Xã biên giới Phiêng Pằn được sáp nhập từ hai xã Chiềng Lương và Phiêng Pằn cũ. Sau sáp nhập, cấp ủy, chính quyền xã đã rà soát toàn bộ các tiêu chí nông thôn mới (NTM), xây dựng kế hoạch thực hiện phù hợp với điều kiện địa bàn mới. Tạo phong trào thi đua trong xây dựng NTM ở các bản, cùng với các giải pháp đồng bộ, xã đã đẩy mạnh tuyên truyền tới cán bộ, đảng viên và nhân dân; phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ đảng viên, người có uy tín trong cộng đồng, tạo sự đồng thuận và lan tỏa trong nhân dân.

Ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Phiêng Pằn, cho biết: Địa bàn rộng, nhiều bản xa trung tâm nên việc đầu tư hạ tầng gặp không ít khó khăn. Thực hiện chương trình xây dựng NTM, chúng tôi xác định những tiêu chí dễ làm trước, ưu tiên huy động sức dân cho các phần việc thiết thực như: Làm đường giao thông, cổng bản, hệ thống chiếu sáng... Đặc biệt, tiêu chí thu nhập được coi là then chốt, tạo động lực thúc đẩy các tiêu chí khác.

Giai đoạn 2022 đến tháng 7/2025, xã Phiêng Pằn có 170 hộ tự nguyện hiến gần 30.000 m² đất để mở rộng, xây mới các tuyến đường giao thông. Từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xã tiếp tục vận động 60 hộ hiến hơn 5.000 m² đất phục vụ mở đường tại các bản. Tại bản Mờn 1, tuyến đường trục chính dài 1,3 km trước đây nhỏ hẹp, đi lại khó khăn, nhất là vào mùa mưa, sau khi được tuyên truyền, vận động, hầu hết người dân đều đã tham gia đóng góp tiền của, công sức để làm các công trình.. Anh Quàng Văn Thanh, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Mờn 1, thông tin: Ngoài góp công, 38 hộ dân trong bản đã tự nguyện hiến hơn 3.000 m² đất ruộng, ao, đất sản xuất; đồng thời đóng góp 126 triệu đồng thuê máy san ủi, mở rộng tuyến đường nội bản lên 8m, đáp ứng nhu cầu đi lại, vận chuyển hàng hóa của nhân dân.

Không chỉ ở Phiêng Pằn, tại xã Yên Sơn, xây dựng nông thôn mới được triển khai theo hướng lấy người dân làm trung tâm, trong đó tiêu chí thu nhập được xác định là trọng tâm xuyên suốt. Ông Lò Thế Thi, Chủ tịch UBND xã Yên Sơn, cho biết: Cùng với huy động nguồn lực đầu tư hạ tầng, xã tập trung chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện địa phương; khuyến khích người dân phát triển kinh tế hộ, kinh tế hợp tác, từng bước nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp. Người dân được trực tiếp tham gia bàn bạc, giám sát nên các khoản đầu tư đều công khai, minh bạch, phục vụ đúng nhu cầu cộng đồng; việc người dân vào cuộc và người dân hưởng lợi từ chính thành quả của mình ngày một nhiều hơn.

Theo đó, phát huy thế mạnh nông nghiệp và chăn nuôi, xã Yên Sơn đã hình thành 5 HTX nông nghiệp, duy trì sản xuất ổn định trên hơn 2.100 ha cây trồng, trong đó trên 700 ha cây ăn quả, sản lượng đạt trên 5.000 tấn/năm; chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản phát triển theo hướng hàng hóa. Giá trị bình quân đạt 22 triệu đồng/ha đất canh tác/năm, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống nhân dân.

Không chỉ ở xã Phiêng Pằn hay Yên Sơn, tại các địa phương trong tỉnh, vai trò chủ thể của người dân được thể hiện rõ nét thông qua những việc làm cụ thể, thiết thực. Nhiệm kỳ 2020-2025, đã có hàng chục nghìn hộ nông dân tự nguyện hiến đất, đóng góp 116.992 ngày công lao động, tham gia làm mới, sửa chữa, bê tông hóa đường giao thông nông thôn và kênh mương nội đồng. Cùng với đó, đã xây dựng 196 mô hình bảo vệ môi trường, tiêu biểu như: “Sạch nhà, sạch ngõ, sạch chuồng trại”, “Nói không với túi nilon và rác thải nhựa”, “Ngày chủ nhật xanh - sạch - đẹp”. Toàn tỉnh đã hình thành 18.532 mô hình liên gia, dòng họ tự quản bảo vệ môi trường; các tuyến đường tự quản, mô hình “5 không, 3 sạch”. Trên 50% cảnh quan đường làng, ngõ xóm, cổng ngõ, tường rào của các hộ gia đình được cải tạo, góp phần nâng cao chất lượng sống và diện mạo nông thôn.

Trao đổi về định hướng xây dựng NTM trong giai đoạn tới, ông Phùng Kim Sơn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, thông tin: Ngày 29/12/2025, Phó Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030, gồm 10 tiêu chí, 47 chỉ tiêu, được phân theo 3 nhóm xã nhằm phù hợp với việc sắp xếp đơn vị hành chính và trình độ phát triển của từng địa phương. Điểm cốt lõi của bộ tiêu chí mới là chuyển mạnh từ tư duy “Nhà nước làm” sang “Nhà nước và Nhân dân cùng làm”, trong đó người dân giữ vai trò quyết định. Các tiêu chí được lựa chọn và triển khai không chỉ dựa trên khả năng đầu tư, mà xuất phát từ nhu cầu thực tế của cộng đồng dân cư, gắn trực tiếp với nâng cao thu nhập, cải thiện môi trường sống và giữ gìn bản sắc văn hóa.

Trên cơ sở đó, tỉnh Sơn La tiếp tục duy trì, nâng cao chất lượng các xã đã đạt chuẩn NTM; đồng thời tập trung xây dựng NTM ở cấp thôn, bản theo hướng linh hoạt, phù hợp từng vùng, từng đối tượng, để người dân trực tiếp bàn, trực tiếp làm và trực tiếp thụ hưởng thành quả. Quan điểm xuyên suốt của tỉnh là lấy người dân làm trung tâm, không chạy theo thành tích, chú trọng chất lượng, tính bền vững và sự hài lòng của nhân dân. Các tiêu chí được lựa chọn thực hiện theo thứ tự ưu tiên, gắn trực tiếp với nâng cao thu nhập, cải thiện môi trường sống và giữ gìn bản sắc văn hóa.

Khi người dân thực sự được phát huy vai trò chủ thể, xây dựng nông thôn mới không còn là nhiệm vụ mang tính phong trào, mà trở thành động lực phát triển bền vững từ mỗi cộng đồng dân cư. Sự chung tay, đồng lòng của nhân dân chính là nền tảng vững chắc để Sơn La từng bước xây dựng nông thôn mới ngày càng văn minh, giàu bản sắc và phát triển bền vững.