Những câu chuyện buồn

Vượt qua 150 km từ thành phố Sơn La về xã Đứa Mòn, huyện Sông Mã, tiếp tục đi thêm 10 km đường dốc đến bản Trả Lảy, trời mưa từ ngày hôm trước khiến con đường dẫn vào bản ngập bùn, đường đi trở nên khó khăn. Phải mất gần 2 tiếng đồng hồ, chúng tôi mới tới bản.

Trả Lảy có 389 hộ, gần 40% số hộ là đồng bào dân tộc Mông sinh sống. Chúng tôi đến thăm gia đình ông Giàng Sộng Sa, qua câu chuyện kể của ông Sa năm 2019, ông Sa truy cập vào mạng xã hội facebook, tiktok thấy nhiều đối tượng khoe rằng ở nước ngoài làm nhiều tiền sướng lắm. Tin vào lời nói viển vông đó, ông bàn bạc với vợ bán hết nhà cửa, rồi 2 vợ chồng và 2 đứa con vượt biên trái phép sang Lào làm ăn. Sang đến nơi, cuộc sống ở đây không như những gì mà các đối tượng vẽ ra trước đó. Không quen biết ai, không biết tiếng, số tiền 70 triệu đồng từ tiền bán nhà, bán ruộng đi thuê xe đến nơi là cũng hết tiền, gia đình ông đã thực sự vỡ mộng.

Ông Sa và vợ vẫn chưa hết đắng cay sau những năm tháng sống chui lủi nơi đất khách, quê người. Ông Sa nghẹn ngào nói: Tôi và vợ xin làm thuê, chủ ở đó cho mảnh đất trồng cây chuối, trồng cao su, gia đình dựng lán tạm có chỗ chui ra chui vào, điều kiện sống vô cùng thiếu thốn, cộng thêm không còn tiền, mỗi tháng phải ứng 1,2 triệu đồng tiền ăn, sau một năm chăm sóc cây, bán trả nợ tiền ăn cho chủ chỉ mang về được 2-3 triệu đồng. Lúc nào tôi cũng nơm nớp lo sợ, trốn tránh vì không có giấy tờ cư trú hợp pháp. Vợ cùng hai đứa con cứ đòi khóc về Việt nam. Trong tâm muốn trở về quê nhà nhưng cũng không dễ, bởi không có tiền không thể về được. Nên lại phải tiếp tục ở lại kiếm tiền hy vọng một ngày nào đó có thể trở về quê hương.

Tiếp tục cuộc hành trình tìm hiểu về di cư tự do, chúng tôi đến huyện Sốp Cộp, được cán bộ chiến sĩ Công an và Đồn Biên phòng xã Mường Lạn dẫn đường, chúng tôi đến thăm gia đình anh Giàng A Sị, ở bản Huổi Men. Qua câu chuyện của anh Sị, tháng 12/2016, anh nghe theo lời dụ dỗ đi làm thuê ở Lào việc nhẹ mà lương lại cao, nên đã đưa vợ cùng hai đứa con nhỏ di cư đến sinh sống tại huyện Nậm Tha, tỉnh Bò Kẹo, nước CHDCND Lào để làm thuê chăm sóc vườn chuối cho một công ty.

Nhớ lại những ngày sống vất vả nơi xứ lạ, anh Sị trải lòng: Do tiền công làm thuê ít, cuộc sống khó khăn, vất vả, tôi đã đưa gia đình di cư đến nhiều nơi để tìm công việc ổn định. Tuy vậy, vẫn là những tháng ngày sống chui lủi, vất vả mưu sinh, con cái không có hộ khẩu, không giấy tờ tùy thân nên không được đi học dẫn đến mù chữ, nếu như ở quê nhà thì con tôi đã học đến lớp 4, 5 rồi.

Trường hợp của anh Mùa A Ly ở bản Pá Khoang, xã Mường Lèo còn éo le hơn nhiều, bởi di cư tự do sang Myanmar, làm thuê đủ loại việc nhưng số tiền kiếm được không đủ lo cho cuộc sống. Trong những ngày ở Myanmar, vợ chồng anh còn sinh thêm 1 con trai, khó lại càng khó. Nhớ lại quãng thời gian khổ cực, anh Ly rơm rớm nước mắt kể: Sau khi di cư sang Myanmar, gia đình không được nhập quốc tịch, các con không được học hành, gia đình sống chui lủi tạm bợ tại các lán trại ở vườn chuối, vườn cao su. Khổ nhất khi sinh con, vợ không được đỡ đẻ tại trạm y tế. Khi bệnh tật, không có thuốc chữa trị, khổ lắm.

Nhắc lại chuyện buồn, anh Sồng A Dua, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Pá Khoang, xã Mường Lạn, huyện Sốp Cộp, nói: Cả bản hiện có 55 hộ, từ năm 2018 đến nay, có 7 hộ bị dụ dỗ, rủ rê di cư sang Myanmar. Mong sao bà con sớm nhận ra, không mắc mưu kẻ xấu để trở về với anh em, họ hàng, làng bản mình.

Âm mưu thù địch và những diễn biến phức tạp

Không chỉ có hai huyện biên giới Sông Mã và Sốp Cộp, tình trạng di cư tự do còn xuất hiện ở các huyện khác trong tỉnh, chủ yếu ra di cư ra ngoài tỉnh, có cả những trường hợp di cư đến và di cư ra nước ngoài. Tại huyện Thuận Châu, từ năm 2019 đến nay, có 8 hộ, 42 khẩu đồng bào dân tộc Mông di cư ra sang Lào, Myanmar, Thái Lan.

Trao đổi về tình hình di cư tự do trên địa bàn, đồng chí Đinh Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch UBND huyện Thuận Châu, cho biết: Tình trạng di cư tự do vẫn diễn biến phức tạp tại các xã vùng cao như Co Mạ, Pá Lông, Mường Bám.

Từ năm 2019 đến năm 2023, qua rà soát, nắm tình hình trên địa bàn tỉnh, lực lượng Công an Sơn La phát hiện 119 hộ, 638 khẩu dân tộc Mông di cư tự do nội, ngoại tỉnh và sang Lào, Myanmar, Thái Lan. Từ tháng 11/2024 đến tháng 4/2025 lực lượng Công an Sơn La phát hiện có 21 hộ, 120 khẩu người dân tộc Mông di cư tự do...

Qua nắm tình hình của lực lượng chức năng, các đối tượng xấu lợi dụng triệt để các trạng mạng xã hội Facebook, Zalo, Youtube để đăng tải, chia sẻ các bài viết có nội dung tuyên truyền, lôi kéo người dân tộc Mông di cư, xuất cảnh trái phép. Đồng thời, lợi dụng trình độ nhận thức còn hạn chế, điều kiện kinh tế khó khăn của một bộ phận đồng bào dân tộc Mông để tuyên truyền xuyên tạc chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước nhằm kích động, dụ dỗ, người Mông di cư sang Lào và một số nước khác để có cuộc sống sung sướng... Các luận điệu của chúng vừa gây sự tò mò, vừa gây tâm lý hoang mang, lo sợ trong bộ phận đồng bào Mông; kích động tư tưởng dân tộc hẹp hòi, ly khai, tự trị, dẫn đến thực trạng di cư, xuất cảnh trái phép.

Đại tá Vì Quyền Chứ, Phó Giám đốc Công an tỉnh, cho biết: Tình trạng di cư trái phép trên địa bàn tỉnh diễn ra nhiều năm và đến nay vẫn chưa chấm dứt. Số vụ di cư trái phép có giảm song tình trạng di dịch cư trái phép đã và đang gây ra nhiều khó khăn, hệ lụy cho chính gia đình người di cư và chính quyền địa phương, ảnh hưởng tới tình hình an ninh trật tự, khó khăn trong quản lý nhân khẩu, còn ảnh hưởng đến việc thực hiện các chính sách dân tộc, các mục tiêu xóa đói giảm nghèo của địa phương.

Hệ lụy của việc di cư tự do đã rõ ràng, câu chuyện về cuộc sống vất vả nơi xứ người của những người di cư trở về vẫn được truyền tai nhau, nhưng đáng tiếc vẫn còn có những người vẫn đang mê muội, mù quáng và hy vọng về cuộc sống giàu sang ở “miền đất hứa”.

(còn nữa)