Lễ hội cầu mưa của người Thái trắng xã Mường Sang (Mộc Châu).

Cộng đồng dân tộc Thái ở xã Mường Sang thuộc ngành Thái trắng, sống quần cư bên những dòng suối, thung lũng ven đồi, núi. Bà con canh tác nông nghiệp chủ yếu dựa vào thiên nhiên, với quan niệm vạn vật hữu linh và mọi hoạt động trong đời sống hàng ngày đều do một lực lượng siêu nhiên chi phối, đó là các vị thần linh. Một trong các vị thần đó là vị thần mưa. Do vậy, hàng năm, người Thái xã Mường Sang lại tổ chức Lễ hội cầu mưa.

Nói về nguồn gốc của Lễ hội cầu mưa, già làng bản Nà Bó 1, Lường Văn Kít cho biết: Ngoài Tết Nguyên đán, thờ cúng tổ tiên, Lễ hội cầu mưa có từ lâu đời, là nét văn hóa truyền thống mang đặc trưng bản sắc văn hóa dân tộc Thái trắng Mộc Châu. Từ năm 2010 đến nay, được sự quan tâm của huyện, cấp ủy, chính quyền xã Mường Sang cho phép nhân dân khôi phục Lễ hội của xã, được ấn định tổ chức vào rằm tháng 2 âm lịch hàng năm để cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng tươi tốt, bội thu.

Trước ngày tổ chức Lễ hội cầu mưa, người dân trong các bản cùng tới địa điểm tổ chức lễ cầu mưa, dựng một cây vạn vật còn gọi là cây vũ trụ, trên cây trang trí con chim, con ve đan bằng nan, để mang lời khấn của dân bản tới ông Then (ông trời), bên cạnh những cái lồng nhỏ đặt trứng gà, vỏ ốc, vỏ trai... tượng trưng cho sự khô hạn, thiếu nước đến mức các loài vật sống dưới nước cũng chết. Cây vạn vật thể hiện sự khó khăn của cuộc sống do thiếu nước, do thời tiết không thuận lợi... Bên cạnh đó, người Thái trong bản tổ chức dọn dẹp vệ sinh nhà cửa, đường làng ngõ xóm với thông điệp muốn gửi đến ông Then rằng, họ đã sống tốt và biết bảo vệ những gì ông Then ban tặng.

Ngày tổ chức lễ cầu mưa, từ sáng sớm thầy cúng sẽ dẫn một bà góa trong bản quẩy đôi gánh buộc những ống bương đựng nước đi tới từng nhà gọi chị em phụ nữ cùng ra mó nước. Người già trong bản kể rằng: Sở dĩ phải là bà góa bởi vì câu chuyện ban đầu xuất phát từ việc trời khô hạn, mọi người muốn làm lễ cầu mưa nhưng lại e ngại, sợ ông Trời nổi giận sẽ phạt. Khi đó, một bà góa đã tình nguyện đứng ra làm người hy sinh, cùng thầy mo đi cầu mưa, bà nói rằng nếu ông Trời phạt, bắt phải chết, thì chỉ mong dân bản hãy làm lễ cúng cho bà hàng năm. Bà góa cùng các chị em trong bản, thường là những người đã có gia đình và ở tuổi trung niên, ra mó nước cúng thổ địa và thần linh ở mó nước xong, đoàn xin múc nước đem về và sẽ đến từng nhà trong bản để xin một ít nước mang tới địa điểm diễn ra lễ cầu mưa.

Điều độc đáo ở Lễ hội cầu mưa của người Thái trắng ở Mường Sang đó là vai trò của nghi lễ cúng không nhiều. Lễ vật cúng đơn giản, gồm: Măng đắng, chuối xanh, cơm lam, cá xông khói, bánh chưng, bánh ít uôi, gạo nếp, gà luộc... những sản vật do chính người dân nơi đây trồng và làm ra. Trước đó 1 hôm, người dân đã chuẩn bị cây vạn vật và các vật dụng cho buổi lễ. Thầy mo ngồi dưới, cùng với những người vừa đi lấy nước về, dân bản ngồi xung quanh phía sau. Nước lấy về được dựng vào quanh cây vạn vật. Một người đóng vai ông Then ngồi phía trên, hướng mặt về phía lễ. Thầy mo đọc bài cúng kể cho ông Then biết nỗi khổ của dân làng khi không có mưa. Kết thúc bài cúng, ông Then tuyên bố ban nước cho dân với mong muốn một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, sau đó ông Then bưng chậu nước đi vòng quanh, vừa đi vừa vẩy nước vào tất cả những người dự lễ. Kết thúc lễ hội cầu mưa, dân bản cùng nhau ca hát, múa xòe và chơi trò chơi dân gian truyền thống...

Lễ hội cầu mưa của người Thái Trắng ở xã Mường Sang là một trong những nét đẹp văn hóa, đậm đà bản sắc dân tộc cần được lưu giữ. Qua lễ cầu mưa, góp phần củng cố, tăng cường khối đoàn kết dân tộc, là dịp để giới thiệu, quảng bá thu hút đầu tư phát triển du lịch.