Xã Tà Xùa có 13 bản, hơn 11.000 nhân khẩu, trong đó, đồng bào Mông chiếm hơn 90%. Để giữ gìn truyền thống văn hóa, xóa bỏ các tập tục lạc hậu và nâng cao đời sống, cấp ủy, chính quyền địa phương đã quyết liệt đưa cam kết “5 có, 5 không” đi sâu, giúp thay đổi nếp nghĩ, cách làm, xây dựng đời sống mới.  Đồng chí Lường Thúy Vinh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã, cho biết: Xã luôn coi trọng công tác tuyên truyền, phát huy vai trò của các bí thư chi bộ, trưởng bản và trưởng dòng họ về thực hiện “5 có, 5 không”; lồng ghép nội dung cam kết vào hương ước, quy ước của bản. Tập trung xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, chuyển đổi cây trồng, vật nuôi và triển khai hiệu quả các chính sách dân tộc, sử dụng hiệu quả nguồn vốn của các Chương trình mục tiêu quốc gia hỗ trợ bà con trong phát triển kinh tế, đầu tư hạ tầng thiết yếu. 

Thực hiện nội dung “5 có” (Có đổi mới tập quán sản xuất, áp dụng khoa học kỹ thuật, tranh thủ nguồn lực, phát huy nội lực vươn lên thoát nghèo; có tinh thần đoàn kết giữa các dòng họ, các dân tộc và giúp đỡ nhau cùng tiến bộ; có nếp sống văn hóa trong việc cưới, việc tang, lễ hội, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mông; có ý thức xây dựng bản mới phát triển toàn diện, no ấm, hạnh phúc, đảm bảo an ninh trật tự; có nhiều người hiếu học, biết chữ, chăm làm, công tác tốt), Đảng ủy xã đã phát huy vai trò cán bộ, đảng viên là những người tiên phong đi đầu trong xóa bỏ các hủ tục, áp dụng kỹ thuật, xây dựng những mô hình kinh tế hiệu quả để nhân dân học tập, làm theo. Nhờ đó, bà con dần thay đổi tư duy, không còn canh tác theo lối mòn lạc hậu mà áp dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi cơ cấu cây trồng một cách mạnh mẽ. Toàn xã hiện có 817 ha sơn tra, hơn 400 ha chè, 30 ha lê, hàng chục ha măng bát độ và hồng...

Anh Mùa A Lệnh, Giám đốc HTX Nông nghiệp và Bảo tồn văn hóa dân tộc - Pla, chia sẻ: HTX liên kết 17 hộ thành viên, trồng hơn 18 ha chè theo hướng hữu cơ. Ngoài ra, HTX còn trồng 5 ha khoai sọ núi, sản lượng hơn 20 tấn/năm, được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao. HTX đang tiếp tục mở rộng diện tích chè và khoai sọ, đồng thời, liên kết với các hộ kinh doanh dịch vụ để quảng bá, giới thiệu sản phẩm đến với du khách, từng bước nâng cao thu nhập cho các thành viên.

Triển khai các nội dung “5 không” (Không du canh du cư, vượt biên trái phép và làm việc xấu; không truyền học đạo trái phép và trái với phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc; không để người chết nhiều ngày, không để ngoài áo quan và mổ nhiều trâu, bò; không trồng cây thuốc phiện, buôn bán, vận chuyển, sử dụng trái phép các chất ma túy; không tảo hôn, thách cưới khi lấy vợ, gả chồng, đẻ nhiều con), xã đã thành lập các đoàn công tác khảo sát các dòng họ và số hộ, số khẩu đồng bào dân tộc Mông để tổ chức hội nghị dòng họ, hội nghị xen ghép các dòng họ; phân công các đồng chí cấp ủy phụ trách các bản chỉ đạo, hướng dẫn quy trình triển khai thực hiện tại các bản; phát huy tốt vai trò của người có uy tín, đề xuất và giải quyết những vấn đề trong phạm vi gia đình và mỗi dòng họ, trên cơ sở tôn trọng phong tục, tập quán nhưng phải đúng các quy định của pháp luật để tuyên truyền bà con thực hiện làm theo. Nhờ đó, đã tạo nên những thay đổi trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của bà con, nhất là trong việc tang, việc cưới vốn là gánh nặng kinh tế của các gia đình dần được bãi bỏ, giảm tình trạng tảo hôn. Thay vào đó là ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, từ tiếng nói, trang phục đến các lễ hội truyền thống; an ninh trật tự được đảm bảo, nhân dân yên tâm lao động sản xuất.

Nhiều năm trước, nhắc đến Làng Sáng là bản gần như biệt lập, không điện, không sóng liên lạc, không đường giao thông và đói nghèo cùng thuốc phiện hiện hữu. Thế nhưng, luồng gió đổi mới từ cam kết “5 có, 5 không”, cùng với sự quan tâm của Nhà nước hỗ trợ đầu tư làm đường, kéo điện lưới quốc gia về bản, đã dần làm thay đổi cuộc sống của đồng bào nơi đây; cây thuốc phiện đã được xóa bỏ, nhường chỗ cho những rừng thảo quả, sa nhân, sơn tra, lớp học khang trang cũng được dựng lên. Ông Hạng A Thông, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Làng Sáng, chia sẻ: Bản hiện có trên 40 ha ruộng bậc thang; 30 ha sơn tra, thảo quả; hơn 10 ha chè cổ thụ. Bà con còn tận dụng những sản phẩm có sẵn trong rừng, như măng để chế biến món ăn truyền thống và tạo sản phẩm thành hàng hóa, cải thiện thu nhập.

Diện mạo Tà Xùa hôm nay đang dần thay đổi. Toàn xã hiện có 92% số bản có đường bê tông đến trung tâm; 99% hộ dân được sử dụng điện lưới; 100% hộ sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; giáo dục được quan tâm, đầu tư hệ thống trường lớp học kiên cố hóa; trẻ em được đến trường đúng độ tuổi. Sự đổi thay hiện hữu trong nụ cười của trẻ thơ đến trường, trong ý chí tự lực, tự cường của mỗi người dân nơi đây cùng sự khởi sắc về kinh tế, du lịch, từng bước đưa Tà Xùa vươn lên, xây dựng một xã vùng cao no ấm, văn minh.