Tại Diễn đàn quốc gia về Môi trường và Khí hậu - Từ chính sách đến hành động do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức sáng 5/6 tại Nghệ An, ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Môi trường, cho biết dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường đề xuất giữ nguyên nguyên tắc tách riêng nhóm chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế, song trao quyền cho UBND cấp tỉnh quyết định phương án phân loại cụ thể phù hợp với thực tế địa phương.

Đây là bước điều chỉnh lớn so với dự thảo được Bộ Nông nghiệp và Môi trường lấy ý kiến hồi tháng 4/2026. Khi đó, Bộ đưa ra hai phương án gồm giữ nguyên mô hình phân loại rác thành ba nhóm như hiện nay hoặc đơn giản hóa còn hai nhóm bằng cách gộp chất thải thực phẩm vào nhóm chất thải sinh hoạt khác. Thay vì lựa chọn một mô hình áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước, dự thảo mới chuyển sang hướng phân cấp cho địa phương quyết định cách thức tổ chức phân loại, trên cơ sở điều kiện hạ tầng và công nghệ xử lý hiện có.

Theo báo cáo đánh giá thi hành Luật Bảo vệ môi trường 2020, sau nhiều năm triển khai, việc phân loại rác tại nguồn vẫn chủ yếu dừng ở quy mô thí điểm và chưa được thực hiện đồng bộ trên phạm vi cả nước. Một trong những nguyên nhân chính là sự thiếu đồng bộ giữa quy định pháp luật, hạ tầng thu gom - xử lý chất thải và cơ chế tổ chức thực hiện.

Số liệu của Cục Môi trường cho thấy đến giữa năm 2025 mới có 34/63 tỉnh trước sáp nhập triển khai mô hình phân loại rác tại nguồn nhưng chưa có địa phương nào thực hiện trên phạm vi toàn tỉnh. Khoảng 63% chất thải rắn sinh hoạt trên cả nước vẫn được chôn lấp, trong đó nhiều bãi chôn chưa bảo đảm yêu cầu vệ sinh. Rác thực phẩm chiếm hơn một nửa tổng lượng chất thải sinh hoạt phát sinh, nhưng năng lực xử lý thành phân hữu cơ mới đạt khoảng 13%.

Tại không ít địa phương, người dân đã phân loại rác tại nguồn nhưng chất thải vẫn được thu gom chung do thiếu phương tiện và hệ thống xử lý riêng biệt. Nhiều địa phương cũng gặp khó khăn về quỹ đất, nguồn vốn đầu tư và vẫn phụ thuộc vào các dự án xử lý rác theo công nghệ chôn lấp đã ký kết từ nhiều năm trước.

Đơn cử như Hải Phòng, tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được xử lý bằng chôn lấp có thời điểm lên tới khoảng 85%, cao hơn nhiều so với mục tiêu giảm tỷ lệ chôn lấp xuống dưới 30% theo định hướng quản lý chất thải quốc gia.

Ông Tăng Thế Cường cho biết việc sửa đổi quy định theo hướng tăng quyền chủ động cho địa phương nhằm tháo gỡ các vướng mắc trong quá trình triển khai, tạo điều kiện để địa phương lựa chọn mô hình phân loại phù hợp với điều kiện thực tế, từng bước nâng cao tỷ lệ tái chế, giảm lượng chất thải phải chôn lấp và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Dự kiến, dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026.