Trước những thập niên 90 của thế kỷ trước, nhắc đến Co Mạ, ai cũng nghĩ ngay đến nơi "thủ phủ" của cây thuốc phiện. Thời điểm đó số người nghiện thuốc phiện rất nhiều. Không chỉ người già mà nhiều thanh niên cũng nghiện thuốc phiện. Cùng với đó, các hủ tục lạc hậu trong việc cưới, việc tang, cái đói, cái nghèo đeo cứ bám lấy cuộc sống người dân nơi đât. Giờ đây, Co Mạ đã khác rồi, cây thuốc phiện bị triệt phá, nhiều đề án phát triển kinh tế của nhà nước được đầu tư, hỗ trợ đã giúp bà con nơi đây xây dựng cuộc ngày càng khởi sắc.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã Co Mạ hiện có 33 bản, với 2.896 hộ, trên 14.700 nhân khẩu, trong đó, đồng bào dân tộc Mông chiếm trên 91%. Việc sáp nhập đã giúp xã Co Mạ mở rộng không gian phát triển, tối ưu hóa nguồn lực và thu hút đầu tư. Đây cũng là thời cơ để xã tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhân dân.

Đến với vùng cao mới cảm nhận được hết những đổi thay trên mỗi bản làng. Ông Và Sái Di, bản Co Mạ năm nay đã 80 tuổi, sinh ra và lớn lên ở đây, chứng kiến những đổi thay của đời sống của nhân, ông phấn khởi chia sẻ: Được tỉnh quan tâm đầu tư làm đường, kéo điện lưới và mở lớp học cho con em tại bản; hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi, giúp bà con phát triển kinh tế. Nhân dân ai cũng phấn khởi làm ăn nên cuộc sống ngày càng ấm no.

Cách trung tâm xã Co Mạ khoảng 30km, chúng tôi về bản Tinh Lá - bản có 105 hộ đều là đồng bào dân tộc Mông sinh sống. Ông Và A Vừ, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Tinh La, chia sẻ: Thực hiện chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi phù hợp, từ đầu năm đến nay, bà con trong bản đã chuyển đổi diện tích đất nương kém hiệu quả sang trồng 17ha cây cà phê. Cùng với đó, bà con duy trì 15ha ruộng nước, 138ha ngô, phát triển đàn gia súc, gia cầm trên 3.000 con. Nhờ đó, cuộc sống của bà con đã thay đổi rất nhiều, không còn tình trạng đói giáp hạt.

Những đổi thay ở Co Mạ, chính là sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền trong cụ thể hóa các nghị quyết của Đảng sát với thực tiễn. Phát huy tiềm năng, lợi thế của địa phương, tại Đại hội Đảng bộ xã Co Mạ lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030 đã đặt ra nhiệm vụ, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và vật nuôi; nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp thông qua việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất, phát triển cây trồng và vật nuôi có giá trị kinh tế cao theo hướng hàng hóa, sản phẩm OCOP là một trong những khâu đột phá để tập trung triển khai.

Trực tiếp đi cơ sở nắm bắt tình hình chuyển đổi cây trồng trên địa bàn, đồng chí Nguyễn Ngọc Tân, Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ xã Co Mạ, thông tin: Triển khai hiệu quả khâu đột phá trong phát triển nông nghiệp, Đảng uỷ xã tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền, cụ thể hóa khâu đột phá bằng các nghị quyết chuyên đề, kế hoạch hằng năm; phân công trách nhiệm rõ ràng, gắn kết quả thực hiện với đánh giá cán bộ, tổ chức đảng; tăng cường kiểm tra, giám sát trong quá trình thực hiện. Vận động nhân dân đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất; xác định rõ sản phẩm chủ lực theo từng bản, từng tiểu vùng, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng, vật nuôi gắn với xoá đói, giảm nghèo bền vững cho người dân..

Trên mảnh đất vùng cao này, nhiều cây trồng mới đã mang lại hiệu quả như cây sơn tra, cà phê, lúa nước hay những cây ăn quả trên đất dốc là chanh leo, xoài, nhãn đang bám rễ, vươn mình trên mảnh đất vùng cao hứa hẹn mang lại cuộc sống tốt hơn cho người dân nơi đây. Cùng với đó, người dân tích cực đổi mới tập quán sản xuất, áp dụng khoa học kỹ thuật, thâm canh tăng vụ, xây dựng bản làng no ấm.  Hiện nay, hằng năm nhân dân trong xã đã gieo trồng 3.378 ha cây lương thực có hạt, sản lượng đạt 8.690 tấn. Chăm sóc tốt hơn 280 ha cây sơn tra và cây ăn quả các loại, phát triển gần 450 ha cây cà phê, trong đó, 30 ha đã cho thu hoạch, gần 160 ha cây dong giềng...

Nổi bật, trong năm 2025, xã Co Mạ đã vận động nhân dân triển khai trồng một số loại nông sản như: 5 ha khoai sọ cho sản lượng đạt 54 tấn cùng với 6 ha củ sâm đất, sản lượng đạt 84 tấn. Qua đánh giá ban đầu, chất lượng khoai sọ và sâm đất ở mức tốt, góp phần đa dạng hóa nông sản của địa phương và tăng thu nhập cho nhân dân trong những năm tới. Bên cạnh đó, chăn nuôi đại gia súc phát triển theo hướng nuôi nhốt tập trung gắn với trồng cỏ làm thức ăn. Đàn gia súc được chăm sóc, chủ động phòng chống rét, dịch bệnh nên phát triển ổn định. Cả xã hiện có trên 53.000 con gia súc, gia cầm mang lại thu nhập đáng kể cho người dân nơi đây.

Co Mạ đang từng ngày thay đổi, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn thách thức khi hộ nghèo còn chiếm tới 39,2%. Chúng tôi tin rằng với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, sự nỗ lực của cấp ủy, chính quyền địa phương, cùng sự quyết tâm vươn lên của người dân, vùng cao Co Mạ sẽ ngày càng đổi mới, no ấm và giàu đẹp hơn.