Đi dọc từ bản Chom Khâu đến trung tâm xã Ngọc Chiến, không chỉ say đắm trước vẻ đẹp mộc mạc, bình yên của thiên nhiên, chúng tôi còn ấn tượng bởi những công trình “0 đồng” mang đậm dấu ấn cộng đồng. Đó là những tuyến đường nội bản khang trang, cổng chào bằng đá, tường rào tạo hình hoa văn từ đá cuội... tạo nên diện mạo riêng có cho vùng đất này.

Một trong những công trình “0 đồng” được nhắc đến nhiều nhất là hệ thống đường nông thôn được bê tông hóa tới từng bản, từng ngõ xóm. Nếu như ở nhiều địa phương vùng cao, tiêu chí đường giao thông nông thôn là một trong những tiêu chí khó thực hiện nhất do địa hình phức tạp, dân cư phân tán, kinh phí đầu tư lớn, thì tại xã Ngọc Chiến, việc triển khai tiêu chí này lại dễ dàng hơn bởi sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền địa phương và sự đồng thuận cao của người dân.

Giai đoạn 2021-2025, toàn xã có hơn 850 hộ tự nguyện hiến trên 33.000 m² đất để làm hơn 150 tuyến đường bê tông, với tổng chiều dài trên 100km; mở rộng, bê tông hóa hơn 100 tuyến đường nội bản, dài trên 80 km; mở 27 tuyến đường nội đồng dài hơn 25 km. Tỷ lệ bê tông hóa đường vào từng hộ gia đình đạt 95%, tổng trị giá các công trình khoảng 200 tỷ đồng.

Tuyến đường bản Mường Chiến 2 được bê tông hóa từ năm 2020 nhưng đã xuống cấp. Khi được nhà nước hỗ trợ kinh phí nâng cấp, bà con trong bản đã chủ động hiến đất 250m2 đất để mở rộng mặt đường từ 3m lên 4m.

Ông Cầm Văn Sưn, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Mường Chiến 2, cho biết: Việc nâng cấp tuyến đường nhận được sự ủng hộ cao của bà con trong bản. Tuyến đường mới giúp đi lại thuận lợi hơn, cảnh quan ngõ xóm sạch đẹp hơn, hướng tới thu hút khách du lịch lên rừng thông bon sai của bản. Ngoài ra, bản còn được đầu tư xây mới nhà văn hóa khang trang, sạch đẹp. Bà con trong bản, ai cũng vui mừng, phấn khởi.

Từ năm 2021 đến nay, xã Ngọc Chiến được đầu tư xây dựng nhiều công trình thiết yếu như: Chợ trung tâm bản Lướt; trụ sở Công an xã; 2 nhà công vụ; 2 công trình kè chống lũ; 8 cầu dân sinh; xây dựng 8 công trình nhà văn hoá; mở rộng và nâng cấp sân thể thao 15/15 bản, xây 2 nhà bếp ăn học sinh bán trú; 680 cột và điện chiếu sáng dọc các tuyến đường nội bản, ngõ xóm.

Cùng với đó, xã đẩy mạnh tuyên truyền giải phóng mặt bằng mở rộng tuyến đường tỉnh 109 từ bản Đông Xuông đến danh giới của tỉnh Yên Bái và các tuyến đường lên bản, đường ngõ xóm, tổng chiều dài gần 20km; giải phóng mặt bằng điểm sắp xếp dân cư Pú Dảnh, Chăm Pộng, Giạng Phổng. Với tổng kinh phí hàng chục tỷ đồng từ nguồn vốn Nhà nước hỗ trợ và nhân dân đóng góp.

Nhân dân xã Ngọc Chiến ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp.

Hiện nay, toàn xã Ngọc Chiến đã đạt 14/19 tiêu chí nông thôn mới, còn 5 tiêu chí chưa đạt gồm: Thủy lợi; trường học; thu nhập; giáo dục và đào tạo; môi trường và an toàn thực phẩm. Nguyên nhân chưa đạt các tiêu chí là do trên địa bàn xã hằng năm có xảy mưa lũ lớn làm hư hỏng các công trình thủy lợi; 1 đơn vị trường mầm non chưa đạt chuẩn quốc gia do cơ sở vật chất chưa đảm bảo. Thu nhập bà con chủ yếu là từ ngô, lúa, rau màu và cây sơn tra, thị trường tiêu thụ không ổn định nên thu nhập thấp. Xã chưa có bãi rác tập trung và chưa có hệ thống cấp nước sinh hoạt qua xử lý...

Ông Dương Xuân Nam, Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Chiến, cho biết: Xã đã xây dựng kế hoạch và lộ trình cụ thể từng năm nhằm hoàn thành các tiêu chí chưa đạt, đồng thời xây dựng bản Nà Tâu và Đông Xuông trở thành bản nông thôn mới nâng cao. Trên cơ sở đó, xã đã đề ra các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể, tập trung hoàn thiện các tiêu chí khó như thu nhập, xây dựng hạ tầng thủy lợi, môi trường, giáo dục và đào tạo… Chú trọng công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức, phát huy vai trò chủ thể của người dân trong thực hiện xây dựng nông thôn mới.

Đối với tiêu chí thu nhập, xã tiếp tục tạo điều kiện để người dân tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi, vốn vay giải quyết việc làm để phát triển sản xuất. Đồng thời rà soát những diện tích thiếu nước tưới để chuyển đổi sang trồng các loại cây ngắn ngày có giá trị kinh tế cao hơn. Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng phát triển nông nghiệp sạch, ứng dụng công nghệ cao. Toàn xã hiện đang duy trì canh tác gần 2.000 ha cây trồng; trồng hơn 700 ha rau màu; 13 ha rau ứng dụng công nghệ cao và trên 2.680 ha cây ăn quả. Cùng với đó, xã cũng tập trung phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm, nhất là phát triển nuôi vịt cổ xanh bản địa Ngọc Chiến; phát triển kinh tế lâm nghiệp gắn với trồng dược liệu, trồng sâm và nuôi cá hồi tại bản Nậm Nghẹp...

Khai thác lợi thế khí hậu mát mẻ quanh năm, có suối khoáng nóng tự nhiên, cảnh quan hùng vĩ, xã Ngọc Chiến tập trung phát triển du lịch cộng đồng, trải nghiệm, tuyên truyền, vận động nhân dân nâng cấp các điểm du lịch tâm linh; cải tạo cảnh quan độc đáo, hấp dẫn; chú trọng bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống để thu hút du khách. Nâng cấp, xây dựng các homestay, cơ sở lưu trú và nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch để đáp ứng nhu cầu du lịch trải nghiệm của du khách, góp phần nâng cao thu nhập cho nhân dân.

Thực hiện tiêu chí môi trường, xã đã vận động các hộ chỉnh trang nhà ở, tường rào, cổng ngõ; xây dựng công trình vệ sinh, chuồng trại chăn nuôi hợp vệ sinh; làm việc với Công ty cổ phần Môi trường và Dịch vụ đô thị Sơn La Chi nhánh khu vực Mường La để triển khai thu gom, vận chuyển rác thải trên địa bàn từ tháng 5/2026. Tuyên truyền nhân dân sử dụng hiệu quả lò đốt rác mini tại gia đình, thực hiện phân loại rác thải hữu cơ và vô cơ... xây dựng môi trường sống xanh, sạch, đẹp.

Với sự quyết tâm của cấp ủy chính quyền cùng sự đồng thuận của nhân dân, Ngọc Chiến đang từng bước hoàn thiện các chỉ tiêu còn thiếu, hướng tới mục tiêu xây dựng xã nông thôn mới nâng cao gắn với  phát triển du lịch bền vững vào năm 2030.