Giữ “sức khỏe” cho đất

Với hơn 85.000 ha cây ăn quả và 33.600 ha cà phê, Sơn La đã hình thành các vùng sản xuất tập trung, từng bước áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật, đầu tư hạ tầng và tăng cường liên kết theo chuỗi giá trị. Từ quản lý sức khỏe cây trồng, phòng trừ dịch hại tổng hợp đến sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học, tưới tiết kiệm và tận dụng phụ phẩm, nhiều giải pháp sản xuất bền vững đang được người dân, hợp tác xã triển khai, góp phần nâng cao chất lượng nông sản, cải thiện độ phì đất, sử dụng hiệu quả tài nguyên và duy trì năng lực sản xuất lâu dài.

Xác định chăm sóc đất là yếu tố quan trọng giúp cây trồng sinh trưởng ổn định, HTX Nông Xanh, xã Vân Hồ thường xuyên kiểm tra, giám sát, trao đổi kinh nghiệm, thống nhất quy trình sản xuất, từ cải tạo đất, sử dụng phân bón, quản lý nước tưới đến phòng trừ sâu bệnh. Các thành viên HTX từng bước chuyển sang sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học, tưới nước theo nhu cầu của cây. Đặc biệt, phụ phẩm sau thu hoạch được tận dụng, ủ cùng chế phẩm vi sinh thành phân hữu cơ, đưa trở lại đồng ruộng. Cách làm này góp phần cải thiện độ tơi xốp, khả năng giữ ẩm của đất, hạn chế rửa trôi dinh dưỡng, đồng thời giảm lượng nước và phân bón sử dụng, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Ông Lưu Tùng Định, Giám đốc HTX Nông Xanh, cho biết: HTX hiện liên kết với hơn 60 hộ dân, sản xuất khoảng 40 ha cây trồng. Việc thay đổi phương thức chăm sóc đất, sử dụng vật tư được HTX triển khai phù hợp với đặc điểm từng loại cây trồng. Nhờ áp dụng đồng bộ các giải pháp, bình quân mỗi ha rau cho thu nhập hơn 300 triệu đồng/vụ sau khi trừ chi phí, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng đất và thu nhập cho người dân.

Sản xuất theo hướng hữu cơ, an toàn cũng đang từng bước mở rộng trên địa bàn tỉnh. Đến nay, Sơn La có gần 2.500 ha sản xuất theo hướng hữu cơ, trong đó gần 300 ha được chứng nhận hữu cơ; gần 6.000 ha cây trồng đạt chứng nhận VietGAP. Có 5 doanh nghiệp, 4 HTX và gần 1.600 hộ tham gia sản xuất, chế biến nông nghiệp hữu cơ; trên 815 ha đang trong quá trình chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ. 

Bà Hoàng Thị Thu Hiền, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số tỉnh, cho biết: Trung tâm lồng ghép các chương trình, dự án khuyến nông để xây dựng mô hình trình diễn; tăng cường tập huấn, hướng dẫn nông dân cải tạo đất, sử dụng phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp. Qua đó, từng bước thay đổi tập quán canh tác, giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế và hướng tới sản xuất bền vững.

Cùng với mở rộng diện tích sản xuất hữu cơ, các nguyên tắc của nông nghiệp tái sinh được đưa vào quá trình sản xuất thông qua quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Nhiều hộ dân, HTX đã chủ động thay đổi phương thức canh tác, chú trọng phục hồi và duy trì sức khỏe đất, qua đó nâng cao chất lượng nông sản, giảm chi phí đầu vào và hướng tới nền nông nghiệp hiệu quả, an toàn, bền vững.

Làm chủ khoa học, công nghệ

Ứng dụng khoa học, công nghệ đang trở thành động lực quan trọng nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản Sơn La. Tỉnh đã công nhận 9 vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao với các sản phẩm chủ lực, như: Chè, bò sữa, cà phê, na, xoài, nhãn, mận hậu; xây dựng 262 chuỗi cung ứng nông sản an toàn; 31 sản phẩm được bảo hộ sở hữu trí tuệ; 218 mã số vùng trồng trên diện tích hơn 2.800 ha và 214 sản phẩm OCOP. Nông sản Sơn La đã có mặt tại 21 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Tại xã Lóng Phiêng, phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm được xác định là một trong những khâu đột phá giai đoạn 2025-2030. Xã đặt mục tiêu đến năm 2030 mở rộng diện tích cây ăn quả lên 2.200 ha, sản lượng đạt 78.000 tấn quả/năm.

Ông Trần Văn Hoàng, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết: Địa phương đang xây dựng vùng cây ăn quả chuyên canh tập trung, đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật trồng, chăm sóc theo chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học công nghệ và vận động các hộ liên kết sản xuất. Hiện toàn xã có 7 HTX nông nghiệp; 303 ha nhãn được công nhận vùng sản xuất ứng dụng công nghệ cao, được cấp mã số vùng trồng. Nhiều hộ có thu nhập từ 300 triệu đồng đến hàng tỷ đồng mỗi năm.

HTX Nông nghiệp hữu cơ Mộc Vân Trang, ở phường Mộc Châu là đơn vị tiêu biểu sản xuất theo chuỗi liên kết, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nâng cao hiệu quả cây trồng, góp phần phát triển kinh tế tập thể, mở hướng làm giàu cho thành viên và người dân. Anh Hà Văn Tiến, Giám đốc HTX, cho biết: HTX có 18 ha trồng rau; trong đó, có 4 ha trồng trong nhà màng, nhà lưới, có hệ thống tưới ẩm tự động tiên tiến, điều chỉnh nhiệt độ phù hợp với các loại cây trồng, như: Cà chua, ớt chuông, cần tây, dâu tây, dưa chuột, su su và một số rau màu khác. Trung bình một năm HTX sản xuất được trên 500 tấn rau, củ, quả các loại, doanh thu đạt trên 10 tỷ đồng; bình quân 1 ha đất cho thu gần 900 triệu đồng. Sau khi trừ các chi phí HTX thu lãi hơn 6 tỷ đồng; thu nhập của thành viên gần 900 triệu đồng/người/năm.

Cùng với đầu tư công nghệ sản xuất, chuyển đổi số đang được đẩy mạnh nhằm minh bạch hóa, chuẩn hóa quy trình và nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc. Tỉnh đã hỗ trợ xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc cho 62 sản phẩm nông nghiệp và 69 sản phẩm, hàng hóa khác; quản lý chương trình OCOP qua nền tảng số. Xây dựng vùng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao là bước đột phá giúp Sơn La chuyển từ nông nghiệp truyền thống sang hiện đại, tạo sản phẩm sạch, an toàn, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững.

Chế biến sâu – gia tăng giá trị nông sản

Nếu như ứng dụng công nghệ giúp nâng cao năng suất, chất lượng thì chế biến sâu là chìa khoá để kéo dài chuỗi giá trị, giảm áp lực tiêu thụ nông sản tươi trong thời điểm chính vụ. Đây cũng là hướng đi góp phần chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp. Toàn tỉnh hiện có 50 cơ sở, nhà máy chế biến phục vụ xuất khẩu đang hoạt động.

Khu vực cao nguyên Mộc Châu hiện có gần 12.000 ha cây ăn quả, gần 3.000 ha rau, hơn 2.100 ha chè và đàn bò sữa trên 27.000 con. Để kéo dài thời gian thu hoạch, bảo quản nông sản, các xã, phường trong khu vực đã tuyên truyền, vận động các doanh nghiệp, HTX, cơ sở sản xuất ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất, bảo quản và chế biến. 

Với hơn 40 nhà máy, cơ sở sơ chế, chế biến chè, hoa quả, sữa, cao nguyên Mộc Châu là trung tâm chế biến nông sản của tỉnh. Tiêu biểu, như: Công ty cổ phần Giống bò sữa Mộc Châu (Mộc Châu Milk), Vinatea Mộc Châu, HTX Nông nghiệp Quyết Thanh… đã duy trì, mở rộng quy mô sản xuất; đầu tư hệ thống chế biến hiện đại, đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng. 

Ông Phạm Hải Nam, Tổng Giám đốc Mộc Châu Milk, cho biết: Doanh nghiệp có một trang trại chăn nuôi tập trung, liên kết với hơn 500 hộ nông dân chăn nuôi bò sữa, quy mô tổng đàn hơn 27.000 con, sản lượng sữa tươi bình quân gần 100.000 tấn/năm. Đơn vị đang triển khai các dự án Tổ hợp trang trại sinh thái, bò sữa công nghệ cao Mộc Châu và Nhà máy sữa công nghệ cao Mộc Châu.

Cùng với các nhà máy, doanh nghiệp, nhiều HTX và hộ kinh doanh cũng đầu tư hệ thống máy sấy, đa dạng hóa sản phẩm hoa quả chế biến, góp phần kéo dài thời gian bảo quản và nâng cao giá trị nông sản Mộc Châu. Tại phường Thảo Nguyên, cùng với mở rộng diện tích cây ăn quả, HTX Nông nghiệp Quyết Thanh đã đầu tư hệ thống máy sấy hiện đại, ứng dụng công nghệ của Hàn Quốc và Nhật Bản để chế biến sâu, xây dựng thương hiệu sản phẩm OCOP nhằm giảm áp lực tiêu thụ quả tươi vào chính vụ, kéo dài thời gian bảo quản và nâng cao giá trị nông sản. 

Ông Phạm Văn Quyết, Giám đốc HTX Nông nghiệp Quyết Thanh, chia sẻ: Năm 2020, HTX đầu tư 6 máy sấy lạnh, công suất chế biến khoảng 5 tấn quả tươi/ngày. Sản phẩm được chế biến theo quy trình hiện đại, ứng dụng công nghệ ozone và sấy lạnh, góp phần giữ hương vị, hàm lượng dinh dưỡng của quả tươi. Đến nay, HTX có 5 sản phẩm OCOP, trong đó 4 sản phẩm đạt 4 sao và 1 sản phẩm đạt 3 sao. Đầu tư công nghệ chế biến giúp HTX chủ động hơn trong tiêu thụ nguyên liệu, tạo ra các sản phẩm có thời gian bảo quản dài hơn, giá trị cao hơn, góp phần nâng cao thu nhập cho thành viên.

Xác định công nghiệp chế biến nông sản là một trong những trụ cột của nền kinh tế nông nghiệp hiện đại, Sơn La đang tập trung thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực chế biến ứng dụng công nghệ cao. Cùng với phát triển vùng nguyên liệu và xây dựng các chuỗi liên kết, tỉnh ưu tiên hoàn thiện hạ tầng khu, cụm công nghiệp, cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện để doanh nghiệp triển khai dự án.

Đồng chí Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, cho biết: Tỉnh xác định công nghiệp chế biến nông sản là lĩnh vực ưu tiên; các dự án chế biến công nghệ cao được áp dụng cơ chế “luồng xanh”; lãnh đạo UBND tỉnh trực tiếp chỉ đạo tháo gỡ khó khăn, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, ưu tiên phát triển vùng nguyên liệu gắn với doanh nghiệp và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Từ chăm sóc, phục hồi sức khỏe đất đến đổi mới phương thức canh tác, tổ chức vùng nguyên liệu, ứng dụng khoa học kỹ thuật và đẩy mạnh chế biến, nông nghiệp Sơn La đang từng bước chuyển từ tư duy sản xuất theo sản lượng sang coi trọng chất lượng và giá trị. Những thay đổi từ đồng ruộng đến chuỗi sản xuất đang tạo nền tảng để nâng cao sức cạnh tranh của nông sản, cải thiện thu nhập cho người dân, sử dụng hiệu quả tài nguyên và hướng tới một nền nông nghiệp hiệu quả, chất lượng, an toàn và phát triển bền vững.