Lịch sử hào hùng

Những ngày tháng 10, chúng tôi về thăm Di tích lịch sử Cây Me, tại tiểu khu 6, thị trấn Hát Lót, huyện Mai Sơn cũ trước đây, nay là xã Mai Sơn. Nơi đây, 79 năm về trước, sau Cách mạng Tháng Tám 1945, yêu cầu cấp bách đặt ra là phải xây dựng tổ chức Đảng để lãnh đạo phong trào cách mạng địa phương. Thực hiện Nghị quyết Hội nghị cán bộ Trung ương tháng 8/1946, các cán bộ Việt Minh, tự vệ và thanh niên yêu nước được lựa chọn, bồi dưỡng để phát triển Đảng. Tháng 10/1946, tại ngôi nhà sàn nhỏ bên gốc cây me cổ thụ, Chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Sơn La được thành lập với 8 đảng viên, do đồng chí Trần Quyết làm Bí thư. Sự kiện này đánh dấu bước trưởng thành về tổ chức phong trào cách mạng, mở ra thời kỳ có Đảng lãnh đạo trực tiếp và thống nhất. 

Di tích Cây Me, được UBND tỉnh công nhận xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh năm 2005. Cây Me hàng trăm tuổi hôm nay vẫn sừng sững tựa bên triền núi đá, trước mặt là dòng suối Nậm Pàn. Đây không chỉ là nơi lưu giữ ký ức cách mạng, mà còn là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ hôm nay.

Nếu Cây me là nơi khởi đầu tổ chức Đảng, thì Mường Chanh là căn cứ cách mạng kiên trung trong tiến trình giải phóng Sơn La. Từ năm 1943, thực hiện chỉ đạo của Chi bộ nhà ngục Sơn La, đồng chí Chu Văn Thịnh được giao nhiệm vụ tìm địa bàn xây dựng cơ sở cách mạng. Ông chọn xã Mường Chanh (châu Mai Sơn), vùng đất hiểm trở, đồng bào các dân tộc đoàn kết, sẵn sàng ủng hộ cách mạng. Tại đây, Tổ Thanh niên cứu quốc Mường Chanh được thành lập gồm 12 hội viên, hoạt động bí mật nhưng hiệu quả, vận động nhân dân nuôi giấu cán bộ, phát triển phong trào Việt Minh.

Từ căn cứ Mường Chanh, phong trào cách mạng lan rộng khắp Mai Sơn. Trong Chiến dịch Tây Bắc năm 1952, quân và dân Mai Sơn kiên cường chiến đấu, góp phần giải phóng Nà Sản, căn cứ quân sự quan trọng của Pháp ở Tây Bắc. Ngày 10/8/1953, Mai Sơn hoàn toàn giải phóng, ghi dấu thắng lợi lớn của phong trào cách mạng địa phương, mở ra bước ngoặt lịch sử cho phong trào cách mạng Sơn La.

Sau giải phóng, Mai Sơn củng cố chính quyền, tham gia kháng chiến chống Pháp, góp phần quan trọng vào Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ 1954. Trong giai đoạn này, địa danh Ngã ba Cò Nòi trở thành “bản hùng ca lịch sử”, là nút giao thông quan trọng trên tuyến vận tải hậu phương miền Bắc. Bước vào kháng chiến chống Mỹ, cùng với sự ra đời của Nông trường Tô Hiệu và Nông trường Chiềng Sung, Mai Sơn vừa phát triển sản xuất, vừa là hậu phương vững chắc, chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam và nước bạn Lào.

Từ Cây me, nơi khởi đầu tổ chức Đảng đến Mường Chanh, căn cứ cách mạng kiên trung, Mai Sơn trở thành cái nôi phong trào cách mạng Sơn La, biểu tượng lòng yêu nước và tinh thần đoàn kết các dân tộc, hun đúc niềm tự hào cho các thế hệ hôm nay tiếp bước xây dựng quê hương.

Bứt phá trong thời kỳ đổi mới

Đất nước thống nhất, Mai Sơn là địa phương luôn đi đầu trong thực hiện các phong trào thi đua lao động sản xuất, phát triển kinh tế, nhất là thực hiện đường lối đổi mới, Mai Sơn có nhiều bứt phá mạnh mẽ, phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trở thành vùng kinh tế trọng điểm của tỉnh. Cùng với các nông trường lớn, như Tô Hiệu, Chiềng Sung, các nhà máy chế biến gắn với vùng nguyên liệu được thành lập và thúc đẩy phát triển cho cả vùng.

Tiêu biểu, Công ty cổ phần Nông nghiệp Chiềng Sung cũng trở thành điểm sáng trong phát triển vùng nguyên liệu. Doanh nghiệp xây dựng hơn 500 ha ngô giống, liên kết chặt chẽ với nông dân từ khâu kỹ thuật đến tiêu thụ sản phẩm. Năm 2024, phối hợp với Tập đoàn Giống cây trồng Việt Nam và Công ty TNHH Bioseed Việt Nam triển khai 4 loại ngô giống mới, sản lượng đạt khoảng 1.300 tấn, giúp nhiều hộ dân có thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm.

Công ty cổ phần Mía đường Sơn La với vùng nguyên liệu rộng lớn và nhiều chính sách hỗ trợ nông dân. Ông Trần Ngọc Hiếu, Tổng Giám đốc Công ty, chia sẻ: Công ty đã đầu tư hàng chục tỷ đồng cung cấp giống, phân bón, hỗ trợ làm đường vận chuyển mía nguyên liệu; cho nông dân vay vốn sản xuất, sửa chữa nhà ở; xây dựng hệ thống khuyến nông hướng dẫn bà con kỹ thuật canh tác, thu hoạch và tận dụng phụ phẩm phát triển chăn nuôi. Đến nay, vùng nguyên liệu mía đạt hơn 10.100 ha, bảo đảm nguồn cung ổn định cho nhà máy, tạo sinh kế bền vững cho hàng nghìn hộ dân.

Mai Sơn đã xây dựng được vùng cây ăn quả công nghệ cao 5.400 ha; trên 2.700 ha cây ăn quả theo hướng hữu cơ; 1.217 ha cây ăn quả được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu. Giá trị sản phẩm trên 1 ha đất canh tác ứng dụng công nghệ cao đạt trung bình 231 triệu đồng/năm. Ngoài ra, Mai Sơn phát triển các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ cà phê, mía, ngô giống, sắn, ngô ngọt, đậu tương, rau... gắn với các nhà máy chế biến, với tổng diện tích liên kết sản xuất đạt 8.622 ha; duy trì và phát triển 47 chuỗi cung ứng thực phẩm nông sản, thủy sản an toàn, tổng diện tích gần 2.400 ha.

Song song với phát triển vùng nguyên liệu, Mai Sơn chú trọng thu hút đầu tư công nghiệp chế biến. Từ năm 2020 đến nay, đã thu hút 38 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 6.700 tỷ đồng; đưa vào hoạt động 5 nhà máy và 1 dây chuyền chế biến trà Cascara. Ngành công nghiệp chế biến nông sản đang chuyển biến mạnh mẽ theo hướng hiện đại, chuyên môn hóa, từ chế biến thô sang chế biến sâu, góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản địa phương, đồng thời tạo nền tảng khẳng định thương hiệu trên thị trường trong nước và quốc tế.

Kế thừa thành quả, hướng tới phát triển bền vững

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, 22 xã, thị trấn của huyện Mai Sơn (cũ) sắp xếp còn 8 xã: Chiềng Mung, Mai Sơn, Mường Chanh, Chiềng Mai, Phiêng Cằm, Tà Hộc, Chiềng Sung, Phiêng Pằn. Trên cơ sở rà soát, đánh giá tiềm năng, lợi thế của địa phương, các xã đề ra các khâu đột phá trong phát triển kinh tế.

Xã Mai Sơn, sáp nhập từ thị trấn Hát Lót và các xã Hát Lót, Cò Nòi, tiếp tục phát huy lợi thế trung tâm kinh tế, thương mại, kết nối các vùng phụ cận. Đồng chí Trần Đắc Thắng, Bí thư Đảng ủy xã, cho biết: Kế thừa kết quả của huyện cũ, xã tiếp tục khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế vị trí địa lý, hạ tầng, phát triển nông nghiệp công nghệ cao; phấn đấu tốc độ tăng tổng thu ngân sách nhà nước bình quân hằng năm đạt 10%; thu nhập bình quân đầu người đến năm 2030 tăng 35% so với năm 2025.

Nằm dọc trục Quốc lộ 6, xã Chiềng Mung có lợi thế địa hình bằng phẳng, trải dài trên cao nguyên Nà Sản, đất đai màu mỡ, khí hậu thuận lợi. Đây là địa bàn trọng điểm phát triển công nghiệp, với Khu công nghiệp Mai Sơn đang tiếp tục được đầu tư hoàn thiện. Việc nâng cấp, cải tạo sân bay Nà Sản được Thủ tướng Chính phủ đồng ý đầu tư, mang lại hiệu quả nhiều mặt, giúp kết nối Sơn La và vùng Tây Bắc với các địa phương trong cả nước, tạo động lực phát triển kinh tế cho Chiềng Mung.

Đồng chí Nguyễn Anh Bình, Bí thư Đảng ủy xã, thông tin: Nhiệm kỳ 2025-2030, Đảng bộ xã đề ra 24 chỉ tiêu chủ yếu trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội, môi trường và xây dựng Đảng. Trọng tâm là phát triển sản xuất theo chuỗi liên kết; thu hút đầu tư công nghiệp chế biến nông sản; nâng cao chất lượng giáo dục, y tế; xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh; bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.

Các xã mới được thành lập đang khai thác lợi thế riêng: Phiêng Cằm tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ cao, hữu cơ gắn với bản sắc văn hóa; Mường Chanh phát triển nông nghiệp hàng hóa, nâng cao tiêu chuẩn nông thôn mới; Chiềng Sung, Tà Hộc đẩy mạnh kinh tế tuần hoàn theo chuỗi giá trị; Phiêng Pằn chuyển đổi cơ cấu kinh tế mạnh mẽ...

Từ truyền thống cách mạng kiên cường, các xã sau sáp nhập khu vực Mai Sơn đang khẳng định vị thế là vùng kinh tế động lực của tỉnh. Bứt phá từ nông nghiệp hàng hóa, phát triển công nghiệp chế biến và mở hướng đi mới trong du lịch, Mai Sơn hứa hẹn trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế, góp phần đưa Sơn La phát triển nhanh, bền vững.