Trong giai đoạn 2021-2025, mặc dù chịu ảnh hưởng từ dịch bệnh và thiên tai, tỉnh ta vẫn đạt được những dấu ấn lớn với thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số tăng gấp 2 lần so với năm 2020. Công tác giảm nghèo ghi nhận kết quả tích cực, tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 3,11%/năm, vượt chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV (mục tiêu là 3%/năm); tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm xuống còn 9,37%. Tại các xã đặc biệt khó khăn, bình quân mỗi năm giảm trên 4% số hộ nghèo và hộ cận nghèo.

Để đạt được mức tăng thu nhập gấp 2 lần, tỉnh đã giải ngân nguồn vốn lớn từ Chương trình mục tiêu quốc gia. Tổng vốn kế hoạch 2021-2025 được giao hơn 5,8 nghìn tỷ đồng. Kết quả giải ngân, tính đến ngày 7/4/2026 đã giải ngân hơn 4.6 nghìn tỷ đồng, đạt 79,98% vốn giao. Điển hình, tại các xã: Tường Hạ có gần 800 hộ, Yên Sơn gần 200 hộ và Mường Khiêng 120 hộ được thụ hưởng trực tiếp các dự án chăn nuôi và cây ăn quả để cải thiện thu nhập.

Sự thay đổi về thu nhập và đời sống còn được chứng minh qua việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế và thoát nghèo tại các huyện, xã cũ trong giai đoạn 2021-2025, cụ thể: Cấp huyện, có 4 huyện Mường La, Bắc Yên, Vân Hồ và Thuận Châu cũ đã thoát nghèo. Trong đó, huyện Thuận Châu cũ đã đủ điều kiện thoát nghèo theo quy định mới.

Ông Nguyễn Đắc Lực, Bí thư xã Thuận Châu, thông tin: Công tác giảm nghèo bền vững là nội dung quan trọng trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Giai đoạn 2021-2025, nguồn vốn giao thực hiện các tiểu dự án, dự án thuộc chương trình cho địa phương trên 422 tỷ 763 triệu đồng. Huyện Thuận Châu cũ đã đầu tư xây dựng 10 công trình đường giao thông, 2 công trình nhà lớp học, 5 công trình nước sinh hoạt, 1 công trình điện. Đồng thời, duy tu bảo dưỡng 95 công trình phục vụ dân sinh, sản xuất. Ngoài ra, nguồn vốn còn hỗ trợ gần 1.200 con bò cái nền cho các tổ sản xuất cộng đồng; 1.011 hộ được hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà ở; 20.675 hộ được vay vốn phát triển kinh tế… giúp nhân dân vươn lên phát triển kinh tế.

Hệ thống hạ tầng thiết yếu cũng được đầu tư đồng bộ, tạo đà cho giao thương và phát triển, đến nay,100% xã trong tỉnh đã có đường ô tô đến trung tâm được rải nhựa hoặc bê tông; 99% hộ gia đình được sử dụng điện lưới an toàn; 100% các trường học có học sinh bán trú tại vùng đặc biệt khó khăn đã được đầu tư nhà ở, bếp ăn, công trình vệ sinh; 96,85% bản có nhà văn hóa; các đội văn hóa, văn nghệ (câu lạc bộ) truyền thống hoạt động thường xuyên, có chất lượn… Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt 96,3% dân số toàn tỉnh…

Không chỉ thay đổi diện mạo hạ tầng, tỉnh đang tạo nên một bước đột phá trong việc nâng cao đời sống người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Bằng cách gắn kết chặt chẽ giữa tạo sinh kế bền vững theo chuỗi giá trị và giữ gìn văn hóa.

Giai đoạn 2021-2025, tỉnh đã 17 lớp tập huấn truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể đã được tổ chức cho 1.019 học viên. Những lễ hội truyền thống như Lễ hội Mợi của người Mường hay Lễ Nào Sồng của người Mông không chỉ được tái hiện sinh động, còn trở thành điểm nhấn thu hút du khách, mở ra cơ hội phát triển du lịch cộng đồng. Việc bảo tồn các lễ hội tại các bản làng là cách giữ gìn văn hóa, gắn kết cộng đồng, tạo niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ.

Ngoài ra, tỉnh đã triển khai xây dựng mô hình đời sống văn hóa đồng bào dân tộc Mông tại xã Lóng Luông, huyện Vân Hồ, nay là xã Vân Hồ; mô hình đời sống văn hóa đồng bào dân tộc Thái tại xã Yên Châu; biên soạn, xuất bản 1 bộ sách gồm: “Nét đẹp văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số tỉnh Sơn La:; "Gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc Thái ở Sơn La trong quá trình hội nhập quốc tế”; sách ảnh giới thiệu các mô hình, gương điển hình tiên tiến về phát triển du lịch bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La. Tổ chức Hội thảo xây dựng sản phẩm du lịch vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi... Hoàn thành dự án đầu tư tu bổ, chống xuống cấp đối với Di tích kiến trúc nghệ thuật Tháp Mường Và, xã Sốp Cộp cũ và Di tích quốc gia đặc biệt Khu di tích lịch sử cách mạng Việt Nam-Lào, bản Lao Khô xã Phiêng Khoài, huyện Yên Châu cũ.

Bên cạnh những kết quả đạt được, kết cấu hạ tầng ở một số địa bàn còn thiếu, chưa đồng bộ; chất lượng một số công trình nước sinh hoạt tập trung xuống cấp; giáo dục, y tế ở vùng sâu, vùng xa còn chênh lệch nhiều so với khu vực trung tâm; khả năng tiếp cận, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất của người dân còn hạn chế; một số giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một...

Bước sang giai đoạn mới, Tỉnh ta xác định tiếp tục coi công tác dân tộc là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt; sẽ tập trung nghiên cứu ban hành Nghị quyết chuyên đề mới phù hợp với thực tiễn giai đoạn 2026-2030. Trọng tâm, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực từ các Chương trình mục tiêu quốc gia; khơi dậy ý chí tự lực, tự cường, xóa bỏ tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào hỗ trợ của Nhà nước; đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất hàng hóa theo chuỗi giá trị; tiếp tục đầu tư hạ tầng thiết yếu, chuẩn hóa trường học và củng cố trạm y tế sau sắp xếp đơn vị hành chính..., xây dựng bản làng ngày càng giàu đẹp, văn minh./.