Xây dựng vùng nguyên liệu

Với 36.397 ha, cà phê đã trở thành một trong những cây trồng chủ lực của Sơn La. Trong đó, gần 20.000 ha đang cho thu hoạch; sản lượng cà phê nhân năm 2026 ước đạt 40.000 tấn. Đáng chú ý, toàn tỉnh đã có 1.120 ha cà phê đặc sản, sản lượng gần 1.000 tấn cà phê nhân, từng bước hình thành phân khúc sản phẩm chất lượng cao.

Không chỉ mở rộng diện tích, những năm gần đây, tỉnh đặt trọng tâm nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu. Toàn tỉnh có 35.465 lượt ha cà phê được cấp chứng nhận sản xuất bền vững RA, 4C, CP; 141 ha đạt VietGAP; 543,7 ha canh tác theo hướng hữu cơ. Hai vùng ứng dụng công nghệ cao đối với cây cà phê, với tổng diện tích 1.039 ha, thu hút 1.560 hộ tham gia; 6 chuỗi cà phê được xây dựng trên diện tích hơn 2.172 ha.

Từ vùng nguyên liệu, các doanh nghiệp, HTX tăng cường liên kết với nông dân để kiểm soát chất lượng ngay từ khâu sản xuất, thu hái. Nhiều sản phẩm đã tạo được chỗ đứng trên thị trường. Chỉ dẫn địa lý “Cà phê Sơn La” đang được 8 tổ chức quản lý; toàn tỉnh có 5 sản phẩm cà phê đạt OCOP, gồm 1 sản phẩm 5 sao và 4 sản phẩm 4 sao.

Ông Vương Văn Hải, Chủ tịch Hội Cà phê Sơn La, cho biết: Toàn tỉnh có 28 doanh nghiệp, HTX tham gia sản xuất, chế biến cà phê, trong đó có 5 cơ sở chế biến quy mô công nghiệp đang hoạt động; các cơ sở còn lại chủ yếu sơ chế, chế biến cà phê quả tươi thành cà phê nhân phục vụ chế biến và xuất khẩu. Hiện năng lực của các cơ sở mới đáp ứng trên 50% sản lượng cà phê quả tươi. Nhiều đơn vị đã đầu tư hệ thống xử lý chất thải, tận dụng phụ phẩm để sản xuất phân bón hữu cơ, từng bước hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn.

Sau hơn 3 năm đi vào hoạt động, Nhà máy chế biến cà phê Sơn La tại xã Chiềng Mung, do Công ty cổ phần Chế biến Cà phê Sơn La đầu tư, đã phát huy hiệu quả. Nhà máy có quy mô 4,1 ha, công suất 50.000 tấn quả tươi/năm, được đầu tư đồng bộ dây chuyền chế biến ướt, xát nhân, kho thành phẩm, nhà lưới, sân phơi và hệ thống xử lý môi trường khép kín. Chuẩn bị cho niên vụ 2026, Công ty đã liên kết với khoảng 3.500 hộ trồng cà phê tại các xã Chiềng Mung, Chiềng Mai, Phiêng Pằn, Mường Chanh, Nậm Lầu, phường Chiềng Cơi, Chiềng An..., tạo vùng nguyên liệu phục vụ nhà máy. Các dây chuyền, thiết bị cũng được bảo dưỡng, nâng cấp, sẵn sàng cho vụ sản xuất mới. Dự kiến, từ đầu tháng 10/2026, Nhà máy bắt đầu thu mua và chế biến cà phê.

Ông Nguyễn Như Hùng, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Chế biến Cà phê Sơn La, cho biết: Cùng với chuẩn bị các điều kiện sản xuất và bảo đảm xử lý môi trường, Công ty đã ký hợp đồng tiêu thụ với các đối tác trong và ngoài nước. Niên vụ năm nay, Công ty dự kiến thu mua, chế biến 30.000 tấn cà phê, cung cấp ra thị trường khoảng 4.000 tấn cà phê thóc và 2.500 tấn cà phê nhân xanh.

Việc nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, mở rộng liên kết và đầu tư chế biến đã góp phần thúc đẩy xuất khẩu. Trong 9 tháng qua, toàn tỉnh xuất khẩu 17.500 tấn cà phê nhân, giá trị trên 79,2 triệu USD; thị trường chủ yếu là EU, Hoa Kỳ, Trung Đông và ASEAN. Nhiều doanh nghiệp, HTX chủ động liên kết với nông dân xây dựng vùng nguyên liệu gắn với chế biến, tiêu thụ sản phẩm, tiêu biểu như HTX Cà phê Bích Thao, HTX Ara-Tay Coffee, Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Cát Quế, Công ty CP Phúc Sinh Sơn La...

Thu hút đầu tư chế biến sâu

Bên cạnh các cơ sở đang hoạt động, tỉnh tiếp tục thu hút những dự án chế biến sâu quy mô lớn. Ngày 28/7/2026, UBND tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư Dự án Nhà máy chế biến sâu cà phê Detech tại bản Heo Trại, xã Bình Thuận, có tổng vốn đầu tư 95 tỷ đồng, diện tích 3,43 ha, công suất 5.000 tấn cà phê nhân/năm, tương đương 25.000 tấn quả tươi/năm. Sản phẩm gồm cà phê thóc, cà phê nhân xanh, cà phê đặc sản, cascara và cà phê rang xay.

Bà Lê Thị Hằng, Phó Giám đốc Công ty cổ phần Cà phê Detech, thông tin: Công ty đang phối hợp với các sở, ngành và xã Bình Thuận hoàn thiện thủ tục về đất đai, môi trường, xây dựng; dự kiến khởi công dự án trong quý I/2027 và đưa vào vận hành trong quý IV/2027. Đồng thời, Công ty phối hợp với các hộ dân chuyển giao kỹ thuật thâm canh, xây dựng vùng nguyên liệu cà phê chất lượng cao, cà phê đặc sản, đáp ứng nhu cầu nguyên liệu khi nhà máy đi vào hoạt động.

Một dự án đáng chú ý khác là Nhà máy cà phê Cascara hòa tan Sơn La do Công ty cổ phần Cà phê Cascara Sơn La làm chủ đầu tư tại Khu công nghiệp Mai Sơn có diện tích 1,4 ha, tổng vốn đầu tư trên 103 tỷ đồng, công suất chế biến 200 tấn trà cascara/năm, 500 tấn cà phê cascara rang xay/năm, 3.000 tấn cascara sấy khô/năm và 300 tấn cà phê rang xay/năm. Khi các dự án đi vào hoạt động sẽ góp phần nâng năng lực chế biến sâu, đa dạng sản phẩm và tận dụng hiệu quả phụ phẩm từ cà phê.

Hạ tầng phục vụ thu hút đầu tư cũng tiếp tục được quan tâm. Ngày 13/2/2026, UBND tỉnh quyết định thành lập Cụm công nghiệp Hoàng Văn Thụ, quy mô 60 ha tại phường Chiềng Cơi và phường Chiềng Sinh. Dự án do Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Cát Quế làm chủ đầu tư, với tổng vốn trên 620 tỷ đồng, thực hiện từ quý I/2026 đến quý IV/2028; ưu tiên thu hút các ngành sản xuất sạch, công nghệ cao, chế biến nông - lâm sản, thực phẩm, logistics...

Bên cạnh đó, tỉnh xác định phát triển công nghiệp chế biến phải gắn chặt với bảo vệ môi trường. Ngày 15/6/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 158/KH-UBND triển khai thực hiện Kết luận số 607-KL/TU ngày 22/4/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về sản xuất, chế biến, tiêu thụ cà phê bền vững theo hướng sinh thái trên địa bàn tỉnh đến năm 2030, định hướng đến năm 2035. Đây là cơ sở để phát triển ngành cà phê theo hướng hiện đại, xanh, bền vững, tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những ngành hàng nông nghiệp chủ lực của tỉnh.

Ông Dương Gia Định, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Trong chế biến và tiêu thụ, tỉnh ưu tiên thu hút doanh nghiệp đầu tư công nghệ chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị gia tăng. Mục tiêu đến năm 2030, trên 80% sản lượng cà phê quả tươi được chế biến quy mô công nghiệp gắn với bảo vệ môi trường; tỷ lệ cà phê nhân chế biến sâu đạt trên 15%; tiếp tục duy trì, phát triển chỉ dẫn địa lý “Cà phê Sơn La”, kết hợp quảng bá thương hiệu với phát triển du lịch, văn hóa, mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu.

Từ xây dựng vùng nguyên liệu bền vững, mở rộng liên kết sản xuất đến thu hút các dự án chế biến sâu, ngành cà phê Sơn La đang từng bước hoàn thiện chuỗi giá trị. Khi năng lực chế biến được nâng lên, sản phẩm được đa dạng hóa và yêu cầu bảo vệ môi trường được thực hiện đồng bộ, giá trị hạt cà phê sẽ tiếp tục được nâng cao, tạo thêm đầu ra ổn định cho người sản xuất và tăng sức cạnh tranh của Cà phê Sơn La trên thị trường trong nước, quốc tế.