Bản Mường Và, xã Sốp Cộp có 270 hộ, gần 1.000 nhân khẩu là dân tộc Lào đang sinh sống. Bà con luôn gìn giữ văn hóa truyền thống, từ kiến trúc nhà ở, với những nếp nhà sàn, đến duy trì mặc trang phục dân tộc và nghề truyền thống. Tại đây còn được biết đến với Tháp Mường Và, một công trình kiến trúc cổ kính, linh thiêng, có lịch sử lâu đời. Công trình này được công nhận là Di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia từ năm 1998.

Việc bảo tồn nghề truyền thống, nhất là nghề dệt thổ cẩm được phụ nữ dân tộc Lào của bản Mường Và duy trì, gìn giữ. Bà Lò Thị Bun Chăn, bản Mường Và, cho biết: Để làm được một bộ trang phục hoàn chỉnh phải trải qua rất nhiều công đoạn, từ việc chọn nguyên liệu, dệt vải, nhuộm màu, thêu hoa văn họa tiết, cắt may... tất cả được làm hết sức tỉ mỉ, thủ công với những công cụ thô sơ, nên phải kiên trì và chịu khó. Hoa văn trên trang phục gắn với nhiều sự tích khác nhau, mang ý nghĩa bảo vệ sức khỏe, sự may mắn cho người mặc.

Ông Lò Văn Thính, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Mường Và, cho biết: Ban Quản lý bản tích cực tuyên truyền các hộ dân trong bản bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, gắn với khai thác tiềm năng cảnh quan thiên nhiên, di tích để phát triển du lịch văn hóa, lịch sử và tâm linh, góp phần tạo thêm việc làm tăng thu nhập cho nhân dân. Người dân trong bản còn được tập huấn kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm dệt thổ cẩm, nấu món ăn truyền thống và luyện tập các tiết mục văn nghệ mang bản sắc dân tộc Lào để thu hút khách du lịch. Từ năm 2025 đến nay, bản Mường Và đã đón hơn 4.000 lượt khách, doanh thu từ du lịch đạt gần 1,3 tỷ đồng.

Cùng với nghề dệt, đồng bào dân tộc Lào còn có kho tàng văn học dân gian và văn hóa nghệ thuật phong phú và độc đáo, nổi bật là điệu múa lăm vông. Điệu múa này thường được biểu diễn trong các dịp lễ hội, đám cưới, hoặc các sự kiện quan trọng, thực hiện theo nhóm hoặc đôi, trong đó người múa di chuyển thành vòng tròn theo nhịp điệu nhẹ nhàng, uyển chuyển của âm nhạc. Các động tác trong múa lăm vông đơn giản nhưng thanh lịch, thể hiện tình đoàn kết và lòng hiếu khách.

Ông Hà Văn May, 76 tuổi, bản Nà Khi, xã Mường Lạn, chia sẻ: Tôi thường bảo con cháu, người Lào phải biết múa lăm vông, biết thổi khèn, đánh trống; điệu múa lăm vông rất dễ học, uyển chuyển và mang tính giao lưu cộng đồng cao. Trong các ngày vui của bản, của gia đình, mọi người cùng nắm tay nhau múa lăm vông, để tình làng nghĩa xóm càng thêm gắn bó, đoàn kết.

Những năm qua, các cấp, ngành trong tỉnh đã tăng cường tuyên truyền và thực hiện các giải pháp khuyến khích, động viên đồng bào Lào gìn giữ nét đẹp của văn hóa dân tộc thông qua việc đầu tư xây dựng thiết chế văn hóa; hỗ trợ bảo tồn văn hóa gắn với phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng; tăng cường hoạt động truyền dạy văn hóa. Đồng thời, duy trì tổ chức lễ hội Khảu Hó - (Tết cơm gói) vào dịp rằm tháng 8 âm lịch hằng năm.

Ông Phạm Hồng Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho biết: Đồng bào dân tộc Lào ở Sơn La ngày càng ý thức hơn về trách nhiệm trong việc gìn giữ văn hóa truyền thống của dân tộc. Cùng với những chính sách ưu tiên hỗ trợ, Sở khuyến khích tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao và lễ hội nhằm tạo không gian để đồng bào dân tộc Lào bảo tồn và trao truyền những giá trị truyền thống quý báu cho thế hệ trẻ.

Việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đã khích lệ, động viên đồng bào dân tộc Lào đoàn kết, thi đua lao động sản xuất, xây dựng bản làng ấm no, hạnh phúc. Văn hóa dân tộc Lào được gìn giữ, góp phần tô điểm thêm cho bức tranh văn hóa đa sắc màu của các dân tộc Sơn La, làm phong phú đời sống tinh thần và đưa các giá trị văn hóa trở thành động lực trong phát triển kinh tế, xã hội của địa phương.