Dưới những tán rừng xanh mát ở Mường Bang, những khóm sa nhân tím đang bén rễ, vươn lên, mở ra hướng sản xuất mới cho người dân. Là loại cây ưa bóng, thích hợp với môi trường dưới tán rừng, sa nhân không đòi hỏi nhiều công chăm sóc, có thể cho thu hoạch trong nhiều năm. Tận dụng điều kiện tự nhiên sẵn có, một số hộ dân đã mạnh dạn đưa loại cây này vào trồng, từng bước biến lợi thế rừng thành nguồn thu nhập.

Ở bản Lằn, ông Hà Văn Đam, một đảng viên tích cực trong tuyên truyền, vận động bà con tham gia mô hình, luôn xác định muốn phát triển kinh tế dưới tán rừng thì trước hết phải giữ được rừng. Vì vậy, ông thường xuyên phối hợp với ban quản lý bản nhắc nhở các hộ thực hiện nghiêm quy định về bảo vệ rừng; đồng thời vận động người dân lựa chọn cây trồng phù hợp, không làm ảnh hưởng đến diện tích và môi trường sinh thái rừng. Với vai trò tiên phong, ông đã vận động 10 hộ trong bản tham gia mô hình trồng thử nghiệm sa nhân tím trên diện tích 1 ha.

Ông Đam chia sẻ: Cây sa nhân phù hợp với điều kiện dưới tán rừng, ít phải chăm sóc, có thể tận dụng diện tích đất sẵn có để phát triển kinh tế. Khi người dân có thêm thu nhập từ rừng thì sẽ càng có ý thức giữ rừng. Mô hình bước đầu cho thấy cây sinh trưởng tốt, mở ra triển vọng nhân rộng. Đến nay, một số diện tích sa nhân trong bản đã bắt đầu cho thu hoạch, giá bán dao động từ 40.000-45.000 đồng/kg, tạo thêm nguồn thu cho các hộ.

Từ mô hình tại bản Lằn, nhiều hộ dân đã chủ động tìm hiểu, đưa sa nhân vào trồng và mở rộng diện tích. Tại bản Tường Han, gia đình ông Lường Văn Sấng là một trong những hộ tiên phong. Năm 2022, ông mạnh dạn trồng thử nghiệm 4.000 m² sa nhân. Sau khoảng 3 năm chăm sóc, diện tích sa nhân bắt đầu cho thu hoạch, mang lại thu nhập gần 50 triệu đồng. Ông Sấng chia sẻ: Qua quá trình trồng và chăm sóc, gia đình nhận thấy sa nhân phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng địa phương, cây ít sâu bệnh, không tốn nhiều công lao động. Sản phẩm được thương lái đến tận nơi thu mua nên khá thuận lợi. Nhận thấy hiệu quả, năm 2026, gia đình tiếp tục mở rộng diện tích lên 1 ha.

Từ những hộ tiên phong, cách khai thác lợi thế kinh tế rừng ở Mường Bang đang từng bước thay đổi. Người dân chuyển dần từ khai thác lâm sản sang trồng, chăm sóc những loại cây có giá trị kinh tế, phù hợp với môi trường sinh thái. Toàn xã hiện có trên 17.300 ha rừng, tỷ lệ che phủ đạt trên 65%. Đây là lợi thế để địa phương phát triển các loại cây dược liệu ưa bóng dưới tán rừng, góp phần đa dạng hóa sản xuất nông, lâm nghiệp, nâng cao thu nhập cho người dân gắn với bảo vệ tài nguyên rừng.

Để định hướng này đi vào thực tế, cấp ủy, chính quyền xã tập trung tuyên truyền, vận động người dân thay đổi phương thức sản xuất; phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể và đội ngũ đảng viên ở cơ sở trong hướng dẫn, hỗ trợ các hộ tham gia mô hình. Các chi bộ bản đưa nội dung phát triển kinh tế gắn với bảo vệ rừng vào sinh hoạt, vận động người dân lựa chọn cây trồng phù hợp, không tự ý phát dọn, làm ảnh hưởng đến diện tích và chất lượng rừng. Nhờ sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền và sự hưởng ứng của người dân, diện tích trồng sa nhân trên địa bàn ngày càng được mở rộng. Đến nay, toàn xã có gần 200 ha sa nhân, với khoảng 80 hộ tham gia; trong đó, diện tích đã cho thu hoạch gần 80 ha. Sau khoảng 3 năm trồng, cây bắt đầu cho quả, năng suất bình quân đạt khoảng 1 tấn/ha, lợi nhuận ước đạt 55 triệu đồng/ha.

Để cây dược liệu thực sự trở thành hướng sản xuất ổn định, UBND xã đang chỉ đạo Trung tâm Dịch vụ tổng hợp hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc; đồng thời nghiên cứu, lựa chọn nguồn giống bảo đảm chất lượng, từng bước hướng tới xây dựng cơ sở cung ứng cây giống tại địa phương. Cùng với đó, xã quan tâm kết nối thị trường, tìm kiếm cơ hội liên kết với các doanh nghiệp thu mua, chế biến dược liệu, từng bước hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.

Ông Trần Hải Thanh, Chủ tịch UBND xã Mường Bang, cho biết: Thời gian tới, xã tiếp tục rà soát, đánh giá những khu vực có điều kiện phù hợp để định hướng mở rộng diện tích cây dược liệu dưới tán rừng; vận động các hộ liên kết trong sản xuất, chú trọng chất lượng sản phẩm; tăng cường kết nối với doanh nghiệp tiêu thụ, từng bước hình thành chuỗi liên kết ổn định. Bên cạnh sa nhân tím, xã tiếp tục nghiên cứu khả năng phát triển một số loại cây dược liệu khác như tam thất, nhất diệp chi hoa. Việc lựa chọn cây trồng sẽ căn cứ vào điều kiện sinh thái, khả năng thích nghi và nhu cầu thị trường, bảo đảm phát triển phù hợp, hiệu quả, không làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái và độ che phủ rừng hiện có.

Từ những diện tích trồng thử nghiệm ban đầu, cây dược liệu đang từng bước khẳng định khả năng thích nghi và giá trị kinh tế dưới tán rừng ở Mường Bang. Khi người dân có thêm nguồn thu từ rừng, trách nhiệm giữ rừng cũng được nâng lên. Đây là hướng đi cần tiếp tục được đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng phù hợp, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế lâm nghiệp, cải thiện đời sống nhân dân, giữ màu xanh những cánh rừng và hướng tới phát triển bền vững.