Không để quyền lợi của trẻ em bị bỏ lại phía sau

Ngày 27/1/2026, tại Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 1 - Sơn La, Kiểm sát viên Tòng Thanh Quỳnh thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra vụ án Vàng Thị Nhứ bị khởi tố về tội “Mua bán trái phép chất ma túy”. Trong quá trình nghiên cứu hồ sơ, bên cạnh những nội dung phục vụ giải quyết vụ án, kiểm sát viên chú ý đến một thông tin bị can có hai người con nhỏ chưa được đăng ký khai sinh. Đó là cháu Giàng A X. (sinh năm 2018) và Giàng Thị Thu H. (sinh năm 2022). Cả hai cháu đều chưa có giấy khai sinh. Thời điểm đó, cha và mẹ các cháu đều bị bắt, tạm giam để điều tra về hành vi liên quan đến ma túy, không có điều kiện trực tiếp thực hiện các thủ tục đăng ký hộ tịch cho con. Từ một chi tiết ngoài nội dung trọng tâm của vụ án, kiểm sát viên Tòng Thanh Quỳnh nhận thấy phía sau hồ sơ vụ án còn có những quyền lợi chính đáng của trẻ em cần được quan tâm, bảo đảm.

Thông tin về việc hai cháu chưa được đăng ký khai sinh không liên quan trực tiếp đến việc chứng minh hành vi phạm tội của bị can và cũng không làm thay đổi hướng giải quyết vụ án hình sự. Tuy nhiên, với hai đứa trẻ, đây lại là vấn đề cần được quan tâm. Khi chưa có giấy khai sinh, các cháu gặp khó khăn trong việc xác lập giấy tờ hộ tịch, thực hiện các thủ tục liên quan đến học tập, khám, chữa bệnh và tiếp cận các chính sách an sinh xã hội theo quy định.

Kiểm sát viên Tòng Thanh Quỳnh, chia sẻ: Khi nhìn vào năm sinh của hai cháu, tôi nhận ra cháu lớn đã đến tuổi đi học nhưng chưa có giấy khai sinh. Trong khi đó, cả cha và mẹ đều đang bị tạm giam, không thể trực tiếp làm thủ tục cho con. Vì vậy, tôi phối hợp với các cơ quan liên quan để giúp hai cháu hoàn tất thủ tục đăng ký khai sinh.

Không đứng ngoài cuộc

Nhận thấy việc hai cháu chưa được đăng ký khai sinh cần được kịp thời quan tâm, tháo gỡ, kiểm sát viên Tòng Thanh Quỳnh đã báo cáo lãnh đạo đơn vị. Trên cơ sở thông tin được cung cấp, lãnh đạo Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 1 - Sơn La chỉ đạo kiểm tra, xác minh, đối chiếu các quy định của pháp luật; phối hợp với UBND xã Ngọc Chiến để xác định nguyên nhân, hướng xử lý và thực hiện thủ tục đăng ký khai sinh cho hai cháu theo đúng quy định, thẩm quyền.

Trên cơ sở kết quả rà soát, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 1 - Sơn La đã có văn bản gửi Chủ tịch UBND xã Ngọc Chiến, đề nghị quan tâm giải quyết việc đăng ký khai sinh cho hai cháu. Văn bản nêu rõ hoàn cảnh của các cháu khi cả cha và mẹ đều đang bị bắt, tạm giam, không có điều kiện trực tiếp thực hiện thủ tục hộ tịch. Căn cứ các quy định của Luật Hộ tịch, Luật Trẻ em, Nghị quyết số 205/2025/QH15 và các quy định pháp luật có liên quan, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 1 - Sơn La đề nghị UBND xã Ngọc Chiến xem xét, thực hiện thủ tục đăng ký khai sinh cho hai cháu theo đúng quy định. Qua đó, góp phần bảo đảm quyền được đăng ký khai sinh và tạo điều kiện để các cháu thực hiện các quyền, lợi ích hợp pháp liên quan đến học tập, chăm sóc sức khỏe và hưởng các chính sách an sinh xã hội.

Từ đề nghị của Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 1 - Sơn La, UBND xã Ngọc Chiến đã nhanh chóng phối hợp kiểm tra, hoàn thiện các thủ tục cần thiết, thực hiện đăng ký, cấp giấy khai sinh cho hai cháu Giàng A X. và Giàng Thị Thu H. theo đúng quy định và thẩm quyền.

Ông Lò Văn Thoa, Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Chiến, cho biết: Trường hợp của hai cháu X. và H. khá đặc thù, hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn khi cả bố và mẹ đều đang bị tạm giam liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật về ma túy. Địa bàn xã rộng, chủ yếu là đồi núi, các bản cách xa nhau; việc nắm bắt, cập nhật thông tin về hộ tịch ở cơ sở có lúc chưa kịp thời. Bên cạnh đó, nhận thức của một bộ phận người dân về đăng ký hộ tịch còn hạn chế, trong khi việc liên hệ với người thân, người có trách nhiệm chăm sóc các cháu cũng gặp không ít khó khăn. Nếu không có sự phát hiện và chủ động trao đổi, cung cấp thông tin kịp thời của Viện Kiểm sát, việc đăng ký khai sinh cho hai cháu có thể còn kéo dài. Khi đó, các cháu sẽ gặp thêm khó khăn trong quá trình đến trường, khám, chữa bệnh và thực hiện các thủ tục cần thiết trong cuộc sống.

Xây dựng đội ngũ từ chính công việc thật

Việc Kiểm sát viên Tòng Thanh Quỳnh phát hiện, báo cáo và chủ động phối hợp giải quyết trường hợp hai cháu chưa được đăng ký khai sinh là việc làm thể hiện tinh thần trách nhiệm và đạo đức công vụ của người cán bộ kiểm sát. Hai tờ giấy khai sinh mang lại tư cách pháp lý cho hai đứa trẻ đã đem lại niềm tin cho xã hội; đem lại ấm áp về tình người và tính nhân văn cao cả của những người bảo vệ pháp luật. 

Đánh giá về ý nghĩa của vụ việc, ông Vũ Đức Long, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 1 - Sơn La, cho biết: Điều đáng nói ở đây không chỉ là hai cháu đã được đăng ký khai sinh, mà từ vụ việc này đặt ra yêu cầu rộng hơn đối với việc xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm sát trong giai đoạn mới. Công tác tư pháp ngày càng đòi hỏi cán bộ phải có cách nhìn toàn diện, không chỉ tập trung vào nội dung chính của vụ việc mà còn phải nhận diện những vấn đề phát sinh trong thực tiễn để kịp thời xử lý, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Từ một hồ sơ hình sự có thể phát sinh vấn đề liên quan đến quyền trẻ em; từ một vụ việc có thể đặt ra yêu cầu bảo đảm quyền dân sự; một quyết định tố tụng cũng có thể liên quan đến hộ tịch, an sinh xã hội, giáo dục và cuộc sống của một gia đình.

Đáng chú ý, vụ việc diễn ra ngay sau khi Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Nghị quyết tạo thêm cơ sở pháp lý để ngành Kiểm sát bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các nhóm yếu thế, trong đó có trẻ em. Tại Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 1 - Sơn La, Nghị quyết đã được đưa vào sinh hoạt chuyên đề, gắn nghiên cứu pháp luật với thực tiễn công tác. Việc phát hiện, hỗ trợ đăng ký khai sinh cho hai cháu là minh chứng cho tinh thần chủ động, trách nhiệm của cán bộ kiểm sát trong bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Từ một chi tiết trong hồ sơ hình sự, bằng tinh thần trách nhiệm, sự chủ động của kiểm sát viên và sự phối hợp của các cơ quan liên quan, quyền được đăng ký khai sinh của hai trẻ em đã được bảo đảm, giúp các cháu có điều kiện đến trường, học tập và ổn định cuộc sống. Điều đọng lại không chỉ là kết quả của một vụ việc, mà còn là bài học về trách nhiệm công vụ, biết nhìn nhận quyền, lợi ích của người dân từ những việc cụ thể, hành động đúng pháp luật, chủ động phối hợp và theo đuổi công việc đến cùng. Qua đó, góp phần xây dựng hình ảnh người cán bộ kiểm sát trách nhiệm, tận tâm, vì quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân.