Kim Bon là xã vùng III của tỉnh, thành lập trên cơ sở sáp nhập 2 xã Kim Bon và Đá Đỏ trước đây, cách trung tâm huyện Phù Yên gần 40 km. Dù tuyến đường đến xã đã được trải nhựa, nhưng qua nhiều năm chịu ảnh hưởng của mưa lũ, nhiều đoạn bị xói mòn, xuống cấp. Phải mất hơn 1 tiếng đồng hồ di chuyển từ quốc lộ 43 theo con đường quanh co, vượt núi, dốc cao mới đến được trung tâm xã. Sau sáp nhập, xã có địa bàn rộng với 13 bản, hơn 1.700 hộ đồng bào Mông, Dao, Mường cùng chung sống. Địa hình chia cắt, dân cư phân tán, giao thông cách trở khiến địa phương gặp không ít khó khăn trong phát triển kinh tế.

Ông Đinh Văn Tư, Phó Chủ tịch UBND xã Kim Bon, cho biết: Đối với các bản thuộc địa bàn xã Kim Bon cũ, nền tảng cơ bản tốt, có điều kiện phát triển thuận lợi hơn về nông nghiệp hàng hóa và dịch vụ thương mại. Còn các bản ở xã Đá Đỏ trước đây, hạ tầng chưa đồng bộ, tỷ lệ hộ nghèo cao, địa hình một bên là đồi núi, một bên là sông Đà nên rất khó khăn để phát triển các mô hình kinh tế. Qua đánh giá, năm 2025, thu nhập bình quân đầu người của xã mới chỉ đạt 25 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo chiếm 26%, vẫn còn thấp so với yêu cầu đặt ra trong xây dựng nông thôn mới.

Từng bước tháo gỡ khó khăn, ngay từ những ngày đầu thực hiện mô hình chính quyền 2 cấp, xã đã đẩy mạnh tuyên truyền tới nhân dân về chính sách giảm nghèo, nâng cao nhận thức, ý thức tự lực vươn lên; thành lập tổ công tác, phân công đảng viên hỗ trợ, giúp đỡ các hộ nghèo. Đồng thời, tiến hành rà soát, phân loại các hộ theo nhóm nguyên nhân nghèo để đề xuất hình thức hỗ trợ phù hợp; bố trí, lồng ghép hiệu quả các nguồn lực, ưu tiên hỗ trợ sinh kế; chỉ đạo các hội, đoàn thể phát huy tối đa hiệu quả các tổ ủy thác cho vay vốn ưu đãi để người dân mạnh dạn đầu tư sản xuất.

Song song với việc hỗ trợ vốn, chính quyền xã tập trung quy hoạch lại sản xuất, tìm hướng đi mới cho hơn 3.000 ha đất nông nghiệp vốn đã bị xói mòn, bạc màu sau nhiều năm canh tác. UBND xã chỉ đạo các cơ quan chuyên môn tuyên truyền, vận động nhân dân thâm canh, đẩy mạnh cơ giới hóa, đưa giống mới vào sản xuất; giảm dần diện tích cây trồng kém hiệu quả để phát triển các loại cây có giá trị kinh tế phù hợp.

Dựa trên đặc thù của từng bản, xã định hướng chuyển đổi cây trồng phù hợp, đối với những bản vùng cao, địa hình dốc lớn như Suối On, Suối Kếnh, Suối Bương..., xã vận động bà con chuyển dần diện tích trồng ngô, sắn năng suất thấp sang trồng cây mắc ca, sa nhân, chè Kim Tuyên và phát triển chăn nuôi gia súc. Ngược lại, với những bản vùng thấp có điều kiện nguồn nước thuận lợi như Đá Đỏ, Tang Lang, Bãi Vàng..., người dân được định hướng trồng các loại rau màu, cây ăn quả như nhãn, xoài, chuối; mở rộng nuôi cá lồng trên sông Đà. Đồng thời, vận động nhân dân tiếp tục nhân rộng những mô hình kinh tế mang lại hiệu quả kinh tế. Hiện nay, toàn xã gieo trồng 1.165 ha cây lương thực có hạt, 611 ha sắn, 150 ha cây ăn quả, gần 40 ha cây mắc ca. Bên cạnh đó, xã vận động bà con trồng gần 300 ha thông, tếch, góp phần phủ xanh đất trống, đồi trọc, tăng thu nhập từ khai thác gỗ khi đến kỳ thu hoạch.

Bản Suối On là bản tiêu biểu của xã Kim Bon về phát triển kinh tế. Bám sát định hướng của xã, bản đang tích cực mở rộng mô hình chuyển đổi cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế. Là hộ đầu tiên đưa cây mắc ca vào trồng tại xã, anh Vàng A Xen, bản Suối On, đã trồng 1 ha mắc ca thay thế diện tích sắn của gia đình. Anh Xen phấn khởi nói: Sau khi tìm hiểu, tôi nhận thấy cây mắc ca phù hợp với điều kiện khí hậu mát mẻ, tốn ít công chăm sóc, thị trường tiêu thụ thuận lợi nên đã cải tạo đất nương, trồng hơn 1.000 gốc. Đến nay, diện tích đã cho thu hoạch, trung bình đạt khoảng 4 tấn quả/năm, với giá bán 80.000 đồng/kg. Thấy hiệu quả, tôi đã vận động bà con cùng tham gia, thành lập HTX, liên kết với 20 hộ trong bản trồng 31 ha mắc ca. Từ trồng mắc ca, mỗi hộ có thu nhập từ 100 - 250 triệu đồng/năm.

Không chỉ có mắc ca ở Suối On, màu xanh của sự ấm no hiện hữu rõ nét tại bản Trung Thành, nơi trước kia người dân vốn chỉ quen trồng ngô, sắn; nay trên các triền đồi đã xuất hiện những vạt thông xanh thẫm trải dài. Những năm qua, bản đã xây dựng kế hoạch trồng rừng và lựa chọn cây thông để nhân rộng vì phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng. Bản cũng tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của bà con về ý nghĩa của việc trồng và bảo vệ rừng, nhất là trồng thông nguyên liệu. Đến nay, cả bản có 42,8 ha thông; trong đó, trên 20 ha thông do các hộ tự bỏ vốn trồng đã được khai thác làm nguyên liệu.

Ông Thào A Sang, bản Trung Thành, chia sẻ: Từ năm 2018, khi địa phương có chủ trương trồng thông Mã Vĩ, gia đình tôi đăng ký trồng 2 ha. Đến nay, diện tích thông của gia đình đã đến tuổi khai thác, cho thu nhập trên 150 triệu đồng, giúp gia đình có vốn tiếp tục mua cây giống để trồng thay thế diện tích đã khai thác.

Cùng với trồng trọt, lĩnh vực chăn nuôi được xã chú trọng đẩy mạnh thông qua việc giao chỉ tiêu cụ thể cho từng bản về phát triển số lượng gia súc, gia cầm. Xã tăng cường tuyên truyền, khuyến khích các hộ xây dựng chuồng trại kiên cố, đảm bảo vệ sinh môi trường; tổ chức các lớp tập huấn hướng dẫn nhân dân cách chăm sóc, phòng, chống dịch bệnh; duy trì nuôi trên 11.450 con gia súc, 37.810 con gia cầm. Xã lựa chọn một số bản có điều kiện tự nhiên thuận lợi để xây dựng 5 mô hình trang trại nhóm hộ, tập trung chăn nuôi ngựa, bò theo quy mô trang trại, gia trại. Ngoài ra, phát huy lợi thế vùng lòng hồ sông Đà, nhân dân trong xã duy trì nuôi gần 100 lồng cá, sản lượng cá thương phẩm đạt gần 60 tấn/năm.

Bên cạnh việc khai thác thế mạnh nông nghiệp tại chỗ, một giải pháp khác đang được Kim Bon triển khai quyết liệt là giải quyết việc làm cho lực lượng lao động trong độ tuổi, vốn chiếm khoảng 60% dân số. Xã phối hợp với các công ty, doanh nghiệp tạo điều kiện cho hơn 1.000 lao động đi làm việc ngoài tỉnh, mang lại mức thu nhập từ 8-15 triệu đồng/người/tháng.

Hôm nay, Kim Bon đã có bước chuyển mình, nhưng phía trước vẫn còn nhiều khó khăn, thử thách. Trong nhiệm kỳ mới, Đảng bộ xã xác định tập trung khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, mở rộng diện tích cây trồng chủ lực đạt 1.500 ha vào năm 2030, xây dựng 2-3 sản phẩm OCOP và phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân trên 2%/năm... Với sự chủ động của cấp ủy, chính quyền và nỗ lực của người dân, tin rằng xã Kim Bon sớm đạt mục tiêu nâng cao tiêu chí thu nhập, tạo động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống nhân dân./.