Toàn tỉnh hiện có 1.840 công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn tập trung, trong đó có 36 công trình cấp nước tập trung có công suất từ 100 m³/ngày đêm trở lên do Trung tâm Nước sạch và Quan trắc môi trường quản lý, vận hành; các công trình còn lại do cộng đồng hoặc UBND cấp xã quản lý. Ông Lê Xuân Hùng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước, cho biết: Tỉnh ta đã ban hành kế hoạch cấp nước an toàn giai đoạn 2024-2028, với mục tiêu quản lý bền vững các công trình, bảo đảm chất lượng nguồn nước và mở rộng tỷ lệ người dân được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn. Chi cục thường xuyên rà soát, kiểm tra, đánh giá hiện trạng từng công trình và năng lực quản lý, vận hành của các đơn vị để đề xuất sửa chữa, nâng cấp các công trình hoạt động kém hiệu quả, khôi phục các công trình còn khả năng khai thác, đáp ứng nhu cầu sử dụng nước của nhân dân. Phấn đấu đến năm 2027, có 50% dân số khu vực nông thôn được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn, tương đương khoảng 143.000 hộ.

Trung tâm Nước sạch và Quan trắc môi trường là đơn vị được UBND tỉnh giao quản lý, khai thác và vận hành 36 công trình cấp nước tập trung lớn, bảo đảm nước sinh hoạt cho hơn 24.000 hộ dân trên địa bàn tỉnh. Đơn vị đã bố trí nhân lực vận hành thường xuyên, kiểm tra hệ thống xử lý, đường ống dẫn nước, kịp thời phát hiện và khắc phục sự cố. Duy trì quan trắc định kỳ chất lượng nguồn nước, bàn giao mốc bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước cho chính quyền địa phương quản lý, phối hợp tuyên truyền người dân sử dụng nước tiết kiệm, bảo vệ nguồn nước.

Ông Nguyễn Ngọc Khoát, Giám đốc Trung tâm, cho biết: 6 tháng đầu năm, các công trình do Trung tâm quản lý đã cung cấp hơn 1,4 triệu m³ nước sạch phục vụ sinh hoạt. Trung tâm tiếp tục rà soát, hoàn thiện phương án quản lý các công trình, từng bước chuyển một số công trình sang tự vận hành khi đủ điều kiện; ứng dụng phần mềm quản lý khách hàng CityWork, áp dụng hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001:2015 và triển khai kế hoạch cấp nước an toàn theo quy định.

Tại Trạm cấp nước xã Chiềng Mai công trình cấp nước tập trung phục vụ 400 hộ dân được hoàn thành đi vào hoạt động từ tháng 3 năm 2024. Chính quyền địa phương được giao quản lý vận hàng đã thường xuyên tuyên truyền, vận động người dân lắp đặt đường ống đến từng hộ, sử dụng nước tiết kiệm, bảo vệ công trình và nguồn nước. Bà Lò Thị Ươm, thôn Ban Mai, xã Chiềng Mai, chia sẻ: Trước đây, vào mùa khô gia đình thường xuyên thiếu nước sinh hoạt, còn mùa mưa nước suối đục phải để lắng nhiều ngày mới sử dụng được. Từ khi có nước máy, gia đình luôn có nguồn nước sạch phục vụ sinh hoạt hằng ngày, cuộc sống thuận tiện và yên tâm hơn.

Cùng với Chiềng Mai, Trạm cấp nước sinh hoạt Chiềng Sung sau khi được đầu tư nâng cấp, mở rộng, đã nâng số hộ được sử dụng nước từ hơn 600 lên 1.161 hộ. Anh Nghiêm Xuân Thọ, Trạm trưởng Trạm cấp nước Chiềng Sung, cho biết: Chúng tôi duy trì trực vận hành, thường xuyên theo dõi nguồn nước, kiểm tra hệ thống xử lý và mạng lưới đường ống; chủ động tích nước vào mùa khô, kịp thời sửa chữa các điểm rò rỉ, hạn chế thất thoát, bảo đảm cấp nước liên tục cho người dân.

Mặc dù được tỉnh luôn quan tâm đầu tư mới, nâng cấp các công trình cấp nước tập trung, nhưng thực tiễn việc cấp nước sạch ở vùng nông thôn vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Theo thống kê của Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước, toàn tỉnh có 452 công trình đã dừng hoạt động do hư hỏng hoặc không còn nguồn nước. Địa hình đồi núi chia cắt, dân cư phân tán làm tăng chi phí đầu tư, quản lý và vận hành; biến đổi khí hậu, hạn hán, mưa lũ thường xuyên ảnh hưởng đến nguồn nước và hoạt động của nhiều công trình. Nhiều công trình quy mô nhỏ do địa phương quản lý còn gặp khó khăn về kinh phí duy tu, bảo dưỡng, trong khi nguồn thu từ hoạt động cấp nước chưa đáp ứng yêu cầu vận hành...

Nâng cao hiệu quả cấp nước sạch khu vực nông thôn, tỉnh ta tiếp tục ưu tiên đầu tư sửa chữa, nâng cấp các công trình xuống cấp; khôi phục các công trình còn khả năng khai thác; tăng cường kiểm soát chất lượng nguồn nước, nâng cao năng lực quản lý, vận hành và hoàn thiện cơ sở dữ liệu nước sạch nông thôn. Cùng với đó, đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức của người dân trong sử dụng nước tiết kiệm, bảo vệ nguồn nước và các công trình cấp nước tập trung... Phấn đấu đến năm 2027, toàn tỉnh có 50% dân số khu vực nông thôn được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn.