Trên địa bàn huyện có 5 dân tộc, gồm Thái, Mông, Mường, Dao và Kinh cùng chung sống. Mỗi dân tộc có nét văn hóa đặc trưng, với những giá trị truyền thống được thể hiện qua trang phục, tiếng nói, nghề truyền thống, các lễ hội, phong tục, tập quán, nghi lễ... Bà Hà Thị Thân, Chủ tịch Hội LHPN huyện Vân Hồ, cho biết: Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, các cơ sở hội đã thành lập các đội, câu lạc bộ văn nghệ; giữ gìn, phát triển nghề thêu thổ cẩm; truyền dạy cho lớp trẻ những giá trị văn hóa truyền thống, trò chơi dân gian.

Đến nay, toàn huyện có 115 câu lạc bộ và đội văn nghệ quần chúng tổ, bản, nòng cốt là hội viên phụ nữ, thường xuyên tham gia các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ, biểu diễn trong các dịp lễ, tết, sự kiện tại địa phương, góp phần bảo tồn, quảng bá nét đẹp, giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Hội Phụ nữ huyện chú trọng xây dựng và nhân rộng các mô hình phát triển kinh tế, du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Phối hợp tổ chức các lớp truyền dạy văn hóa phi vật thể các dân tộc cho hội viên phụ nữ. Tạo điều kiện cho phụ nữ tham gia các lớp tập huấn học hỏi kiến thức, nâng cao tay nghề; hỗ trợ vốn vay cho chị em khởi nghiệp từ các nghề truyền thống.

Xã Vân Hồ có 1.150 hội viên phụ nữ, sinh hoạt tại 13 chi hội. Hội đang duy trì 13 đội văn nghệ của phụ nữ. Mỗi đội có 14-20 thành viên, từ 14 đến 60 tuổi tham gia, biểu diễn vào các dịp lễ tết và kỷ niệm, sự kiện của đất nước, địa phương, góp phần thúc đẩy phong trào văn nghệ của xã ngày càng phát triển. Các hạt nhân văn nghệ tự biên đạo các bài múa, đầu tư trang phục, đạo cụ, góp phần bảo tồn, giữ gìn các làn điệu dân ca, các điệu múa của dân tộc.

Là người am hiểu văn hóa dân tộc Dao, bà Đặng Thị Xuân, bản Suối Lìn, xã Vân Hồ, đã dành nhiều tâm huyết trong việc lưu giữ, bảo tồn các điệu múa, hát truyền thống. Không chỉ khơi dậy niềm đam mê hát giao duyên, hát đối, múa chuông, múa xòe mà bà còn truyền dạy kỹ thuật thêu trang phục dân tộc cho con, cháu trong gia đình.

Bà Xuân chia sẻ: Trong thời kỳ hội nhập văn hóa mạnh mẽ giữa các dân tộc như hiện nay, nếu không gìn giữ, truyền dạy, thì chẳng bao lâu nữa, những giá trị truyền thống sẽ không còn. Nhiều năm qua, tôi đã tích cực vận động chị em phụ nữ tham gia đội văn nghệ của bản, cùng nhau ôn luyện và truyền dạy những điệu múa. Bản thân tôi thường xuyên tham gia các nghi lễ Lập tịch, cấp sắc của bản hoặc trình diễn tái hiện nghi lễ do huyện, tỉnh tổ chức.

Tại bản Phụ Mẫu, Nà Bai của xã Chiềng Yên, mô hình du lịch cộng đồng được một số gia đình hội viên phụ nữ triển khai từ năm 2021, đã thay đổi nếp nghĩ, cách làm của phụ nữ trong tạo dựng không gian sống xanh và nâng cao ý thức bảo tồn văn hóa dân tộc.

Chị Hà Thị Khuyên, chủ homestay Hà Khuyên, bản Phụ Mẫu, chia sẻ: Chúng tôi duy trì mặc trang phục truyền thống trong sinh hoạt hằng ngày; cải tạo nhà sàn phù hợp với mô hình du lịch cộng đồng nhưng vẫn giữ nguyên kiến trúc nhà ở của đồng bào dân tộc Thái. Đồng thời, phát triển du lịch trải nghiệm cấy và thu hoạch lúa, bắt ốc suối, đi tắm suối, làm quả còn, tham gia các trò chơi dân gian, thưởng thức ẩm thực và tận hưởng không khí trong lành của bản làng. Từ đầu năm đến nay, homestay đã đón khoảng 500 lượt khách đến tham quan, trải nghiệm, mang lại thu nhập cho gia đình.

Với những việc làm thiết thực, hiệu quả, Hội LHPN huyện Vân Hồ đã làm tốt việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của mỗi dân tộc, góp phần đưa văn hóa các dân tộc đến với du khách, tạo sinh kế bền vững cho nhân dân.