Dọc đường vào bản Mạt, bên cạnh những tuyến đường bê tông sạch sẽ là các lò đốt rác được xây dựng ngăn nắp. Rác thải sinh hoạt được các hộ thu gom, phân loại và xử lý tại chỗ. Ông Lường Văn Hải, bản Mạt, chia sẻ: Gia đình có 6 người, lượng rác thải hằng ngày khá nhiều. Trước đây, ông thường vứt túi đựng thức ăn ra vườn. Từ khi có lò đốt, rác được thu gom, phân loại và xử lý, khu vườn sạch sẽ hơn. Mỗi tuần, gia đình đốt rác từ 1-2 lần, sau đó thu gom tro, đưa vào hố chôn lấp.

Tại bản Mường Lèo, 146 hộ dân đã đóng góp xây dựng 39 lò đốt rác, trong đó  43 hộ có đảng viên tham gia. Ông Lò Văn Khiên, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Mường Lèo, cho biết: Bản tổ chức họp dân thống nhất cách làm; đảng viên gương mẫu đóng góp, xây dựng lò để bà con thấy rõ lợi ích và cùng tham gia. Cứ 5 hộ gần nhau góp 600.000 đồng/hộ và ngày công xây dựng. Thời gian tới, bản tiếp tục vận động các hộ còn lại xây lò, đồng thời hướng dẫn phân loại sơ bộ, loại bỏ rác khó cháy hoặc độc hại trước khi đưa vào lò.

Từ mô hình thí điểm tại bản Mạt và bản Mường Lèo, số hộ tham gia ngày càng tăng. Đến nay, xã đã xây dựng 65 lò đốt rác tại hai bản, với 225 hộ đóng góp hơn 180 triệu đồng và trên 250 ngày công.

Các lò được xây bằng gạch, cao khoảng 1,2 m, rộng 1,2 m; bên trong có các thanh sắt làm giá đỡ rác. Chi phí vật liệu mỗi lò khoảng 3 triệu đồng, các hộ tự góp công xây dựng. Rác sau khi phân loại được đưa vào lò đốt định kỳ 3-5 ngày/lần.

Ông Lò Văn Thành, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Lèo, cho biết xã chỉ đạo cán bộ, đảng viên gương mẫu đóng góp kinh phí, ngày công; các cơ quan, đơn vị xây dựng lò đốt tập trung để người dân tham quan, học tập. Các tổ chức hội, đoàn thể tích cực tuyên truyền, vận động và hướng dẫn đoàn viên, hội viên xây lò, phân loại rác trước khi xử lý.

Sau thời gian triển khai, người dân tại hai bản đã hình thành thói quen thu gom, xử lý rác tại nguồn; tình trạng vứt rác bừa bãi ra vườn, ao, suối giảm rõ rệt. Ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường, phân loại rác của người dân từng bước được nâng lên.

Mô hình lò đốt rác mini góp phần giải quyết một phần khó khăn trong xử lý rác thải sinh hoạt tại địa bàn chưa có dịch vụ thu gom tập trung, từng bước xây dựng nếp sống vệ sinh, văn minh, góp phần thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới.