Hiện nay, việc sản xuất chè tại các xã có bước chuyển từ mở rộng diện tích sang nâng cao chất lượng, chú trọng xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, gắn sản xuất với chế biến sâu và tiêu thụ. Nhiều doanh nghiệp đầu tư dây chuyền hiện đại, từng bước nâng cao giá trị sản phẩm. Trong đó, một số sản phẩm OCOP đạt 4 sao đã góp phần khẳng định chất lượng của chè Sơn La như: Chè Trọng Nguyên Phổng Lái của HTX Sản xuất, kinh doanh và dịch vụ tổng hợp Bình Thuận; trà Ô long Thu Đan; chè Shan tuyết Ôn Ốc…

Tại xã Tân Yên, để nâng tầm giá trị cây chè, Công ty TNHH chế biến chè Tân Lập đang liên kết với người dân phát triển hơn 80 ha chè nguyên liệu, chủ yếu là giống Kim Tuyên. Nguyên liệu được trồng theo quy trình của công ty, cán bộ chuyên môn theo dõi năng suất, chất lượng và thu mua, đưa chè búp vào chế biến trên dây chuyền đồng bộ.

Ông Lương Mạnh Trung, Giám đốc Công ty TNHH chế biến chè Tân Lập, cho biết: Việc áp dụng công nghệ để chế biến sâu, giúp kiểm soát chất lượng sản phẩm ổn định hơn, giữ được hương thơm tự nhiên của chè. Trung bình mỗi năm, Công ty tiêu thụ khoảng 800-900 tấn chè tươi. Trong đó, 2 sản phẩm Trà Ô long Kim Tuyên và Trà Ô long Tứ Quý do Công ty phát triển đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao.

Còn tại xã Bình Thuận, cây chè đang giữ vai trò chủ lực trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp với hơn 800 ha, sản lượng chè búp tươi đạt khoảng 8.000 tấn/năm. Hoạt động sản xuất từng bước gắn với du lịch trải nghiệm, tạo thêm hướng tiêu thụ sản phẩm.

Ông Phạm Văn Doanh, Giám đốc Công ty TNHH Trà Thu Đan, cho biết: Mỗi năm, công ty sản xuất khoảng 300 tấn chè khô, tiêu thụ trong nước và xuất khẩu sang thị trường Đài Loan. Từ đầu tháng 3 năm nay, bước vào vụ chè xuân, doanh nghiệp đã đầu tư hơn 1 tỷ đồng cho hệ thống đóng gói, nhằm nâng cao chất lượng và hình thức sản phẩm.

Việc áp dụng các quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ và tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc đối với các vùng trồng chè, đang được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh của sản phẩm.

Đến với vùng chè đặc sản của xã Tà Xùa với hơn 440 ha trồng chè, trong đó có 220 cây chè shan tuyết cổ thụ, tuổi đời từ 100-200 năm, sản lượng ước đạt khoảng 600 tấn/năm. Các nương chè nằm ở độ cao 1.500 m so với mực nước biển, khí hậu quanh năm mát mẻ, tạo điều kiện cho cây chè phát triển và hình thành hương vị riêng.

Thời điểm này, tại bản Bẹ, xã Tà Xùa, bà con đang tất bật thu hái chè từ sáng sớm. Chị Thào Thị Dợ, bản Bẹ, xã Tà Xùa, chia sẻ: Gia đình tôi có hơn 50 gốc chè cổ thụ, từ thời ông bà để lại. Chè sau khi hái về, được đem sao thủ công bằng chảo gang trên bếp củi, công việc khá vất vả, nhưng giữ được hương vị đặc trưng nên được khách hàng ưa chuộng.

Qua nhiều năm, cây chè không chỉ là nguồn sinh kế quan trọng của đồng bào dân tộc Mông của xã Tà Xùa, mà còn trở thành sản phẩm đặc sản được người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh ưa chuộng. Nhận thấy tiềm năng từ vùng nguyên liệu quý này, năm 2019, Công ty TNHH Trà và Đặc sản Tây Bắc đầu tư cơ sở chế biến tại bản Bẹ. Đến năm 2024, công ty tiếp tục mở rộng xưởng, hoàn thiện dây chuyền sản xuất tại bản Làng Sáng. Từ chỗ chủ yếu bán nguyên liệu thô, chè Shan tuyết Tà Xùa từng bước được chế biến sâu, tạo ra nhiều dòng sản phẩm trà đặc sản có giá trị cao.

Bà Phạm Thị Việt Hà, Phó Giám đốc Công ty TNHH Trà và Đặc sản Tây Bắc, cho biết: Doanh nghiệp chú trọng bảo tồn nguồn nguyên liệu tự nhiên, đồng thời, liên kết với người dân tổ chức sản xuất theo hướng bền vững. Để bảo đảm chất lượng sản phẩm, Công ty phối hợp với các hộ trồng chè hướng dẫn kỹ thuật thu hái, bảo quản nguyên liệu và kiểm soát quy trình sản xuất. Búp chè được thu hái thủ công theo tiêu chuẩn, sau đó, đưa về xưởng chế biến trong ngày để giữ trọn hương vị tự nhiên. Quy trình sản xuất được kiểm soát chặt chẽ từ làm héo, vò, lên men đến sấy khô, tạo ra những sản phẩm trà có chất lượng ổn định.

Việc khai thác chè shan tuyết cổ thụ cũng đặt ra yêu cầu về bảo tồn và phát triển bền vững. Từ đó, giữ được chất lượng và nguồn trà quý trên vùng đất Tà Xùa. Ông Phạm Thanh Bình, Phó Chủ tịch UBND xã Tà Xùa, cho biết: Thời gian tới, UBND xã tập trung cải tạo, phục tráng diện tích chè shan tuyết cổ thụ; đồng thời, thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm. Cùng với đó, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ nhằm nâng cao giá trị cho cây chè Tà Xùa.

Thực tế cho thấy, để nâng tầm giá trị chè Sơn La, cần sự liên kết chặt chẽ giữa người dân, doanh nghiệp và chính quyền trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ. Khi các khâu trong chuỗi được hoàn thiện, giá trị sản phẩm sẽ được nâng lên.

Phát huy lợi thế sẵn có, cùng với sự năng động của người dân và doanh nghiệp trong đổi mới sản xuất, chế biến, cây chè Sơn La đang từng bước khẳng định hướng đi bền vững. Giá trị sản phẩm không ngừng được nâng cao, mở ra cơ hội cải thiện đời sống cho người trồng chè; đồng thời, tạo thêm động lực thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển./.