Sơn La đang duy trì hơn 1,4 triệu con gia súc và trên 8 triệu con gia cầm. Mỗi ngày, hoạt động chăn nuôi phát sinh khoảng 5.400 m³ nước thải và khoảng 8.800 tấn chất thải rắn. Theo thống kê, khoảng 40% chất thải chăn nuôi vẫn xả trực tiếp ra môi trường hoặc gom bán dưới dạng phân tươi, chủ yếu trong chăn nuôi trâu, bò. Nếu không được xử lý hiệu quả, lượng chất thải này sẽ gây áp lực lớn lên môi trường nông thôn.

Toàn tỉnh có 1.573 cơ sở chăn nuôi quy mô lớn, vừa và nhỏ cơ bản bảo đảm điều kiện vệ sinh môi trường. Tuy nhiên, chăn nuôi vẫn chủ yếu theo hình thức nông hộ với trên 181.000 hộ, quy mô nhỏ lẻ, phân tán, nằm xen kẽ trong khu dân cư nên việc thu gom, xử lý chất thải chưa đồng bộ, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường và phát sinh dịch bệnh.

Trước thực tế đó, nhiều hộ dân đã chủ động áp dụng đệm lót sinh học để xử lý chất thải ngay tại chuồng nuôi. Trang trại nuôi gà của gia đình anh Lò Văn Hiệp, bản Tân Ban, xã Bắc Yên, duy trì 300 con gà thịt. Toàn bộ chuồng trại được thiết kế khép kín, sử dụng đệm lót sinh học làm từ trấu, cám gạo phối trộn với chế phẩm vi sinh Balasa N01. Anh Hiệp chia sẻ: Trước đây, việc thu dọn chất thải mất nhiều thời gian, chuồng nuôi thường có mùi hôi, nhất là vào mùa nóng. Từ khi sử dụng đệm lót sinh học, chất thải được phân hủy ngay tại nền chuồng, môi trường khô ráo hơn, đàn gà khỏe mạnh, người chăn nuôi cũng giảm nhiều công lao động. Nhờ bảo đảm điều kiện “ăn sạch, ở sạch, uống sạch”, kết hợp tiêm phòng đầy đủ, đàn gà sinh trưởng tốt, giảm tỷ lệ mắc bệnh, nâng cao năng suất. Lợi nhuận từ chăn nuôi tăng khoảng 10% so với phương thức truyền thống.

Tại HTX Dịch vụ tổng hợp và sản xuất nông nghiệp Lúa Vàng, Chi nhánh Sơn La tại thôn Yên Tiến, xã Mai Sơn đang thực hiện mô hình chăn nuôi tập trung 200 con bò sử dụng đệm lót sinh học cũng cho thấy hiệu quả tích cực. Hệ vi sinh vật trong đệm lót giúp phân giải chất thải ngay tại nền chuồng, giảm đáng kể mùi hôi và công vệ sinh chuồng trại. Ông Nguyễn Trung Điện, Giám đốc HTX, cho biết: Nếu không sử dụng đệm lót sinh học, chúng tôi phải thường xuyên rửa chuồng, thu gom chất thải, vừa tốn công lao động vừa phát sinh chi phí xử lý môi trường. Từ khi sử dụng đệm lót sinh học, chuồng nuôi khô ráo hơn, giảm đáng kể thời gian và chi phí chăm sóc. Vào mùa đông, quá trình lên men của đệm lót còn sinh nhiệt, giúp giữ ấm nền chuồng, hạn chế tình trạng vật nuôi bị nhiễm lạnh. Nhờ đó, đàn bò phát triển ổn định, giảm chi phí thức ăn và thuốc thú y. Sau thời gian sử dụng, lớp đệm lót được tận dụng làm phân bón hữu cơ bán ra ngoài thị trường.

Thực tế cho thấy, đệm lót sinh học giúp giảm khí độc, hạn chế mầm bệnh, tạo môi trường sống sạch sẽ cho vật nuôi. Các vi sinh vật có lợi còn hỗ trợ quá trình tiêu hóa, nâng cao khả năng hấp thụ thức ăn. Đồng thời, việc tận dụng nguyên liệu sẵn có như trấu, mùn cưa, lõi ngô… để làm đệm lót cũng góp phần tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, giảm phát thải ra môi trường. Tuy nhiên, tại các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, việc áp dụng đệm lót sinh học còn hạn chế do trong quá trình sử dụng, người chăn nuôi phải thường xuyên bổ sung chế phẩm vi sinh, kiểm tra và xử lý nền chuồng đúng kỹ thuật để đệm lót phát huy hiệu quả. Trong khi đó, giá sản phẩm chăn nuôi biến động, quy mô sản xuất nhỏ nên nhiều hộ còn e ngại đầu tư. Vì vậy, ngành chuyên môn đang đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ người dân tiếp cận kỹ thuật, hướng dẫn xử lý môi trường chăn nuôi an toàn, đồng thời nhân rộng các mô hình hiệu quả để từng bước thay đổi tập quán chăn nuôi truyền thống.

Kỹ sư Nguyễn Huyền Trang, Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số tỉnh, thông tin: Chi phí làm đệm lót sinh học không cao, với diện tích chuồng 35-40 m² chỉ khoảng 200 nghìn đồng, thời gian sử dụng từ 3-6 tháng tùy loại vật nuôi. Đây là giải pháp phù hợp, không chỉ với các trang trại quy mô lớn mà cả các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ. Để đệm lót phát huy hiệu quả, người dân cần lựa chọn nguyên liệu khô, sạch, phối trộn đúng tỷ lệ với chế phẩm vi sinh và thường xuyên kiểm tra độ ẩm nền chuồng. Nếu thực hiện đúng kỹ thuật, đệm lót làm giảm đáng kể ô nhiễm môi trường và hạn chế dịch bệnh trong chăn nuôi.

Sử dụng đệm lót sinh học, vừa là giải pháp vừa bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Trong xu thế phát triển nông nghiệp xanh hiện nay, việc nhân rộng và nâng tầm các mô hình đệm lót sinh học giúp các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ lẫn các trang trại lớn phát triển kinh tế ổn định đi đôi với giữ gìn môi trường sống./.