Ngày 5/6/2019, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 687/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La. Phạm vi, quy mô lập quy hoạch 32,3 ha, trong đó 7,8 ha khu vực bảo vệ Di tích Nhà tù Sơn La và 24,5 ha nghiên cứu mở rộng, bao gồm các địa điểm lịch sử đề nghị bổ sung cùng cảnh quan vùng đệm xung quanh đồi Khau Cả và thung lũng Gốc Ổi.

Mục tiêu quy hoạch nhằm bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị lịch sử - văn hóa Nhà tù Sơn La, trở thành điểm giáo dục truyền thống cách mạng, bảo vệ Tổ quốc, truyền thống "uống nước nhớ nguồn" cho các thế hệ người Việt Nam. Xây dựng khu vực đồi Khau Cả thành công viên lịch sử - văn hóa, địa điểm du lịch văn hóa hấp dẫn, gắn với các giá trị của di tích và giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của cộng đồng các dân tộc vùng Tây Bắc, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, du lịch địa phương.

Ngay sau đó, UBND đã thành lập Tổ công tác 2392 triển khai các nhiệm vụ bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị Di tích Quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La. Thời gian qua, các thành viên Tổ công tác đã tích cực triển khai nhiệm vụ theo lĩnh vực được giao, gồm: Lập đồ án quy hoạch Khu di tích Nhà tù Sơn La, Nghĩa trang liệt sĩ Nhà tù Sơn La và 2 điểm di tích độc lập; chia thành các nhóm dự án, liên quan đến công tác đền bù, giải phóng mặt bằng, cắm mốc giới bảo vệ di tích, tôn tạo di tích, chuyển đổi công năng sử dụng trụ sở cơ quan cũ trên khu vực di tích…

Ông Phạm Hồng Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho biết: Hiện nay, Sở đang tiếp tục triển khai các hoạt động nhằm phát huy giá trị Di tích Quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La thông qua việc đón tiếp du khách đến tham quan, tìm hiểu lịch sử, tổ chức các hoạt động giáo dục trải nghiệm; khảo sát, nghiên cứu, sưu tầm tư liệu, hiện vật liên quan đến Nhà tù Sơn La... Đồng thời, có các tham mưu cụ thể nhằm thực hiện việc đề nghị điều chỉnh tổng thể quy hoạch phù hợp với điều kiện thực tế cũng như các quy định mới được ban hành.

Theo quy hoạch, khu vực xung quanh di tích sẽ được tổ chức lại, vừa bảo tồn di tích gốc, vừa tạo ra những không gian xanh, không gian văn hóa, lịch sử, đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu về văn hóa - lịch sử Sơn La. Quy hoạch cũng tạo nên sự kết nối giữa các di tích với Quảng trường Tây Bắc thành một không gian hài hòa, trong đó, lấy Nhà tù Sơn La làm trung tâm. Xây dựng khu vực đồi Khau Cả thành công viên lịch sử - văn hóa, địa điểm du lịch văn hóa hấp dẫn gắn với các giá trị của di tích và giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của cộng đồng các dân tộc, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, du lịch địa phương và bảo vệ môi trường sinh thái.

Bà Ngô Thị Hải Yến, Giám đốc Bảo tàng và Thư viện tỉnh, chia sẻ: Chúng tôi mong muốn quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La sớm được điều chỉnh và đưa vào triển khai thực hiện, để sớm thực hiện được mục tiêu đổi mới bảo tàng, nhất là việc thực hiện cải tạo, nâng cấp công trình trụ sở UBND tỉnh cũ để xây dựng các không gian trưng bày, giới thiệu tư liệu, hiện vật đặc sắc về văn hóa – lịch sử Sơn La, giúp phát huy giá trị các di sản văn hóa vật thể mà đơn vị đang quản lý, bảo quản. Đồng thời, tạo không gian thực sự hấp dẫn, thu hút người dân, du khách đến tham quan, trải nghiệm gắn với di tích đặc biệt này.

Với quyết sách chiến lược, kỳ vọng Khu di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La sẽ khoác lên diện mạo mới trong tương lai, để nơi đây không chỉ là điểm tham quan ý nghĩa, “địa chỉ đỏ” về giáo dục truyền thống cách mạng, mà còn là một trung tâm sinh hoạt văn hóa, kết nối cộng đồng dân cư và trở thành điểm đến thu hút trong hành trình du lịch về nguồn tại vùng đất Sơn La.