Theo Bộ tiêu chí xã nông thôn mới tỉnh Sơn La giai đoạn 2021-2025, tiêu chí thu nhập được lượng hóa bằng mức thu nhập bình quân đầu người, quy định tăng dần qua từng năm. Cụ thể, năm 2023 đạt 42 triệu đồng/người/năm; năm 2024 đạt 45 triệu đồng; năm 2025 đạt 48 triệu đồng. Đối với xã nông thôn mới nâng cao, chỉ tiêu thu nhập lần lượt là 51 triệu đồng năm 2023, 55 triệu đồng năm 2024 và 59 triệu đồng/người/năm 2025. Các mốc vừa là thước đo kết quả phát triển kinh tế nông thôn, vừa đặt ra áp lực lớn đối với các địa phương miền núi còn nhiều khó khăn như Sơn La.

Sau sáp nhập, tiêu chí thu nhập gặp nhiều thách thức do các xã được hình thành từ những địa bàn có mức phát triển không đồng đều, chênh lệch rõ về hạ tầng, trình độ sản xuất và thu nhập giữa các bản, tiểu khu. Trong khi một số khu vực đã hình thành vùng sản xuất hàng hóa, liên kết theo chuỗi giá trị, thì nhiều xã vùng cao, biên giới sản xuất manh mún, phụ thuộc điều kiện tự nhiên, đòi hỏi cấp ủy, chính quyền các cấp phải có cách làm linh hoạt, tập trung hỗ trợ vùng khó khăn, từng bước thu hẹp khoảng cách thu nhập.

Xã Yên Sơn là một trong những địa phương đang nỗ lực tháo gỡ “bài toán” thu nhập sau sáp nhập. Xã thành lập trên cơ sở hợp nhất xã Chiềng On và xã Yên Sơn cũ. Trong đó, xã Yên Sơn cũ đã đạt chuẩn nông thôn mới năm 2024, còn Chiềng On là xã biên giới, xuất phát điểm thấp, tỷ lệ hộ nghèo cao. Ngay sau Đại hội Đảng bộ xã, Đảng ủy đã xây dựng chương trình hành động cụ thể, xác định ba khâu đột phá gồm: Phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với chế biến, tiêu thụ sản phẩm; đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách hành chính phục vụ người dân và doanh nghiệp; phát huy nội lực, khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường trong giảm nghèo. Mỗi cán bộ, đảng viên được phân công phụ trách, giúp đỡ một số hộ nghèo, qua đó lan tỏa tinh thần “dân giúp dân”, “đảng viên giúp dân thoát nghèo”.

Ông Lò Thế Thi, Chủ tịch UBND xã Yên Sơn, cho biết: Nâng cao thu nhập, giảm nghèo không chỉ là nhiệm vụ, còn là cam kết chính trị của Đảng bộ, chính quyền đối với nhân dân. Với định hướng đó, xã triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp, trọng tâm là phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với tiêu thụ sản phẩm. Hiện nay, xã có hơn 2.100 ha đất sản xuất nông nghiệp, trong đó 703 ha cây ăn quả; gần 900 ha ngô, 81 ha lúa, cùng diện tích trồng cỏ chăn nuôi và cây công nghiệp ngắn ngày. Nhiều bản mạnh dạn chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang trồng cây ăn quả, kết hợp chăn nuôi, nuôi cá, trồng rau an toàn, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.

Cùng với phát triển sản xuất, xã Yên Sơn phát huy hiệu quả vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong việc ủy thác cho vay vốn ưu đãi, đến nay, tổng dư nợ các chương trình tín dụng chính sách trên địa bàn hơn 160 tỷ đồng, giúp hàng trăm hộ dân có thêm nguồn lực phát triển kinh tế, từng bước thoát nghèo bền vững.

Tại xã Mai Sơn, sau sáp nhập, dân số toàn xã hơn 52.300 người, trở thành địa phương đông dân nhất tỉnh. Mai Sơn đã hình thành vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn với gần 1.300 ha mía và gần 5.000 ha cây ăn quả có giá trị kinh tế cao như na, dâu tây, xoài, nhãn; 39 HTX nông nghiệp hoạt động hiệu quả. Ông Nguyễn Anh Thu, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết: Nâng cao thu nhập cho người dân, xã tập trung tuyên truyền, vận động phát triển cây ăn quả theo hướng chuyên canh, ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ; gắn sản xuất với phát triển HTX, xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ và xuất khẩu. Đồng thời, hình thành các mô hình nông nghiệp xanh, sạch gắn với phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm.

Thực hiện chủ trương sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, hiện nay, toàn tỉnh còn 67 xã nông thôn. Nhiệm kỳ 2026-2030, tỉnh Sơn La phấn đấu có 36 xã đạt chuẩn nông thôn mới. Ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Tỉnh xác định tiếp tục tập trung phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ cao trong nông, lâm nghiệp và thủy sản; xây dựng, nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả; phát triển thương hiệu các sản phẩm nông nghiệp thế mạnh; mở rộng liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm; chú trọng đào tạo nghề, tạo việc làm cho lao động nông thôn.

Tập trung phát triển sản xuất hàng hóa, mở rộng liên kết, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và phát huy vai trò chủ thể của người dân, sẽ là nền tảng để Sơn La xây dựng nông thôn mới theo hướng thực chất, ổn định và bền vững trong giai đoạn tới.