Xác định, văn hóa là nền tảng quan trọng củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, những năm qua, tỉnh Sơn La luôn chú trọng bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống. Từ năm 2011, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch bắt đầu triển khai tổng kiểm kê, rà soát 7 loại hình di sản văn hóa phi vật thể của các dân tộc thiểu số trên địa bàn. Đến nay, Sơn La có 20 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Nhiều nghi lễ, lễ hội truyền thống được ghi danh, phục dựng và duy trì trong đời sống cộng đồng, như: Lễ Hết Chá, lễ Kin Pang Then, lễ gội đầu của người Thái Trắng; lễ Xên Lẩu Nó của người Thái Đen; lễ cấp sắc, lễ hội Púng Hiéng của người Dao Tiền; lễ cúng dòng họ của người Mông; lễ Cầu An (Pang A) của người La Ha, nghi lễ Mạng Ma (Cầu sức khỏe) của người Xinh Mun; nghi lễ Xé Pang Á (cầu an) của người Kháng... Việc phục dựng, trình diễn các nghi lễ không chỉ góp phần lưu giữ di sản mà còn tạo không gian giao lưu, sinh hoạt văn hóa, tăng cường sự gắn bó giữa các thành viên trong cộng đồng.

Ông Phạm Hồng Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, chia sẻ: Văn hóa truyền thống là “sợi dây” gắn kết đặc biệt trong mỗi cộng đồng dân tộc. Khi di sản văn hóa được gìn giữ, tôn vinh sẽ khơi dậy niềm tự hào dân tộc, ý thức, trách nhiệm của đồng bào trong bảo tồn bản sắc; đồng thời góp phần xây dựng cộng đồng đoàn kết, gắn bó, hướng tới đời sống văn minh.

Cùng với các chính sách bảo tồn, đội ngũ các già làng, trưởng bản, người có uy tín và nghệ nhân dân gian giữ vai trò quan trọng trong gìn giữ, trao truyền các giá trị văn hóa. Không chỉ lưu giữ tri thức truyền thống, họ còn là cầu nối giữa cấp ủy, chính quyền với nhân dân. Bằng kinh nghiệm, sự am hiểu văn hóa và uy tín cá nhân, họ trực tiếp truyền dạy văn hóa cho thế hệ trẻ, giải quyết các mâu thuẫn trong cộng đồng và vận động nhân dân gìn giữ nét đẹp truyền thống, xây dựng nếp sống văn minh.

Được bà con đồng bào Thái Trắng vùng lòng hồ thủy điện Sơn La dành sự kính trọng và mến mộ, Nghệ nhân Nhân dân Điêu Văn Minh là người đã và đang góp sức truyền dạy nghệ thuật hát then, đàn tính và văn hóa truyền thống của người Thái Trắng cho thế hệ trẻ. Nói về tâm huyết bảo tồn văn hóa, Nghệ nhân Nhân dân Điêu Văn Minh giãi bày: Muốn dân bản đoàn kết thì trước hết phải giữ được cái gốc văn hóa của tổ tiên. Những câu hát, điệu xòe, giá trị truyền thống là yếu tố gắn kết người với người, giữa cộng đồng dân tộc với nhau. Vì vậy, khi còn sức khỏe, tôi sẽ tiếp tục nỗ lực truyền dạy văn hóa, nhất là nghệ thuật hát then cho lớp trẻ.  

Không chỉ được gìn giữ bởi các nghệ nhân, già làng, người có uy tín, văn hóa truyền thống còn được trao truyền, lan tỏa qua phong trào văn nghệ quần chúng ở các bản, tổ dân phố. Toàn tỉnh hiện có hơn 2.000 đội văn nghệ và câu lạc bộ bảo tồn bản sắc. Đây là lực lượng nòng cốt trong phục dựng lễ hội, duy trì các làn điệu dân ca, dân vũ, góp phần nâng cao đời sống tinh thần và thắt chặt tình đoàn kết trong cộng đồng. Cùng với đó, các lễ hội, ngày hội văn hóa, chợ phiên vùng cao được tổ chức thường xuyên, tạo không gian để người dân giao lưu, biểu diễn, quảng bá nét đẹp văn hóa đến bạn bè, du khách.

Hơn 20 năm dẫn dắt đội văn nghệ tổ dân phố Piềng Sàng, phường Vân Sơn, chị Triệu Thị Hương cảm nhận rõ những thay đổi tích cực mà phong trào mang lại. Đội hiện duy trì 20 thành viên chính thức và 30 thành viên không thường xuyên, thuộc nhiều lứa tuổi. Chị Hương tâm sự: Tham gia văn nghệ, các thành viên có cơ hội giao lưu, học hỏi, hiểu nhau hơn, từ đó thêm đoàn kết, gắn bó. Mỗi lần đội mang điệu múa chuông, trích đoạn lễ cấp sắc dân tộc Dao đi biểu diễn trong và ngoài tỉnh, bà con đều rất tự hào, nhiệt tình ủng. Chính nhờ những hoạt động này đã góp phần gắn kết người dân Piềng Sàng, xây dựng khu dân cư đoàn kết, nhiều năm liền được ghi nhận là khu dân cư văn hóa tiêu biểu. 

Thực tiễn cho thấy, bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống gắn với phong trào văn hóa, văn nghệ ở cơ sở là cách làm thiết thực để củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc. Đây không chỉ là nhiệm vụ gìn giữ bản sắc quê hương, mà còn góp phần bồi đắp sức mạnh cộng đồng, khơi dậy nguồn lực nội sinh, tạo nền tảng cho Sơn La phát triển bền vững.