan, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Lùa, phấn khởi nói: Cùng với tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành tốt Luật Lâm nghiệp, bản còn có quy ước giữ rừng riêng, như: Tuyệt đối không được phá rừng, đốt nương, bừa bãi, không được lấy củi tươi. Ai phá rừng đều bị xử lý nghiêm theo quy ước, quy định của bản, của  xã, nhẹ thì năm đó không được công nhận danh hiệu gia đình văn hóa; nếu vi phạm lớn thì báo cáo xã, kiểm lâm địa bàn để xử lý theo quy định của pháp luật. Nhiều năm trở lại đây, không có hiện tượng chặt phá rừng, không xảy ra cháy rừng, rừng được tái sinh ngày càng xanh tốt

Cùng với đó, Hạt Kiểm lâm khu vực III đã chủ động ban hành các văn bản gửi UBND các xã về tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước về lâm nghiệp, xác định rõ trách nhiệm của từng xã, chủ rừng đối với diện tích rừng được giao quản lý. Phát huy vai trò của 6.350 chủ rừng, trong đó có 296 là cộng đồng bản, 2.084 hộ gia đình, 3.970 nhóm hộ quản lý, bảo vệ. Đồng thời, chỉ đạo kiểm lâm địa bàn bám cơ sở, thường xuyên nắm tình hình tại các khu vực có nguy cơ cao phát sinh vi phạm.

Một trong những cách làm mới, mang lại hiệu quả tích cực là việc ứng dụng ảnh viễn thám, ảnh vệ tinh và phần mềm quản lý diễn biến rừng để rà soát, khoanh vùng sớm các khu vực có dấu hiệu tác động đến rừng hoặc trồng mới cây cà phê trên đất lâm nghiệp. Trên cơ sở đó, lực lượng kiểm lâm phối hợp UBND các xã tổ chức kiểm tra thực địa ngay từ giai đoạn đầu, kịp thời tuyên truyền, ngăn chặn không để hình thành diện tích vi phạm lớn.

Ngoài ra, đơn vị cũng tăng cường phối hợp giữa kiểm lâm, công an, chính quyền xã và các chủ rừng trong công tác tuần tra liên ngành; tổ chức cho các hộ dân ký cam kết bảo vệ rừng; xử lý, công khai các trường hợp vi phạm để nâng cao tính răn đe. Nhờ đó, nhiều vụ việc đã được phát hiện và xử lý ngay từ đầu, hạn chế tình trạng phá rừng, lấn chiếm đất rừng kéo dài.

Ông Phạm Xuân Trường, Kiểm lâm viên phụ trách địa bàn xã Thuận Châu, thông tin: Hiện nay, xã Thuận Châu có hơn 6.300 ha rừng, trong đó nhiều diện tích đất sản xuất nông nghiệp của bà con giáp ranh với rừng, nguy cơ bị lấn chiếm cao. Chúng tôi xác định, muốn giữ được rừng phải dựa vào dân, phát huy vai trò của các tổ bảo vệ rừng của bản. Cùng với đó, phải thường xuyên đi cơ sở, cập nhật kịp thời diễn biến của rừng để ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm.

Chấn chỉnh, ngăn chặn hiệu quả tình trạng lấn chiếm đất rừng, Hạt Kiểm lâm khu vực III tiếp tục tăng cường vai trò, trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền địa phương, nhất là người đứng đầu cấp xã trong công tác quản lý, bảo vệ rừng và quản lý đất lâm nghiệp. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của rừng, trách nhiệm bảo vệ rừng và các chế tài xử lý vi phạm. Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, ảnh vệ tinh, hệ thống theo dõi diễn biến rừng nhằm phát hiện sớm các khu vực có nguy cơ vi phạm để xử lý kịp thời. Thực hiện rà soát, cắm mốc ranh giới đất lâm nghiệp rõ ràng ngoài thực địa; hoàn thiện hồ sơ quản lý đất đai, hồ sơ giao đất giao rừng nhằm hạn chế tranh chấp, lấn chiếm. Xử lý nghiêm các hành vi phá rừng, lấn chiếm đất rừng trái pháp luật. Quan tâm phát triển sinh kế bền vững cho người dân vùng rừng, tạo việc làm và nguồn thu nhập ổn định để giảm áp lực phụ thuộc vào việc mở rộng diện tích sản xuất trên đất lâm nghiệp.