Đến bản Khiêu Ban, xã Quỳnh Nhai, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng trước những vườn cà phê xanh mướt phủ các triền đồi. Không muốn phụ thuộc mãi vào cây sắn, cây ngô, nhiều năm trước, đồng bào Mông nơi đây đã đưa cà phê về trồng thay thế và nỗ lực chăm sóc, học hỏi kỹ thuật, từng bước mở rộng diện tích. Những năm gần đây, giá quả cà phê tăng cao, mang lại nguồn thu nhập không nhỏ cho bà con, làm thay đổi cuộc sống của nhiều hộ dân nơi đây.

Ông Thào A Dia, Bí thư Chi bộ bản Khiêu Ban, phấn khởi nói: Bản hiện có 157 hộ, thì có 140 hộ trồng cà phê với tổng diện tích hơn 120 ha đang cho thu hoạch. Năm 2025, cà phê vừa được mùa, vừa được giá nên bà con rất phấn khởi. Nhiều hộ trồng từ 3-4 ha cà phê, doanh thu từ 500-700 triệu đồng, tiêu biểu như hộ ông Thào Nhìa Của, Thào Vả Kia, Sùng Chử Vừ, Mùa Thị Nhìa… Chúng tôi mong giá cà phê tiếp tục ổn định, đầu ra dễ dàng để bà con yên tâm canh tác, gắn bó với cây trồng này.

Xã Quỳnh Nhai hiện có hơn 433 ha cà phê, tập trung chủ yếu ở bản Khiêu Ban và Lỷ Sản. Sản lượng cà phê nhân của xã năm 2025 đạt 387,8 tấn, mang lại thu nhập đáng kể cho nhân dân. Xã hiện đang triển khai rà soát diện tích trồng cà phê trên địa bàn theo Kế hoạch của UBND tỉnh về rà soát cà phê trên đất lâm nghiệp và xây dựng dữ liệu vùng trồng truy xuất nguồn gốc theo Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Ông Tòng Xuân Trường, Phó Chủ tịch UBND xã Quỳnh Nhai, chia sẻ: Trên thực tế rà soát hiện trạng, có hơn 1.800 hộ dân trên địa bàn xã tiếp tục đăng ký nhu cầu chuyển đổi đất nông nghiệp kém hiệu quả sang trồng cây cà phê với tổng diện tích hơn 1.509 ha. Định hướng của xã là không mở rộng tràn lan mà phát triển gắn liền với quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất để nâng cao chất lượng cà phê, nâng cao giá trị kinh tế cây trồng, tạo động lực cho sự phát triển của địa phương.

Còn tại xã Mường Sại, cây cà phê đã được bà con đưa về trồng từ hơn 10 năm trước. Đến nay, toàn xã có hơn 400 ha cà phê, trong đó khoảng 50% diện tích đã cho thu hoạch. Xã tiếp tục rà soát, đánh giá toàn bộ diện tích đất nông nghiệp để xây dựng kế hoạch chuyển đổi sản xuất, đưa cà phê vào thay thế diện tích cây trồng kém hiệu quả.

Ông Lò Minh Hiếu, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Sại, cho biết: Qua khảo sát nhu cầu thực tế của người dân, toàn xã có nhu cầu đăng ký trồng mới khoảng 700 ha cà phê trong giai đoạn từ nay đến năm 2030. Định hướng trọng tâm của xã trong thời gian tới là tập trung tuyên truyền, vận động bà con tiếp tục duy trì hiệu quả diện tích hiện có, chuyển đổi diện tích đất trồng sắn sang cà phê phù hợp theo chủ trương, kế hoạch chung.

Cùng với xã Quỳnh Nhai, Mường Sại, cà phê đã được mở rộng trồng tại nhiều địa phương khác có điều kiện khí hậu, đất đai phù hợp. Việc quy hoạch vùng trồng cà phê được các địa phương thực hiện nghiêm ngặt, không xâm phạm vào diện tích rừng tự nhiên, rừng phòng hộ ven hồ, áp dụng mô hình trồng cà phê xen cây ăn quả để tăng độ che phủ, chống xói mòn đất.

Với định hướng rõ ràng, kế hoạch cụ thể cùng sự đồng hành của chính quyền địa phương và các ngành chức năng, cây cà phê tại vùng lòng hồ Quỳnh Nhai sẽ tiếp tục được phát triển theo hướng bền vững, góp phần cùng các địa phương khẳng định và nâng tầm thương hiệu cà phê Arabica Sơn La, khai thác tối đa tiềm năng sinh thái ven hồ, mang lại cuộc sống ấm no cho bà con các dân tộc nơi đây.