Từ quốc lộ 4G vượt qua cây cầu treo bắc qua dòng sông Mã chúng tôi đến trung tâm xã Mường Hung. Dấu ấn đầu tiên bên dòng sông là cây đa cổ thụ to lớn, tán cây xòe rộng, thể hiện sức sống mãnh liệt trường tồn với thời gian. Liền kề là nhà bia tưởng niệm các liệt sĩ xã Mường Hung đã hy sinh trong các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Cây đa là một chứng tích tố cáo tội ác của thực dân Pháp đối với nhân dân các dân tộc xã Mường Hung trong khoảng thời gian 1947 - 1952.

Ông Nguyễn Chí Phúc, Chủ tịch UBND xã Mường Hung, lật từng trang sách trong cuốn lịch sử Đảng bộ xã, vừa thông tin: Năm 1946, thực dân Pháp đánh chiếm lại Sơn La, chúng cùng với tay sai điên cuồng đàn áp phong trào kháng chiến ở Mường Hung, lùng sục, bắt cán bộ và những người tham gia, ủng hộ kháng chiến. Chúng đã bắt và giết hại 16 cán bộ chủ chốt, 9 đồng chí bộ đội và 365 người dân lương thiện với nhiều cách thức tra tấn dã man ngay tại cây đa, bên bờ sông Mã.

Với tinh thần yêu nước, được giác ngộ cách mạng, nhân dân Mường Hung vẫn một lòng theo Đảng, theo cách mạng, cùng với bộ đội chủ lực lập được nhiều chiến công xuất sắc, tiêu diệt nhiều địch, bảo vệ cơ sở cách mạng, giải phóng Mường Hung, nhân dân thoát khỏi ách kìm kẹp của phìa tạo và thực dân Pháp. Di tích lịch sử Cây đa Mường Hung - nơi thực dân Pháp đã hành hình các chiến sĩ cách mạng và nhân dân Mường Hung đã trở thành chứng tích tố cáo tội ác của thực dân Pháp và bọn tay sai.

Xã Mường Hung mới thành lập trên cơ sở sáp nhập 2 xã Mường Hung và Chiềng Cang (cũ). Tự hào về quê hương Anh hùng, giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, cấp ủy, chính quyền xã đã tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân trong việc bảo tồn di sản. Vận động nhân dân tham gia gìn giữ di tích bằng những việc làm thiết thực, như: Bảo vệ và thường xuyên vệ sinh môi trường xung quanh di tích; huy động mọi nguồn lực để tu bổ, tôn tạo di tích.

Hằng năm, xã tổ chức các hoạt động văn hóa dịp lễ, tết... di tích, góp phần lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử và quảng bá tới du khách, thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa; chỉ đạo các tổ chức đoàn thể phối hợp với các trường học đẩy mạnh giáo dục truyền thống, tìm hiểu giá trị di tích cho đoàn viên, thanh niên và học sinh, khơi dậy tinh thần, trách nhiệm, niềm tự hào, trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Những năm qua, Trường THCS Chiềng Cang, xã Mường Hung chú trọng giáo dục cho học sinh về giá trị di tích lịch sử Cây đa Mường Hung, thông qua các buổi sinh hoạt đội, sinh hoạt dưới cờ, lồng ghép tích hợp với các bộ môn lịch sử, ngữ văn, hoạt động trải nghiệm tại các di tích lịch sử, văn hóa. Bà Nguyễn Thanh Hoa, Phó hiệu trưởng nhà trường, cho biết: Trong dịp hè năm nay, nhà trường phối hợp với Đoàn thanh niên xã tổ chức dọn vệ sinh khu di tích, dâng hương nhà bia tưởng niệm và tặng quà các gia đình chính sách, khơi dậy niềm tự hào, tình yêu với lịch sử, văn hóa dân tộc và thu hút học sinh tham gia vào việc bảo vệ các di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn xã.

Em Nguyễn Thị Ngọc Anh, học sinh lớp 8A, Trường THCS Chiềng Cang, tâm sự: Em rất tự hào vì sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Mường Hung giàu truyền thống cách mạng. Chúng em biết đến di tích lịch sử Cây đa Mường Hung trong các bài giảng và các hoạt động trải nghiệm do trường tổ chức. Đây chính là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng cho chúng em.

Nhận thức sâu sắc về giá trị, tầm quan trọng của di tích lịch sử Cây đa Mường Hung, Đảng bộ, chính quyền xã tiếp tục tuyên truyền cán bộ, đảng viên và nhân dân, nhất là thế hệ trẻ về truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của người dân trong việc giữ gìn, bảo tồn di tích lịch sử văn hóa địa phương. Khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi để các tổ chức, cá nhân đóng góp, tài trợ cho các hoạt động bảo vệ, phát huy giá trị di tích.