Có mặt tại Đài Khí tượng Thủy văn Sơn La đúng thời điểm hoàn lưu cơn bão số 1 gây mưa lớn trên diện rộng, không khí làm việc tại đơn vị luôn khẩn trương, nghiêm túc. Trong phòng dự báo, các dự báo viên tập trung theo dõi diễn biến thời tiết trên hệ thống gồm 8 màn hình chuyên dụng, liên tục cập nhật hình ảnh mây vệ tinh, radar thời tiết, trường gió, độ ẩm, lượng mưa cùng số liệu từ mạng lưới trạm quan trắc tự động trên địa bàn tỉnh và khu vực lân cận.

Ông Nguyễn Văn Nguyên, Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Sơn La, thông tin: Hiện đơn vị quản lý 4 máy chủ (server), hệ thống cảnh báo lũ quét Nậm La - Nậm Pàn và hệ thống truyền dữ liệu khí tượng thủy văn kết nối với Đài Khí tượng Thủy văn khu vực miền núi phía Bắc. Đồng thời, khai thác hiệu quả số liệu từ các điểm, trạm đo mưa tự động của ngành Khí tượng Thủy văn và các cơ quan, đơn vị trên địa bàn tỉnh.

Nguồn thông tin quan trắc được truyền về trung tâm xử lý liên tục, kết hợp với ảnh mây vệ tinh, radar thời tiết và các mô hình dự báo số trị hiện đại như IFS (châu Âu), GFS (Hoa Kỳ), GSM (Nhật Bản), WRF3km (Việt Nam). Đặc biệt, công cụ hỗ trợ dự báo SmartMet do các chuyên gia Phần Lan chuyển giao đã tích hợp nhiều sản phẩm dự báo, giúp dự báo viên rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao độ chính xác và độ tin cậy của các bản tin.

Mỗi biến động của thời tiết đều được theo dõi sát sao, phân tích, đối chiếu từ nhiều nguồn dữ liệu khác nhau trước khi đưa ra nhận định chính xác nhất. Trên cơ sở đó, các bản tin dự báo, cảnh báo mưa lớn, dông, lũ quét, sạt lở đất được biên soạn, kiểm tra và phát hành kịp thời đến các cơ quan chỉ đạo phòng, chống thiên tai và người dân. 

Từ nguồn thông tin được cập nhật thường xuyên, việc phát hành các bản tin dự báo cũng được thực hiện nhanh hơn, sát với diễn biến thực tế. Trong điều kiện thời tiết bình thường, đơn vị phát hành các bản tin định kỳ; khi xuất hiện các hình thái thời tiết nguy hiểm, thông tin được cập nhật liên tục theo quy định, chi tiết đến từng khu vực. Ngay sau khi phát hành, các bản tin được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng, website chuyên ngành và các nền tảng số, đồng thời chuyển đến các địa phương để thông tin nhanh nhất tới người dân. 

Cùng với đó, việc ứng dụng nền tảng số trong truyền tải thông tin đang được nhiều địa phương duy trì thường xuyên, góp phần rút ngắn thời gian đưa cảnh báo đến từng khu dân cư. Ông Sầm Vũ Bắc, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Chiềng Cơi, cho biết: Trung tâm thường xuyên phối hợp với các tổ, bản cập nhật thông tin dự báo, cảnh báo thời tiết trên các nhóm Zalo cộng đồng. Ngay sau khi có bản tin từ cơ quan chuyên môn, thông tin được chuyển đến các trưởng bản, tổ dân phố để tiếp tục chia sẻ đến từng hộ dân. Khi có nguy cơ xảy ra mưa lớn, lũ quét hoặc sạt lở đất, lực lượng cơ sở đồng thời tuyên truyền, hướng dẫn người dân chủ động theo dõi diễn biến thời tiết, kiểm tra tài sản và sẵn sàng thực hiện các phương án phòng tránh theo khuyến cáo.

Không chỉ nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin đến người dân, chuyển đổi số còn hỗ trợ đắc lực cho công tác chỉ đạo, điều hành phòng, chống thiên tai. Tại Văn phòng Thường trực Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh, đặt tại Sở Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống họp trực tuyến, màn hình giám sát cùng các phần mềm chuyên dụng được kết nối với hệ thống giám sát thiên tai quốc gia, cơ sở dữ liệu thủy lợi, hồ chứa và mạng lưới quan trắc trên địa bàn. Thông tin về lượng mưa, mực nước hồ chứa, diễn biến thời tiết và nguy cơ thiên tai được cập nhật liên tục trên các nền tảng số, tạo cơ sở để cơ quan chuyên môn theo dõi, phân tích, tham mưu và tổ chức ứng phó kịp thời. Các nền tảng này tích hợp chức năng số hóa, lưu trữ, hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ công tác phòng, chống thiên tai. Cùng với đó, ngành đã triển khai rộng rãi ứng dụng Vrain trên trình duyệt web và thiết bị di động thông minh đến các cơ quan, đơn vị, chính quyền địa phương và người dân, giúp cập nhật thông tin thời tiết, lượng mưa, cảnh báo thiên tai và chủ động thực hiện các biện pháp phòng tránh phù hợp.

Ông Lê Sỹ Tuyến, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước, cho biết: Hiện toàn tỉnh có 114 trạm khí tượng, 45 trạm đo mưa tự động và 5 trạm đo mực nước cảnh báo lũ; 86 đập, hồ chứa được lắp đặt thiết bị quan trắc, trong đó có các công trình được trang bị hệ thống giám sát vận hành và cảnh báo an toàn đập, vùng hạ du. Mạng lưới này giúp cập nhật thường xuyên lượng mưa, mực nước và tình trạng an toàn các công trình, tạo cơ sở để đánh giá nguy cơ thiên tai, xây dựng phương án điều hành và triển khai các biện pháp ứng phó phù hợp.

Thiên tai ngày càng diễn biến cực đoan và khó lường, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ vào công tác dự báo phòng, chống thiên tai đem lại hiệu quả rõ rệt. Với hạ tầng số ngày càng được hoàn thiện và sự kết nối đồng bộ giữa các ngành, các cấp, "tấm khiên số" sẽ tiếp tục được củng cố, góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai và phục vụ mục tiêu phát triển bền vững.