Trang chủ

“Hát đưa dâu - đón rể ngày nay của dân tộc Thái vùng Sốp Cộp - Sơn La”

Cuốn sách “Hát đưa dâu - đón rể ngày nay của dân tộc Thái vùng Sốp Cộp - Sơn La” là một công trình nghiên cứu sâu sắc về nghi lễ hôn nhân truyền thống của người Thái tại huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La. Giúp bạn đọc hiểu rõ về các bài hát, nghi thức và phong tục trong đám cưới, phản ánh sự giao thoa giữa văn hóa cổ truyền và đời sống hiện đại của đồng bào dân tộc Thái. Thư viện tỉnh giới thiệu cuốn sách do Nghệ nhân ưu tú Lò Minh Ón sưu tầm, biên soạn và sáng tác, Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Sơn La phát hành năm 2017.

Giọng nữ
 
 

Theo tác giả Lò Minh Ón, nghi lễ cưới của người Thái Sốp Cộp là sự kết hợp hài hòa giữa tín ngưỡng dân gian và triết lý nhân sinh. Trong lễ dạm ngõ, nhà trai cử ông mối (người đóng vai trò trung gian) mang lễ vật gồm trầu cau, gạo nếp, rượu và một con lợn đến nhà gái để đánh tiếng. Lễ vật thể hiện sự tôn trọng và là biểu tượng của sự sung túc: Con lợn trong mâm lễ tượng trưng lòng thành kính, gạo nếp là ước vọng về cuộc sống no đủ, còn rượu là chất kết dính tình cảm hai họ.

Theo truyền thống xa xưa của người Thái, thường ông mối, bà mối được gọi là Po Sứ, Me Lam - là những người hát giỏi, linh hoạt với mọi tình huống và mọi luật tục của dân tộc Thái. Trong lễ cưới, đưa dâu, đón rể người được chọn làm Po Sứ, Me Lam phải là người đứng tuổi, có đức độ, đã yên bề gia thất được các bậc cao niên đại diện cho hai gia đình nội ngoại khởi xướng những câu hát trong lễ cưới của dân tộc Thái khi đưa dâu, đón rể có nội dung răn dạy nhắc nhở đôi uyên ương bước vào cuộc sống gia đình nên sống đẹp, sống có nhiều nghĩa tình. Khi bên nhà trai mới tìm xem ngày lành tháng tốt, thống nhất hai bên ngày lành tháng đẹp. Xem chân gà hay, mặt gà đẹp. Ý nguyện đẹp hai bên thì dẫn theo Po Sứ sang nhà gái để chào hỏi (Phần I: Lý do - chào hỏi) xin phép đưa rể đến ăn ở, học hỏi mọi sự với ông bà ngoại [Tr.63]. Trước lời chào hỏi bên ngoại thân tình, ấm áp của nhà trai, Me Lam - đại diện nhà gái đáp từ lại bằng những lời ca nhẹ nhàng, ngọt ngào: Trước đây luôn nhắc nhở gắm trong tim/ Nói đến luôn nghĩa tình muốn sang thăm/ Nhưng mùa nối mùa qua năm đoạn tháng/ Đến năm này qua năm khác sai ý nguyện/ Vì bận việc nhà không sang thăm được/... Bây giờ may số dịch sát gần/ Cho cháu ta kết bạn thành đôi/ Mới sang cùng thăm ngoại bên này [Tr.65] (Bên ngoại trả lời) đồng thời không quên nhắc khéo đến nghĩa thăm nhau không phải ở mâm cao cỗ đầy, mà xuất phát từ tình cảm chân thành, trân trọng, quý mến: Đến thăm nhau không đòi ăn canh/ Thương nhau không cần có rượu/ Quý nhau ở câu nói vui lòng/ Nói câu ngắn cũng thương/ Nói câu cục cũng mừng/ Câu nói ngọt ngào nghe lòng ấm áp... [Tr.68 - 69]. Đây là những làn điệu dân ca trong đám cưới, đặc biệt là khặp đón (hát đưa dâu) và khặp mừng (hát chúc phúc).

Phần II của cuốn sách với nhan đề: Hát về rể, giúp bạn đọc đắm mình trong những làn điệu dân ca Thái du dương, sâu lắng trong tục đưa rể. Qua lời của Po sứ phần nào hiểu thêm gia cảnh nghèo khó của chàng trai Thái: Rể mình nhà nghèo túng, bà nội neo đơn/... Đưa rể đến mà chẳng có gì/ Đưa rể về gia đình còn túng thiếu/ Tạm đặt mâm rót rượu mời đắng chát... Theo phong tục, vẫn còn thiếu quá và tính cách còn e ngại, rụt rè chưa biết ăn nói nhiều điều khôn khéo của chàng rể như là cái cớ để bên gia đình nhà trai trao gửi nhờ bên ngoại che chở, dạy dỗ, chỉ bảo: Để rể biết đi nương theo cô/... đi ruộng theo bác/... Đi khơi mương cho nước tưới đồng/ Dạy cách nuôi lợn to, gà béo/ Theo bạn bè học mua, học bán [Tr.74], để dạy rể chăm, rể nói hay, rể tài và rể biết ăn biết ở, rể biết thương vợ, rể thương yêu ngoại, để cả họ hàng anh em bên ngoại nương nhờ [Tr.80]...

Khi thời gian thử thách ở nhà gái của chàng rể kết thúc, cũng là lúc cô gái theo chồng về làm dâu nhà người (Hát về dâu - phần III). Ngày đưa dâu tiễn con gái về nhà chồng, người mẹ nước mắt lưng tròng dặn dò con phải khắc cốt ghi tâm mấy lời: Dâu chăm chỉ dệt vải, quay tơ, làm nương, làm ruộng không ngơi nghỉ tay, việc chăm công dâu đều ra sức/ Quý thương mẹ chồng nhưng không mắng đàn em/... Trong nhà ngoài ngõ sạch sẽ thơm tho/... Biết lễ phép, kính trên nhường dưới/... Dâu hiếu thảo mẹ tin yêu gửi gắm cuộc đời. [Tr.95 - 96]...

Cuốn sách “Hát đưa dâu - đón rể ngày nay của dân tộc Thái vùng Sốp Cộp - Sơn La” giới thiệu những nét đẹp đặc sắc trong tập tục cưới xin truyền thống của dân tộc Thái nói chung và dân tộc Thái vùng Sốp Cộp - Sơn La nói riêng, thể hiện qua nội dung bài hát đưa dâu, đón rể ngày nay mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, chứa đựng những chuẩn mực về đạo đức, nhân cách làm người.

Đường Bích Hà (CTV)
BÌNH LUẬN

Bạn còn 500/500 ký tự

Bạn vui lòng nhập từ 5 ký tự trở lên !!!

Tin mới

  • 'Mùa hồng chín trên cao nguyên Mộc Châu

    Mùa hồng chín trên cao nguyên Mộc Châu

    Ảnh -
    Đến với cao nguyên Mộc Châu những ngày này, cùng với cảnh sắc thiên nhiên thơ mộng, sắc xanh trải dài ngút ngàn từ những đồi chè uốn lượn đến những thảm cỏ mềm mại, du khách còn được chiêm ngưỡng các vườn hồng giòn đang bước vào độ chín với sắc vàng thơ mộng, quyến rũ.
  • 'Phát triển chăn nuôi gắn với bảo vệ môi trường

    Phát triển chăn nuôi gắn với bảo vệ môi trường

    Nông nghiệp -
    Xã Chiềng La hiện có gần 5.500 con trâu, bò và hơn 2.100 con lợn; có 1 gia trại nuôi lợn thương phẩm tập trung, cùng hàng chục hộ chăn nuôi quy mô vừa. Cùng với nâng cao hiệu quả kinh tế, xã đã tập trung tuyên truyền vận động các hộ chăn nuôi chủ động xây dựng bể biogas, ủ phân vi sinh, thu gom và xử lý chất thải, góp phần xây dựng môi trường nông thôn xanh, sạch.
  • 'Chiềng Mung sẵn sàng bước vào năm học mới

    Chiềng Mung sẵn sàng bước vào năm học mới

    Khoa Giáo -
    Sau sắp xếp, các cơ sở giáo dục của xã Chiềng Mung đã giảm từ 7 trường xuống còn 3 trường, gồm Trường Mầm non Chiềng Mung, Trường Tiểu học Chiềng Mung và Trường THCS Chiềng Mung. Chuẩn bị năm học 2026-2027, xã đã tập trung tổ chức, sắp xếp mạng lưới trường lớp, ổn định đội ngũ, hoàn thiện cơ sở vật chất, chuẩn bị các điều kiện cần thiết, đảm bảo ổn định ngay từ đầu năm.
  • 'Chợ truyền thống Quỳnh Nhai thích ứng thời công nghệ

    Chợ truyền thống Quỳnh Nhai thích ứng thời công nghệ

    Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, vài thao tác đơn giản, người tiêu dùng có thể lựa chọn, đặt mua hàng hóa và thanh toán ngay tại nhà. Sự phát triển nhanh chóng của thương mại trực tuyến đang làm thay đổi thói quen mua sắm của người dân, đồng thời đặt các tiểu thương tại chợ truyền thống trên địa bàn xã Quỳnh Nhai phải đổi mới cách kinh doanh để giữ chân khách hàng.
  • 'Mùa hồng giòn trên cao nguyên Mộc Châu

    Mùa hồng giòn trên cao nguyên Mộc Châu

    Kinh tế -
    Khi những cơn gió heo may se lạnh báo hiệu đất trời chuyển mình sang thu, cũng là lúc cao nguyên Mộc Châu rực rỡ sắc vàng cam của những quả hồng giòn đang vào độ chín. Cùng với cho thu hoạch quả, những vườn hồng sai trĩu còn trở thành điểm du lịch hấp dẫn, thu hút du khách đến tham quan, trải nghiệm, nâng cao thu nhập cho người dân.