Quyết định áp dụng cho toàn bộ giai đoạn ngân sách 2026-2030, tập trung vào 3 chương trình trọng điểm: Xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Ảnh minh họa: TTXVN

Điểm nổi bật của chính sách là nguyên tắc phân bổ vốn theo hướng tập trung, có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm hiệu quả và bền vững. Ngân sách Trung ương được ưu tiên ở mức cao nhất cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn; vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; khu vực an toàn khu, biên giới và hải đảo, nhằm tạo chuyển biến rõ nét về phát triển kinh tế-xã hội.

Bên cạnh đó, việc phân bổ vốn phải bảo đảm thống nhất về mục tiêu, cơ chế, chính sách, tiêu chí và định mức. Ngân sách Trung ương chỉ hỗ trợ các địa phương nhận bổ sung cân đối, trong đó ưu tiên địa phương có mức bổ sung từ 70% trở lên. Các địa phương tự cân đối ngân sách phải chủ động bố trí nguồn lực để thực hiện chương trình.

Đáng chú ý, việc phân bổ vốn hằng năm được gắn với khả năng cân đối ngân sách và kết quả giải ngân, sử dụng vốn của giai đoạn trước, qua đó siết chặt kỷ luật tài chính, nâng cao hiệu quả đầu tư công.

Về tiêu chí phân bổ, Quyết định quy định rõ hệ số theo từng loại hình địa bàn. Thôn đặc biệt khó khăn có hệ số 1; xã khu vực III, xã an toàn khu, biên giới, hải đảo và đặc khu có hệ số 50; xã khu vực II là 40; xã khu vực I là 30; các xã còn lại là 25. Trường hợp một xã thuộc nhiều nhóm đối tượng, chỉ áp dụng hệ số cao nhất, không tính trùng.

Ngoài ra, chính sách bổ sung tiêu chí ưu tiên dựa trên mức độ phụ thuộc ngân sách Trung ương của từng địa phương. Địa phương có tỷ lệ bổ sung cân đối từ 70% trở lên được áp dụng hệ số ưu tiên 0,4; từ 50% đến dưới 70% là 0,2; dưới 50% không áp dụng hệ số ưu tiên.

Trên cơ sở tổng dự toán và điều kiện thực tế, UBND cấp tỉnh xây dựng phương án phân bổ vốn, trình HĐND cùng cấp quyết định hoặc phân cấp cho cấp xã, bảo đảm không trùng lặp với các chương trình, dự án khác trên cùng địa bàn.

Đối với vốn đối ứng, Quyết định yêu cầu các địa phương phải bố trí đủ theo quy định của Quốc hội. Địa phương nhận hỗ trợ từ ngân sách Trung ương phải cân đối ngân sách hằng năm, bảo đảm không thấp hơn tỷ lệ quy định; địa phương không nhận hỗ trợ phải chủ động huy động nguồn lực hợp pháp để thực hiện chương trình.

Đồng thời, địa phương có trách nhiệm bố trí nguồn lực cho các nội dung không sử dụng ngân sách Trung ương, như hỗ trợ phường thực hiện chính sách giảm nghèo, nâng cao chất lượng nông thôn mới, xây dựng nông thôn mới hiện đại và hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới ở cấp tỉnh.

Với các quy định chặt chẽ, cụ thể, Quyết định số 16/2026/QĐ-TTg được kỳ vọng sẽ tạo cơ chế phân bổ nguồn lực minh bạch, hiệu quả, góp phần thúc đẩy phát triển đồng đều giữa các vùng, nhất là vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn tới.