Đổi mới phương thức canh tác

Có mặt tại buổi tập huấn về quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) tổ chức tại HTX Mé Lếch, xã Mai Sơn, các thành viên đang tích cực trao đổi về kỹ thuật chăm sóc na. Những thắc mắc liên quan đến tình trạng sinh trưởng của cây, cách chăm sóc đất, sử dụng phân bón và phòng trừ sâu bệnh được người dân trực tiếp nêu ra để cùng cán bộ chuyên môn phân tích, hướng dẫn.

Tham gia tập huấn, anh Lò Văn Quyết, bản Hua Tát, xã Mai Sơn, chia sẻ: Gia đình tôi có hơn 1 ha na, trước đây, chủ yếu chăm sóc cây na theo kinh nghiệm, thường chỉ tìm cách xử lý khi sâu bệnh xuất hiện. Qua lớp tập huấn, tôi hiểu rõ hơn việc phải thường xuyên theo dõi vườn cây, chú trọng chăm sóc đất, bón phân hợp lý và nhận biết sớm sinh vật gây hại để có biện pháp phòng trừ phù hợp. Những kiến thức này rất thiết thực, có thể áp dụng vào sản xuất của gia đình.

Trực tiếp tham gia hướng dẫn tại lớp tập huấn, bà Lưu Thanh Nga, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, cho biết: Thông qua các lớp tập huấn, chúng tôi mong muốn giúp nông dân hiểu đúng và từng bước áp dụng quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp vào sản xuất. Không chỉ tập trung phòng trừ sinh vật gây hại, IPHM còn chú trọng quản lý đất, nước, dinh dưỡng và bảo vệ các sinh vật có ích. Qua đó, người dân chủ động chăm sóc cây trồng, hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và hướng tới sản xuất an toàn, bền vững.

Khác với quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) chủ yếu tập trung kiểm soát sinh vật gây hại, IPHM hướng đến quản lý toàn diện các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe cây trồng. Phương pháp này đề cao sự cân bằng của hệ sinh thái sản xuất, giảm phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật, ưu tiên các biện pháp canh tác và sinh học. Thay vì phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật, người sản xuất được khuyến khích ưu tiên các biện pháp canh tác, sinh học; chỉ sử dụng thuốc khi cần thiết, đúng chủng loại và liều lượng.

HTX Mé Lếch hiện có 26 thành viên, sản xuất trên diện tích 250 ha với các giống na địa phương, na sầu riêng và na Đài Loan. Với quy mô diện tích này, việc áp dụng kỹ thuật chăm sóc phù hợp, thống nhất quy trình sản xuất giữa các thành viên có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng sản phẩm. HTX cũng xác định cần vận động các hộ sử dụng vật tư nông nghiệp đúng cách, hạn chế những tác động không cần thiết đến cây trồng và môi trường.

Ông Nguyễn Hữu Tứ, Giám đốc HTX Mé Lếch, thông tin: Sau lớp tập huấn, HTX sẽ tiếp tục vận động các thành viên áp dụng kiến thức đã học vào chăm sóc vườn cây; thường xuyên kiểm tra tình trạng sinh trưởng, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật đúng cách. HTX cũng khuyến khích các hộ chia sẻ kinh nghiệm, thống nhất quy trình chăm sóc để nâng cao chất lượng quả na.

Hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững

Việc sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật thiếu hợp lý trong thời gian dài có thể làm suy giảm độ phì nhiêu của đất, ảnh hưởng đến hệ sinh vật có ích. Vì vậy, cải tạo đất, bổ sung chất hữu cơ và cân đối dinh dưỡng là những giải pháp quan trọng trong chăm sóc cây trồng theo hướng an toàn.

Ba năm nay, trang trại hơn 1 ha trồng chanh leo, cà chua của gia đình anh Nguyễn Đình Tuấn ở xã Chiềng Mung duy trì phương thức canh tác chú trọng cải tạo đất và sử dụng phân hữu cơ. Phân chuồng được ủ với chế phẩm vi sinh từ 3-5 tháng trước khi đưa vào sản xuất, sau đó trộn với đất để chuẩn bị luống trồng. Trên diện tích nhà màng 6.000 m², gia đình anh còn sử dụng hệ thống tưới nhỏ giọt kết hợp phủ giữ ẩm, giúp duy trì độ ẩm phù hợp cho cây.

Theo anh Tuấn, việc chú trọng chất lượng đất và sử dụng phân bón hợp lý giúp cây sinh trưởng ổn định, giảm áp lực sâu bệnh. Sản phẩm bảo đảm chất lượng, được khách hàng tin tưởng, góp phần duy trì giá bán và hiệu quả kinh tế. Qua đánh giá, quy trình canh tác IPHM giúp gia đình giảm 5-6 lần phun thuốc bảo vệ thực vật/vụ, giảm 20-30% lượng phân bón hóa học. Quan trọng hơn, việc kiểm soát dư lượng hóa chất trên nông sản góp phần tạo ra sản phẩm chất lượng cao.

Việc cải tạo đất, bổ sung dinh dưỡng hữu cơ và duy trì độ ẩm phù hợp được thực hiện ngay từ khâu chuẩn bị sản xuất. Đây cũng là những nội dung cốt lõi của IPHM, phương pháp quản lý cây trồng dựa trên các điều kiện cụ thể về đất, nước, sinh vật gây hại, sinh vật có ích và thời tiết, giúp cây trồng phát triển khỏe mạnh, nâng cao khả năng chống chịu.

Trước khi IPHM được chú trọng triển khai, Sơn La đã có những mô hình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) trên nhiều loại cây trồng. Năm 2022, mô hình được thực hiện trên 17,5 ha nhãn, xoài, cam, quýt; năm 2023 trên 15 ha chanh leo; năm 2024 trên 1,5 ha bắp cải. Qua áp dụng, lượng phân bón hóa học giảm khoảng 15-20%, số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm 20-30%. Những kết quả này cho thấy việc áp dụng quy trình quản lý dịch hại phù hợp có thể giúp giảm chi phí đầu vào, hạn chế tác động đến môi trường sản xuất.

Sơn La hiện có hơn 80.600 ha cây ăn quả và hơn 44.000 ha cà phê. Với quy mô sản xuất lớn, việc quản lý chất lượng đất, nước và sử dụng vật tư nông nghiệp hợp lý có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng nông sản. Mở rộng áp dụng IPM, IPHM sẽ góp phần giảm sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật, nâng cao khả năng kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe cây trồng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Ông Dương Gia Định, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, thông tin: Giải pháp IPHM hướng tới mục tiêu tổng quát là giúp đất khỏe, cây trồng khỏe mạnh, an toàn, có sức đề kháng tốt; đồng thời ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ, bảo vệ môi trường sinh thái. Thời gian tới, ngành chuyên môn sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn và nhân rộng các mô hình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp phù hợp với từng loại cây, điều kiện sản xuất của địa phương; đồng thời nâng cao năng lực cho cán bộ kỹ thuật cơ sở, chính quyền xã, phường để hướng dẫn, hỗ trợ người dân ngay tại vùng sản xuất. Mục tiêu là giúp nông dân thay đổi tập quán canh tác, sử dụng vật tư nông nghiệp hợp lý, giảm chi phí và nâng cao chất lượng nông sản. Phấn đấu đến năm 2030, tỷ lệ diện tích áp dụng IPM và IPHM đạt trên 70%.

Bảo vệ sức khỏe cây trồng không chỉ là xử lý sâu bệnh khi phát sinh, mà bắt đầu từ việc chăm sóc đất, quản lý dinh dưỡng và duy trì điều kiện sinh trưởng phù hợp. Khi những kiến thức ấy được áp dụng thường xuyên trên từng vườn cây, thửa ruộng, người nông dân có thể giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng nông sản, đồng thời góp phần gìn giữ độ phì nhiêu của đất. Đây là hướng đi cần thiết để nông nghiệp Sơn La phát triển theo hướng an toàn, hiệu quả và bền vững.