Khai thác lợi thế vùng hồ 

Sau quá trình tái định cư thủy điện Sơn La, cùng với việc ổn định đời sống, người dân vùng lòng hồ từng bước khai thác lợi thế mặt nước để phát triển nuôi trồng thủy sản. Từ những lồng cá đầu tiên được hỗ trợ xây dựng, đến nay, nghề nuôi cá lồng phát triển mạnh tại nhiều địa phương, trở thành ngành sản xuất mang lại giá trị kinh tế cao.

Là một trong những hộ dân đầu tiên phát triển nghề nuôi cá lồng tại xã Quỳnh Nhai, ông Lò Văn Khặn, bản Bung Én, là minh chứng cho sự đổi thay từ việc khai thác hiệu quả tiềm năng vùng hồ. Dẫn chúng tôi ra thăm khu lồng cá của gia đình, ông Khặn kể: Năm 2010, sau khi tham gia lớp tập huấn kỹ thuật nuôi trồng thủy sản và được hỗ trợ một lồng cá rộng 30 m², tôi mạnh dạn đầu tư thả nuôi cá thương phẩm. Gia đình lựa chọn phương thức nuôi bán công nghiệp, tận dụng nguồn thức ăn sẵn có tại địa phương để giảm chi phí sản xuất. Nhờ tuân thủ quy trình kỹ thuật, cá sinh trưởng tốt, chất lượng bảo đảm, được thị trường ưa chuộng. Những lứa cá đầu tiên cho năng suất khoảng 3 tạ/lồng, mang lại lợi nhuận trên 50 triệu đồng, mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho gia đình. Đến nay, gia đình duy trì 90 lồng nuôi các loại cá trắm, chép, lăng, nheo, cho thu nhập ổn định hằng năm.

Từ hiệu quả mô hình nuôi cá lồng của gia đình ông Khặn, nhiều hộ dân trong vùng đã học tập và làm theo. Số lượng lồng nuôi ngày càng tăng, nghề nuôi cá lồng từng bước phát triển từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết sản xuất hàng hóa. Để hỗ trợ nhau về kỹ thuật, con giống và tiêu thụ sản phẩm, các hộ dân đã liên kết thành lập HTX Thủy sản Chiềng Bằng. Hiện nay, HTX có 33 thành viên, duy trì 238 lồng nuôi. Mỗi năm, HTX cung cấp hơn 100 tấn cá thương phẩm ra thị trường.

Cùng với sự phát triển của các mô hình nuôi cá lồng, một số doanh nghiệp đã mạnh dạn khai thác tiềm năng mặt nước theo hướng kết hợp giữa nuôi trồng thủy sản và phát triển du lịch, dịch vụ. Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển du lịch Quỳnh Nhai hiện duy trì 25 lồng nuôi các loại cá đặc sản, đồng thời phát triển các hoạt động du lịch, nghỉ dưỡng trên lòng hồ. Sản phẩm thủy sản được sử dụng phục vụ du khách, vừa tạo đầu ra ổn định, vừa góp phần quảng bá hình ảnh đặc sản địa phương. Ông Phạm Văn Doanh, Giám đốc Công ty, cho biết: Chúng tôi xác định nuôi trồng thủy sản và phát triển du lịch là hai lĩnh vực bổ trợ cho nhau. Các sản phẩm cá đặc sản phục vụ trực tiếp khách du lịch, qua đó, nâng cao giá trị sản phẩm, quảng bá hình ảnh vùng hồ và tạo thêm nguồn thu cho doanh nghiệp cũng như người dân địa phương.

Không chỉ dừng lại ở khai thác các đối tượng nuôi truyền thống, nghề nuôi trồng thủy sản trên lòng hồ sông Đà đang có xu hướng mở rộng và đa dạng hóa đối tượng nuôi tại nhiều địa phương trong tỉnh. Nhiều doanh nghiệp đầu tư phát triển các loài thủy sản có giá trị kinh tế cao, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác mặt nước và tạo hướng đi mới cho ngành thủy sản.

Tại xã Mường La, Công ty TNHH MTV Cá tầm Việt Nam - Sơn La là một trong những đơn vị tiên phong phát triển nghề nuôi cá tầm trên vùng lòng hồ thủy điện Sơn La. Sau thời gian nghiên cứu, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và chủ động kiểm soát môi trường nuôi, mô hình nuôi cá tầm trên lòng hồ đã cho thấy hiệu quả tích cực. Ông Nguyễn Văn Lan, Quản đốc Công ty, cho biết: Hiện nay, đơn vị vận hành 265 lồng nuôi và 70 bể ương cá giống. Mỗi năm, công ty cung ứng gần 300 tấn cá tầm thương phẩm ra thị trường. Trong quá trình sản xuất, đơn vị thường xuyên theo dõi các chỉ số môi trường nước như nhiệt độ, độ pH để điều chỉnh quy trình chăm sóc phù hợp; đồng thời thực hiện nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường, bảo đảm phát triển thủy sản bền vững.

Từ những mô hình nuôi cá lồng của người dân đến các dự án đầu tư quy mô lớn của doanh nghiệp, ngành thủy sản Sơn La đang từng bước khẳng định hiệu quả kình tế rõ rệt. Hiện nay, toàn tỉnh có 2.907 ha nuôi trồng thủy sản, 7.091 lồng nuôi cá; hình thành 15 chuỗi cung ứng thủy sản an toàn với trên 2.000 lồng nuôi. Nhiều sản phẩm cá sông Đà được chứng nhận OCOP, từng bước xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài tỉnh.

Hướng tới ngành hàng thủy sản giá trị cao

Điều kiện tự nhiên thuận lợi cùng nhu cầu thị trường ngày càng tăng, thủy sản được xác định là một trong những ngành hàng có nhiều triển vọng phát triển bền vững. Khai thác hiệu quả tiềm năng này, tỉnh đã ban hành Kế hoạch cơ cấu lại ngành thủy sản phát triển bền vững, hợp pháp, minh bạch và có trách nhiệm giai đoạn 2026-2030. Theo đó, phấn đấu duy trì tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất thủy sản trên 2,5%/năm; diện tích nuôi trồng đạt 3.165 ha; phát triển 7.212 lồng nuôi; sản lượng nuôi trồng đạt 10.779 tấn và sản lượng khai thác đạt 1.400 tấn vào năm 2030.

Hiện thực hóa các mục tiêu này, tỉnh tập trung phát triển các vùng nuôi tập trung trên hồ thủy điện Sơn La và Hòa Bình; mở rộng diện tích áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý sản xuất. Cùng với đó, các cơ sở sản xuất giống tiếp tục đầu tư nâng cấp, khuyến khích phát triển các đối tượng nuôi có giá trị kinh tế cao nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm thủy sản.

Ông Dương Văn Biểng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thủy sản, cho biết: Chi cục tiếp tục tham mưu triển khai các giải pháp phát triển thủy sản bền vững; nâng cao chất lượng con giống, mở rộng các vùng nuôi tập trung trên hồ thủy điện Sơn La và Hòa Bình, thúc đẩy liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời, khuyến khích phát triển thủy sản kết hợp du lịch, dịch vụ và tăng cường các hoạt động bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Song song với phát triển nuôi trồng, công tác bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thủy sản tiếp tục được chú trọng. Hằng năm, tỉnh duy trì các hoạt động thả giống tái tạo nguồn lợi, tăng cường quản lý các bãi sinh sản tự nhiên, đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao ý thức người dân trong khai thác thủy sản. 

Với lợi thế mặt nước rộng lớn cùng định hướng phát triển rõ ràng, ngành thủy sản Sơn La có nhiều cơ hội bứt phá. Khi các giải pháp về khoa học công nghệ, liên kết sản xuất, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường được triển khai đồng bộ, tiềm năng vùng hồ tiếp tục khai thác hiệu quả, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế của tỉnh./.