Người dân bản Co Trặm, xã Chiềng Bằng (Quỳnh Nhai) đánh bắt cá bằng vó bè.

Từ cầu Pá Uôn đến các xã Chiềng Bằng, Mường Chiên, Pá Ma Pha Khinh và hầu hết các xã nằm ven hồ thủy điện Sơn La thuộc huyện Quỳnh Nhai, lúc trời tối, đều dễ dàng thấy những chiếc vó bè mà ngư dân đang đánh bắt cá được trang bị bóng điện chiếu sáng. Qua tìm hiểu được biết, vó bè người dân đang sử dụng có nhiều loại với mắt lưới nhỏ khoảng 0,5cm, diện tích mặt vó từ 50 đến 100 m2; mỗi chiếc vó bè trị giá từ 10 đến 15 triệu đồng, tùy theo diện tích vó. Hoạt động đánh bắt thường diễn ra từ 16 - 17 giờ chiều hôm trước đến 4 - 5 giờ sáng hôm sau. Đánh bắt cá bằng vó bè không phải tạo mồi như đánh bắt bằng rọ tôm hay câu cá, chỉ cần hạ lưới xuống nước sâu chừng 4 - 5 mét và treo bóng điện chiếu sáng bên trên mặt nước trong phạm vi giữa vó để thu hút cá đến; sau mỗi giờ đồng hồ kéo vó một lần, mỗi lần được 5kg đến 10kg cá. Do mắt lưới nhỏ nên thu được tất cả các loại cá từ ngón tay đến trọng lượng vài kg/con; số lượng đánh bắt được tùy theo mùa và mực nước sông lên, xuống; các loại cá đánh bắt được thường là cá mương, cá thiểu, cá chép, cá trắm, cá rô, tép dầu, tép mương... Nhiều nhất là các loại kích thước bằng ngón tay.

Chúng tôi đến bản Co Trặm, xã Chiềng Bằng, được ông Lò Văn Phúc, Bí thư Chi bộ bản, cho biết: Bản có 56 hộ, hầu hết tham gia đánh bắt bằng vó bè  dùng đèn dụ cá, mỗi nhà có một chiếc, có nhà có đến 2, 3 chiếc vó bè.

Còn anh Điêu Văn Vỉnh, Trưởng bản Bon, xã Mường Chiên, cho hay: Bản có 116 hộ thì 30 hộ tham gia đánh bắt cá bằng vó bè. Cách đây 3 - 4 năm, đánh cá bằng vó bè thu nhập cao, có đêm bắt được cả tạ cá; bình quân thu từ 500 nghìn đồng đến 1 triệu đồng. Nhưng mấy năm gần đây, số lượng cá đánh bắt được ít hơn. Bình quân mỗi đêm được 20 đến 30 kg, nhiều nhất mới được 50 đến 60 kg. Anh Ngần Văn Tình, bản Pom Sinh (Chiềng Bằng), một ngư dân có thâm niên tham gia đánh bắt thủy sản bằng vó bè, chia sẻ: Đánh bắt bằng vó bè chủ yếu được các loại cá nhỏ... Bởi cá nhỏ thường kiếm ăn theo đàn nên dễ dụ vào lưới, còn cá to thỉnh thoảng mới bắt được.

Từ khi hồ thủy điện Sơn La tích nước đã tạo điều kiện để người dân đánh bắt, nuôi trồng thủy sản, mang lại nguồn thu nhập đáng kể. Theo thống kê, hiện huyện Quỳnh Nhai có 8 xã, 80 bản, gần 7.960 hộ với khoảng 23.000 lao động định cư ven hồ; đa số đều tham gia đánh bắt, nuôi thủy sản. Trên địa bàn huyện hiện có trên 400 chiếc vó bè của ngư dân đang hoạt động.

Được biết, huyện Quỳnh Nhai thường xuyên chỉ đạo cơ quan chức năng tăng cường quản lý, giám sát đối với các hoạt động đánh bắt trên lòng hồ theo hình thức tận diệt, như: Sử dụng kích điện, thuốc nổ... Huyện cũng đã có quy định về mắt lưới, song khi có kế hoạch thả cá giống bổ sung vào hồ thủy điện, UBND huyện mới chỉ đạo, các xã, cơ quan chức năng cấm hoạt động đánh bắt trên lòng hồ từ 1 đến 2 tháng.

Tuy  nhiên, việc sử dụng mắt lưới đúng quy định rất ít. Bởi loại mắt lưới nhỏ có thể sử dụng “2 trong 1” sẽ bắt được cá to, nhỏ và cả tôm. Việc người dân sử dụng vó bè đánh bắt với mắt lưới không đúng qui định đã và đang ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nguồn thủy sản lòng hồ thủy điện Sơn La. Rất mong các cấp chính quyền các địa phương và cơ quan chức năng có biện pháp quản lý hiệu quả việc đánh bắt thủy sản. Bên cạnh đó, người dân cần nâng cao ý thức tự giác, thực hiện đúng quy định về đánh bắt để bảo vệ và khai thác bền vững nguồn lợi thủy sản.